Marka Sampo Rosenlew, choć kojarzona z fińską myślą techniczną od XIX wieku, wprowadziła typowe maszyny rolnicze do swojego portfolio znacznie później. Pierwsze kombajny zaczepiane do ciągników zaprezentowano w latach 20. XX wieku. Finowie słynęli ze współpracy z różnymi producentami, a ich produkty były dostępne m.in. pod markami Massey Ferguson (model 16 to odpowiednik modelu 2020), Deutz-Fahr, International Harvester czy John Deere. W Polsce natomiast, na początku lat 90., model Sampo serii 500 stał się podstawą dla licencyjnej produkcji kombajnu Bizon Sampo 2020 przez płocką Fabrykę Maszyn Żniwnych (FMŻ).
Historia i geneza Bizon Sampo 2020 w Polsce
Początek lat 90. XX wieku był okresem bardzo trudnym dla płockiej Fabryki Maszyn Żniwnych. Po latach produkcji głównie dla PGR-ów i spółdzielni, fabryka zaczęła tracić klientów, gdyż instytucje te przestały inwestować, a rolnicy indywidualni nie mieli środków na zakup nowych, dużych maszyn. W obliczu kryzysu lat 90., Płocka Fabryka Maszyn Żniwnych, która w 1992 roku utworzyła spółkę Bizon w celu ratowania produkcji, przeżywała ciężkie chwile. W latach 80. zakład produkował i sprzedawał 6 tys. kombajnów, zaś w 1993 roku udało mu się znaleźć nabywców jedynie na 200 sztuk. Pomysł na ratowanie sytuacji pojawił się w wyniku sprzedaży Bizonów w Finlandii, gdzie jednym z dealerów była firma oferująca kombajny Sampo. Nasi mechanicy i konstruktorzy odwiedzali tę firmę i oglądali te kombajny. Były to jedne z mniejszych kombajnów w Europie.
W efekcie, FMŻ postanowiła zakupić licencję na produkcję kombajnu serii 2020, który wywodził się w prostej linii z kombajnów Sampo serii 500. Chciano uruchomić produkcję modeli 2010 oraz 2020. Z racji, że był to kombajn niewielki, koszt produkcji wydawał się także niski. Produkcja ruszyła w lipcu 1992 roku. Pierwsze egzemplarze były malowane na klasyczny kolor czerwony, ale wkrótce w Płocku nastał okres barwy niebieskiej i głównie w takim kolorze produkowano późniejsze Sampo. Początkowo pod maskę trafiały około 80-konne silniki Perkins i Valmet (późniejsze Sisu i AGCO Power). Potem do Bizona Sampo montowano silniki produkowane przez ZPC Ursus o oznaczeniu 4390, znane z ciągników serii 6014 i innych.
Szczegółowe dane techniczne kombajnu Sampo 500 ('78)
Kombajn Sampo 500 z 1978 roku charakteryzował się następującymi parametrami:
Informacje ogólne
- Marka (producent): Sampo
- Model kombajnu: 500 ('78)
- Inne wersje modelu 500: Massey-Ferguson 500, Sampo 500 ('82)
- Lata produkcji: od 1978 do 1982 r.
