Poniższa artykuł przedstawia biografię i kontrowersje związane z osobą Zygmunta Leona Komorowskiego, ojca byłego prezydenta Polski Bronisława Komorowskiego. Opiera się na fragmentarycznych informacjach, w tym twierdzeniach krytycznych i dyskusjach genealogicznych pochodzących z udostępnionego materiału.
Życie i działalność Zygmunta Leona Komorowskiego
Narodziny i pochodzenie
Zygmunt Leon Komorowski urodził się 11 kwietnia 1925 roku w Kowaliszkach. Pochodził z rodziny właścicieli ziemskich. Był synem Juliusza Komorowskiego z gałęzi litewskiej i jego żony Magdaleny z domu Górskiej.
Okres II wojny światowej
Podczas II wojny światowej, od 1939 roku, działał w konspiracji. Od jesieni 1943 roku walczył jako partyzant w 3 i 6 Brygadzie Armii Krajowej pod pseudonimem „Cor”. Później służył w 12 Kołobrzeskim Pułku Piechoty Ludowego Wojska Polskiego, kończąc wojnę w stopniu podporucznika pod Dreznem.
Sam Bronisław Komorowski na swojej stronie internetowej pisał o ojcu: „Zygmunt Komorowski, mój ojciec (1925 - 1992), za czasów tzw. pierwszej okupacji sowieckiej i za okupacji niemieckiej działał w konspiracji (ps. «Kor»), a od jesieni 1943 roku był w AK. Pod koniec wojny ojciec przebijał się do Polski razem z Łupaszką. Złapali go bolszewicy z bronią w ręku, ale nie rozstrzelali jak stu innych, tylko wsadzili do więzienia.”
Kariera powojenna: naukowiec i dyplomata
Po wojnie Zygmunt Leon Komorowski był pracownikiem naukowym Uniwersytetu Warszawskiego, a od 1975 roku pełnił funkcję wicedyrektora Instytutu Krajów Rozwijających Się. Specjalizował się w socjologii i antropologii kulturowej Afryki. Do jego publikacji należą m.in.: „Kultura i oświata w Senegalu”, „Szkolnictwo w kulturach Afryki”, „Tradycje i współczesność Afryki Zachodniej”, „Ludy Afryki” oraz „Kultury Maghrebu”. W latach 1991-1992 pełnił funkcję ambasadora RP w Bukareszcie.
Życie prywatne i rodzina
29 września 1946 roku w Łodzi Zygmunt Leon Komorowski poślubił Jadwigę Szałkowską (ur. 1921), córkę Antoniego i Czesławy z Zielińskich. Jadwiga Komorowska również była socjologiem.
1 listopada Bronisław Komorowski odwiedził groby swych przodków, w tym ojca, Zygmunta Komorowskiego, na Starych Powązkach, gdzie został pochowany.
Kontrowersje i teorie dotyczące rodowodu
Działalność wojenna w świetle różnych narracji
Wersja Bronisława Komorowskiego i jej krytyka
Wersja Bronisława Komorowskiego o tym, że jego ojciec „przebijał się do Polski razem z Łupaszką (mjr Zygmunt Szendzielorz)” i został złapany przez bolszewików, ale nie rozstrzelano go, lecz wsadzono do więzienia, była poddawana krytyce. Sugerowano, że „Bronek łże jak najęty, bo chce umniejszyć fakt, że jego ojciec był oficerem LWP, jakby to było czymś wstydliwym”. Zauważano, że „z tym Łupaszką to już całkiem przegiął pałę” i oczekiwano wyjaśnienia „cudu nad cudami”, jakim miałoby być to, że „żołnierz AK z oddziału Łupaszki, śmiertelnego wroga Sowietów i polskich zdrajców, złapany z bronią w ręku, w ciągu paru miesięcy zostaje oficerem Ludowego Wojska Polskiego”.
Hipotezy dotyczące wejścia do LWP
Pojawiły się spekulacje, że „jeżeli fakty podane przez Bronka, że jego ojciec był w oddziale Łupaszki są prawdziwe, to jedynym wytłumaczeniem tego «cudu» jest fakt, że Zygmunt Leon Komorowski, ojciec Bronisława - był sowieckim agentem”. Alternatywna historia mówiła, że „za złoty pierścionek babuni strażnik wyprowadził go z celi, z której więźniowie trafiali pod stienku, do takiej w której siedzieli rekruci do armii Berlinga”.
Kwestia pochodzenia dziadka i zmiany nazwiska
Teorie o Osipie Szczynukowiczu
W dyskusjach na temat pochodzenia rodziny Komorowskich pojawiała się teoria, że „dziadek «hrabiego» Bronisława Komorowskiego, niejaki Osip Szczynukowicz - to rezun oddelegowany przez Sowiecki Rewolucyjny Komintern do dywersji na terenach pozaborowych, odebranych Rosji Traktatem Wersalskim”. Podkreślano, że „rezun” w języku staropolskim oznacza mordercę, zabójcę, siepacza. Według tej narracji, w czasie wojny polsko-bolszewickiej dziadek Bronisława Komorowskiego miał być czekistą w armii Tuchaczewskiego i po bitwie nad Niemnem w 1920 roku dostał się do polskiej niewoli, a jego kartoteka jeńca wojennego miała się zachować.
