Wózki widłowe i operatorzy – kompleksowy przewodnik

Współczesne przedsiębiorstwa coraz częściej decydują się na usprawnienie transportu wewnętrznego poprzez wykorzystanie wózków widłowych. Stały się one nieodłącznym elementem łańcucha dostaw, od sklepów spożywczych po duże zakłady produkcyjne, znacząco ułatwiając i przyspieszając przenoszenie ładunków. Zawód operatora wózka widłowego jest obecnie popularnym i często wybieranym zajęciem, co wiąże się z krótkim czasem szkolenia oraz stosunkowo wysokimi zarobkami.

Wymagane uprawnienia i kwalifikacje operatora

Obsługa urządzeń transportu bliskiego, do których zaliczają się wózki widłowe, wymaga bezwzględnie posiadania przez pracowników stosownych uprawnień. Ich brak może skutkować karami finansowymi dla przedsiębiorstwa, nakładanymi przez inspektorów Urzędu Dozoru Technicznego (UDT) w trakcie kontroli. Każdy z pojazdów/urządzeń, z wyjątkiem tradycyjnego ręcznego wózka paletowego (tzw. paleciaka), wymaga od operatorów specjalistycznych umiejętności, które można zdobyć jedynie po odbyciu właściwych kursów i zdaniu egzaminów.

Warto dodać, iż uzyskanie uprawnień UDT, np. w Warszawie czy innych oddziałach, jest zawsze przyszłościową decyzją, ponieważ są one cenione przez pracodawców.

Rola i obowiązki operatora wózka widłowego

Wielu przedsiębiorców, zatrudniając operatora wózka widłowego, zastanawia się, jakie wymagania powinien przed nim postawić. Operator, pomimo iż zobowiązany jest dbać o stan techniczny wózka i dokonywać codziennych oględzin, nie może samodzielnie wykonywać napraw sprzętu. Do jego podstawowych obowiązków należy również przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) zarówno przed rozpoczęciem pracy z wózkiem, jak i w jego trakcie oraz po zakończeniu.

Przed przystąpieniem do obsługi wózka operator powinien być zaznajomiony z instrukcją. Należy sprawdzić stan techniczny maszyny, na której będzie pracował: weryfikować uszkodzenia mechaniczne, poziom płynów, działanie kluczowych elementów (sterowanie, sygnalizacja) oraz poziom naładowania baterii. Nawet jeśli doskonale zna dane urządzenie, musi mieć świadomość, że do niebezpiecznej awarii mogło dojść podczas poprzedniej zmiany.

Operator musi również znać:

• Dokładną obsługę urządzenia.
• Parametry techniczne wózka, takie jak udźwig, maksymalna wysokość podnoszonego ładunku.
• Optymalny sposób umieszczenia ładunku na widłach wózka.

Obsługując wózek widłowy, zawsze pamiętaj, że pracujesz w przestrzeni, w której odbywa się ruch ludzi i maszyn. Magazyn to nie tor wyścigowy! Podejmowanie zbędnego ryzyka i brawura są niedopuszczalne.

Czynności zabronione przy obsłudze wózka widłowego

Każdy operator powinien znać listę czynności zabronionych przy obsłudze wózka widłowego:

• Nie wolno obsługiwać urządzenia pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających.
• Należy sprawdzać maksymalny udźwig, by nie przeładować urządzenia.
• Nie można wykorzystywać wózka w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem.
• Urządzenie może obsługiwać tylko osoba mająca uprawnienia na wózki widłowe.
• Zabronione jest przekraczanie dozwolonej prędkości.
• Zabronione jest nagłe przyspieszanie i hamowanie.
• Nie można pozostawiać urządzenia z włączonym silnikiem.
• Należy zachować ostrożność przy pokonywaniu pochyłości.
• Nie można wjeżdżać wózkiem w inne obiekty.
• Nie można usuwać pokryw bezpieczeństwa podczas kierowania wózkiem.
• Nie można stosować otwartego ognia.
• Zabronione jest dokonywanie samodzielnych przeróbek urządzenia.
• Nie można pozostawiać ładunków umieszczonych na uniesionych widłach.
• Zabronione jest stanie i przechodzenie pod podniesionymi widłami urządzenia.
• Nie można używać wózka widłowego ze śliskimi butami lub rękami.
• Nie można zjeżdżać z powierzchni pochyłych z wyłączonym napędem lub na biegu jałowym.
• Przy zakręcaniu nie można zmieniać pozycji masztu.
• Nie wolno poruszać się wózkiem na nawierzchniach, które nie są do tego przystosowane.