Twierdzono, że w październiku 1920 roku Szczynukowiczowi udało się zbiec i schronił się na Litwie, w Kowaliszkach, u polskiej szlachty o nazwisku Komorowscy. Po tym jak właściciele majątku mieli zginąć z rąk Rosjan, Szczynukowicz miał przywłaszczyć sobie ich nazwisko. W Kowaliszkach, w roku 1925, narodził się Zygmunt Leon Komorowski, ojciec Bronisława Marii.
Spór o hrabiowski tytuł i herb rodowy
Twierdzenia o szlacheckim pochodzeniu
W pewnym okresie Bronisław Komorowski na swojej stronie internetowej zamieszczał informacje o swoich „hrabiowskich korzeniach, sięgających czasów króla Ćwieczka”. Szczycił się swoim pochodzeniem i herbem. Później „usunięto po cichu informację o hrabiowskim tytule jego rodu (herb Korczak)”.
Badania genealogiczne i ich ustalenia (Korczak vs Dołęga)
Wątpliwości co do tytułu hrabiowskiego pojawiły się, gdyż „używanie tytułu hrabiowskiego przez marszałka było mocno wątpliwe. Tytuł hrabiowski należał bowiem do innego rodu Komorowskich”, a posługiwanie się nim przez ród marszałka było „według ekspertów ze Związku Szlachty Polskiej i dr. Marka Minakowskiego (...) nieuprawnione”. Badania Adama A. Pszczółkowskiego, opublikowane w „Verbum Nobile, Pismo Środowiska Szlacheckiego”, a także ustalenia Sławomira Leitgebera w „Nowym Almanachu Błękitnym”, stały się podstawą do rewizji informacji o pochodzeniu.
Piotr Komorowski został mianowany w 1469 roku przez króla Węgier Macieja Korwina hrabią Liptowa i Orawy, jednak „tytuł był związany jedynie ze sprawowaną funkcją”. Po wygaśnięciu jego potomstwa, tytułu „hrabiego na Liptowie i Orawie” zaczął używać brat Piotra, Mikołaj i jego potomkowie. Według niektórych interpretacji, Bronisław Maria Karol hr. Komorowski (ur. 1952) miał należeć do Linii Litewskiej i być potomkiem Piotra Jana Komorowskiego (1838-1905), właściciela dóbr Radkuny. Stwierdzono, że jako członek Linii Litewskiej Komorowskich miał „potwierdzony dziedziczny tytuł hrabiowski jako potomek brata hrabiego liptowsko-orawskiego Piotra Komorowskiego”. Podkreślano jednak, że „hrabia liptowsko-orawski nie był w żadnym sensie dziedzicznym tytułem arystokratycznym”, a zatem „bycie potomkiem jego brata w żadnym sensie nie uprawnia do posługiwania się dziedzicznym tytułem hrabiego”. Mimo to, „kancelarie cesarskie potwierdzając tytuł hrabiowski Komorowskich były świadome tej «subtelności» i de facto uznały tenże tytuł ex post jako dziedziczny i tytularny”. Linia litewska miała otrzymać potwierdzenie w Austrii w 1894 roku.
Wątpliwości dotyczące legalności tytułów
Pojawiły się również twierdzenia, że „przodkowie Bronisława Komorowskiego wyłudzili od zaborców tytuł hrabiowski na podstawie sfałszowanych dokumentów”. Adam Boniecki w uzupełnieniach do swojego „Herbarza” cytował „wywód ze szlachectwa i tytułu hrabiowskiego, dokonany 1805 r., przed Deputacyą Wywodową litewsko-wileńską, przez potomków Franciszka Komorowskiego, strażnika wiłkomierskiego”. Badania wskazywały na rozbieżności w genealogii Franciszka Komorowskiego, co podważało jednoczesną prawdziwość obu wywodów (austriackiego z 1894 i wileńskiego z 1805).
Adam Boniecki w swoim „Herbarzu” pierwotnie umieścił rodzinę Komorowskich, określaną jako „Linię Bronisława”, w rozdziale o Komorowskich herbu Dołęga (ściślej: Dołęga odmienna). Wskazywano, że „przyjęcie że Bronisław Komorowski nosi herb Dołęga i nie należy do rodziny hrabiów na Liptowie i Orawie wyjaśnia bardzo wiele”. Argumentowano, że wiłkomierscy przodkowie byli rodziną zamożną i wpływową, a w okresie zaborów „postanowili utwierdzić swoją pozycję i nie mogąc dzierżyć zlikwidowanych już tytułów litewskich, «przyznali się» do rodziny Komorowskich herbu Korczak i ich wątpliwego hrabiostwa liptowsko-orawskiego”.
Severin hr. Uruski w swoim herbarzu „Rodzina” wymienia Bartłomieja Komorowskiego, dziedzica Rawiszek, podczaszego wiłkomierskiego z 1734 r., jako przodka m.in. marszałka Bronisława, który miał zaślubić Teresę Oziębłowską i pozostawił synów: Franciszka, Hektora, Józefa i Antoniego. Podkreślono, że Antoni Komorowski, pisząc się dowolnie z Liptowa i Orawy, brał udział w elekcji z powiatu wiłkomierskiego w 1764 roku.