Zarobki i szkolenia operatorów

Wynagrodzenie i benefity

Kwestia zarobków wzbudza silne emocje zarówno u pracodawców, jak i u pracowników. Według różnych źródeł średnia pensja operatora wózka widłowego wynosi od 2 500 do 3 500 zł. Na taką rozpiętość wpływa wiele czynników, takich jak region, doświadczenie, wielkość firmy czy rodzaj obsługiwanych wózków. Dodatkowe profity są uzależnione od polityki firmy. Bardzo ważne jest także zapewnienie odpowiedniego stanowiska pracy i warunków do jej wykonywania, w tym dostarczenie stosownej odzieży roboczej, a zimą dla pracowników, którzy wykonują pracę na zewnątrz budynków, wydawanie ciepłych posiłków regeneracyjnych.

Koszt i opłacalność kursów na wózki widłowe

Alternatywą do zatrudniania operatorów wózków widłowych jest przeszkolenie na to stanowisko jednej z osób pracujących już w przedsiębiorstwie. W zależności od stopnia zaawansowania (kategorii uprawnień) kurs na wózki widłowe może kosztować od 300 do ok. 1000 zł. Jeśli chodzi o uprawnienia na wózki widłowe czołowe (najbardziej popularne wózki elektryczne i spalinowe), ich koszt nie jest duży - cały wydatek, łącznie z opłatą za badania lekarskie i opłatą egzaminacyjną, powinien zamknąć się w kwocie rzędu 500-600 zł.

Opłacenie kursu na wózki widłowe można traktować zarówno jako inwestycję w pracowników firmy przez podnoszenie ich kwalifikacji, jak i dodatkową bonifikatę. Dodatkowym plusem takiego rozwiązania jest oszczędność - pensja przekwalifikowanego pracownika magazynu powinna wzrosnąć równomiernie do wzrostu jego obowiązków, natomiast przedsiębiorca nie ma konieczności tworzenia i opłacania nowego, dodatkowego etatu. Ponadto, rozwiązanie to jest idealne w przypadku firm, które na co dzień nie potrzebują pracownika, który byłby odpowiedzialny tylko i wyłącznie za operowanie wózkiem widłowym.

Rodzaje i budowa wózków widłowych

Rodzaje oraz podział wózków widłowych wynikają ze specyfiki procesów magazynowania oraz rosnących wymagań wobec współczesnego łańcucha dostaw. Nowoczesne środki transportu wewnętrznego to nie tylko najnowsza technologia, a również wąska specjalizacja pozwalająca na optymalizację poszczególnych operacji. Każdy typ wózka pełni zasadniczą funkcję, czyli przetransportowanie towaru z jednego miejsca do drugiego oraz na różne poziomy wysokości bez konieczności używania ludzkich rąk, co ma na celu ograniczyć ryzyko wystąpienia kontuzji.

Wózki widłowe dzielą się ze względu na:

• Sterowanie:
  • wózki prowadzone przez operatora,
  • wózki podestowe kierowane z podestu znajdującego się na wózku,
  • wózki zdalnie kierowane przez system automatyki,
  • wózki z fotelem dla kierowcy kierowane z fotela znajdującego się na wózku.
• Napęd:
  • elektryczne (akumulatorowe),
  • spalinowe (diesel, LPG).
• Przeznaczenie i konstrukcja:
  • trójkołowe i czterokołowe (najbardziej stabilne),
  • wózki czołowe / z przeciwwagą,
  • wózki wysokiego składowania (reach truck),
  • wózki systemowe VNA,
  • wózki do kompletacji zamówień,
  • wózki boczne,
  • ładowarki teleskopowe.

Wózki widłowe elektryczne (akumulatorowe)

Wózek widłowy elektryczny jest rodzajem wózka jezdniowego z napędem silnikowym. Niska emisyjność oraz poziom hałasu na poziomie 70 dB czynią z elektrycznego widlaka idealne urządzenie do pracy wewnątrz budynku. Idealnie nadają się do użytku w halach i magazynach, ze względu na spełnianie wszelkich norm bezpieczeństwa. Doskonale poradzą sobie w małych przestrzeniach, gdyż są wygodne, ładowne oraz zwrotne. Ich silnik jest wiele mniejszy niż w pozostałych rodzajach widlaków.

Tego typu maszyny są wykorzystywane do:

• transportu ładunków pomiędzy poszczególnymi obszarami operacyjnymi,
• układania materiałów jeden na drugim (sztaplowania),
• realizacji operacji składowania na urządzeniach technicznych, takich jak regały paletowe,
• kompletacji poziomej i pionowej,
• rozładunku oraz załadunku samochodów ciężarowych.

Budowa wózka widłowego elektrycznego

Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie o budowę, gdyż poszczególne urządzenia różnią się względem siebie zastosowaniem, a co za tym idzie konstrukcją. Elektryczny wózek czołowy zbudowany jest z ponad 5 000 elementów. Poszczególne komponenty konstrukcyjne (np. płyta podłogowa i ściany boczne) są wycinane laserowo ze stalowych płyt, a następnie tłoczone - po nadaniu im finalnego kształtu odbywa się spawanie ramy wózka.

Kluczowe elementy konstrukcyjne to:

• Widły - podstawowy element funkcyjny służący do przenoszenia materiałów. Najczęściej w kształcie litery L - mogą posiadać różne długości. Powszechnie stosuje się różnego typu osprzęt oraz przedłużki.
• Maszt - podstawowy element układu podnoszenia ładunku.
• Rama - główny element konstrukcyjny.
• Instalacja elektryczna - składa się m.in. z baterii (akumulatora), silnika lub silników elektrycznych, alternatora, czujników.

Rodzaje baterii w wózkach elektrycznych

Bateria w wózku widłowym elektrycznym stanowi jedyne źródło zasilania maszyny. Odpowiednia dbałość o baterię sprawi, że będzie służyła przez wiele lat. Wyróżniamy kilka typów akumulatorów:

• Kwasowo-ołowiowe - najbardziej rozpowszechnione rozwiązanie. Zbudowane z ogniw, okablowania oraz mieszanki kwasu siarkowego i wody.
• Żelowe - ciekawa alternatywa, gdzie elektrolit ma postać żelu dzięki krzemionce. Nie ma możliwości doładowania, ale też nie jest wymagana konserwacja, jak w przypadku baterii kwasowej.
• Litowo-jonowe - rozwiązanie wyraźnie droższe w porównaniu do standardowych akumulatorów. Istnieje możliwość doładowywania baterii.

Wybór rodzaju akumulatora może być problematyczny, tym bardziej, że poszczególni producenci starają się forsować baterie litowo-jonowe jako jedyną słuszną drogę.

Wymagania dla pomieszczeń do ładowania wózków elektrycznych

Przepisy jasno definiują wymagania co do pomieszczeń, w których ładowane są wózki widłowe elektryczne. Podstawą prawną jest w tym przypadku Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku. Planując przestrzeń dedykowaną do ładowania wózków, należy zadbać m.in. o wentylację i bezpieczeństwo. Minimalna wysokość pomieszczenia, w którym odbywa się ładowanie wózków widłowych elektrycznych, to 2 metry. Wymagane jest zachowanie szczególnych środków ostrożności, gdyż zawsze istnieje ryzyko wycieku kwasu, a podczas procesu ładowania wydziela się gaz.

Wózki widłowe spalinowe i gazowe (LPG)

Wózki widłowe spalinowe jako paliwo najczęściej wykorzystują olej napędowy (diesel), ale na rynku można również znaleźć wózki zasilane gazem LPG. Urządzenia tego typu mogą być wykorzystywane tylko na otwartym terenie ze względu na znaczną emisję spalin do otoczenia. Jeśli jednak zaistnieje potrzeba wykorzystania wózka spalinowego wewnątrz pomieszczenia, należy wyposażyć go w odpowiednie filtry, aby ograniczyć emisję szkodliwych spalin. Wózki gazowe (LPG) są ekonomiczną opcją w porównaniu do wózków elektrycznych.

Wózki wysokiego składowania (Reach Truck, VNA, stacker)

Wózki widłowe wysokiego składowania to urządzenia elektryczne umożliwiające przemieszczanie się oraz obracanie i podnoszenie ładunku przez wysunięcie masztu, dzięki czemu zostaje on przesunięty w kierunku środka ciężkości urządzenia. Nazywane są często "reach truck" i zaliczają się do ogólnej kategorii wszystkich wózków widłowych podnośnikowych. Jedną z ich cech jest lokalizacja stanowiska operatora, które w tym przypadku ustawione jest bokiem. Wózki wysokiego składowania mają niewielkie gabaryty, co ułatwia manewrowanie w wąskich przestrzeniach magazynowych. Posiadają mały promień skrętu dzięki konstrukcji jezdnej opartej na trzech kołach, a kąt skrętu to 90°. Główną cechą, którą wyróżnia reach truck, jest wysokość masztu - zastosowano w nich maszty dwuczęściowe i trzyczęściowe, które posiadają ramę stałą oraz dwie ramy wysuwane.

Wózek systemowy VNA (Very Narrow Aisle) to maszyna, która umożliwia składowanie ładunków na bardzo dużych wysokościach (powyżej 17 metrów). Podnośnikowe wózki typu stacker to najprościej rzecz ujmując, paleciak wyposażony w maszt.

Wózki czołowe / z przeciwwagą

Widłaki czołowe to najczęściej wybierany rodzaj wózków widłowych i są najbardziej uniwersalne. Ich główną cechą jest umieszczenie masztu w przedniej części, aby zęby wideł były ustawione równolegle do osi urządzenia. Używane są do prac przeładunkowych, a także do obsługi magazynu, dostarczania surowców lub odwożenia palet towarów do magazynów i dystrybucji. Jedną z ich wad jest znaczna długość, która czasami może utrudnić manewrowanie.

Wózki widłowe boczne

Wózki widłowe boczne są urządzeniami z masztem ulokowanym w sposób, gdzie w odróżnieniu od czołowych, zęby wideł znajdują się w osi prostopadłej do kierunku jazdy. Podstawową zaletą są ich niewielkie rozmiary oraz możliwość manipulacji w małej przestrzeni. Nie sprawdzają się jednak w pracach na zewnątrz.

Wózki jezdniowe podnośnikowe ze zmiennym wysięgiem (ładowarki teleskopowe/Manitou)

Wózek jezdniowy podnośnikowy ze zmiennym wysięgiem, nazywany też ładowarką teleskopową bądź Manitou (które pochodzi od nazwy najpopularniejszego producenta), jest wyspecjalizowanym urządzeniem transportu bliskiego. Używany jest do transportu ładunków w trudnych terenach (np. na budowach). Ładowarki teleskopowe to urządzenia dość drogie i skomplikowane. Głównym elementem jest ramię ze zmiennym wysięgiem umożliwiające sprawne przenoszenie ładunków o większej masie w pionie i poziomie oraz manewrowanie nimi w przestrzeni. Posiada napęd na 4 koła i terenowe ogumienie pneumatyczne. Najczęściej można je spotkać w większych gospodarstwach rolniczych, na placach budowy lub wszędzie, gdzie jest możliwość wykorzystania ich największych zalet.

Dozór techniczny i konserwacja

Mając na celu znaczące ułatwienie pracy, oprócz zdobycia odpowiednich uprawnień, prawidłowej obsługi oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa należy pamiętać o ważnym dozorze UDT, a także o przeglądach konserwacyjnych. Zgodnie z przepisami, każdy użytkowany wózek widłowy musi zostać zgłoszony do Urzędu Dozoru Technicznego. Regularne przeglądy i konserwacja zapewniają bezpieczeństwo i długotrwałą sprawność urządzeń.

Zastosowania wózków widłowych w przemyśle

Od czasów pierwszych wózków widłowych minęło sto lat, a ciągłe ulepszanie tych urządzeń skutkuje ich zastosowaniem w bardzo wielu miejscach. W dzisiejszych czasach wózki widłowe wykorzystywane są w celu transportowania ładunków potrzebnych dla wszystkich głównych gałęzi przemysłu na świecie. Nikt nie bierze pod uwagę ręcznego przenoszenia większych towarów przez pracowników. Można je znaleźć m.in.:

• w hipermarketach i dużych hurtowniach budowlanych,
• w magazynach,
• na otwartych przestrzeniach, np. na placach budowy,
• w zakładach przemysłowych, w których na dzień dzisiejszy bardzo ciężko wyobrazić sobie pracę bez ich użycia.

tags: #opalarka #wozek #widlowy