Silnik
| Parametr techniczny | Wartość |
|---|---|
| Producent silnika | Valmet Corporation |
| Typ silnika (model, wersja) | 311 CL |
| Pojemność skokowa | 3300 cm3 (3,3 l.) |
| Liczba cylindrów | 3 |
| Turbina / turbodoładowanie | nie |
| Moc znamionowa (kW/KM) | 47 kW / 64 KM |
| Pojemność zbiornika paliwa | 100 l. |
| Zbiornik AdBlue | brak |
Zespół żniwny (heder)
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Szerokość robocza zespołu żniwnego | 258 cm |
| Automatyczna kontrola położenia wysokości hedera | nie |
| Przechylanie boczne (przechylanie hedera na boki) | nie |
| Wyrównanie pochylenia wzdłużnego / poprzecznego | nie |
| Średnica nagarniacza | 90 cm |
| Regulacja prędkości nagarniacza | mechaniczna |
| Odwracanie kierunku pracy hedera (rewers) | mechaniczny |
Zespół młucący
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Średnica bębna zespołu młucącego | 50 cm |
| Szerokość bębna zespołu młucącego | 86 cm |
Wytrząsacze
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Liczba wytrząsaczy | 4 wytrząsacze |
| Powierzchnia separacji wytrząsaczy | 2,97 m2 |
| Długość wytrząsacza | 337 cm |
Sita
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Powierzchnia sita dokładnego (dolnego) | 0,8 m2 |
| Całkowity obszar przesiewania (powierzchnia zespołu przesiewowego objęta działaniem wentylatora) | 1,84 m2 |
| Rodzaj dolnego sita | zmienne |
Osiągi i przekładnia
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Prędkość maksymalna | 20 km/h |
| Przekładnia | mechaniczna |
| Liczba biegów do przodu | 3 |
Układ hamulcowy
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Hamulce | mechaniczne |
Wymiary kombajnu
| Wymiary | Wartość |
|---|---|
| Długość całkowita (z hederem) | 7,4 m |
| Szerokość całkowita (z hederem) | 2,95 m |
| Wysokość całkowita (z kabiną) | 3,51 m |
| Wysokość bez kabiny | 2,94 m |
| Całkowita masa (z kabiną) | 3900 kg |
| Masa bez kabiny | 3700 kg |
| Opony na koła napędowe (przód) | 16,9-26 |
| Opony na koła skrętne (tył) | 10,00-12 |
Kabina
| Dane | Wartość |
|---|---|
| Klimatyzacja | nie |
| Ogrzewanie | tak |
Bizon Sampo 2020: Cechy i doświadczenia użytkowników
Kombajn Bizon Sampo 2020 był zdecydowanie mniejszym kombajnem od klasycznego Rekorda czy wersji Super. Posiadał heder o maksymalnej szerokości 3,25 m, szerokość bębna młocarni 0,86 m, średnicę bębna młócącego 0,5 m, powierzchnię wytrząsaczy 3,15 m2, powierzchnię sit 1,9 m², a zbiornik na ziarno mieścił 2 tony. Wymiary tego sprzętu były również kompaktowe: długość wynosiła 7,75 m, a wysokość 3,34 m.
Oprócz tego w Sampo było kilka nietypowych rozwiązań, które odróżniały tę maszynę od innych. Na przykład przy hederze motowidła w poziomie ustawiał silnik elektryczny, który obracał wałkiem mechanizmu dźwigniowego. Regulacja nagarniacza w pionie odbywała się już za pomocą klasycznych siłowników hydraulicznych. Jeśli chodzi o skrzynię biegów, stosowano klasyczną, mechaniczną 3-biegową przekładnię, ale w wersji eksportowej klienci mieli do wyboru także napęd hydrostatyczny. Za sterowanie motowideł i prędkością kombajnu odpowiadał nowoczesny joystick, a kabina mogła być wyposażona w klimatyzację (w przeciwieństwie do starszego modelu Sampo 500 ('78), który klimatyzacji nie miał). Dla użytkowników był to bardzo wygodny i łatwy w obsłudze sprzęt. Sprzęt był zwrotny, obsługa wygodna i łatwa, a widoczność z kabiny znakomita.
Problemy i wyzwania
Niestety, projekt ten nie spełnił wszystkich oczekiwań, zarówno po stronie producenta, jak i rolników. Mimo podobieństwa struktury gospodarstw w Finlandii i Polsce (10-, 15-, 20-hektarowe), polscy rolnicy często używali kombajnów nie tylko do zbioru na własnych areałach, ale także do celów usługowych czy w ramach pomocy sąsiedzkiej. W tym kontekście, Sampo okazał się zbyt delikatny. Jak wspominał Józef Dębski, były inżynier FMŻ, kombajn potrafił skosić 20 - 30 hektarów w sezonie i czekał na następny rok. Zespół żniwny był zbyt delikatny, napęd kosy również, a palce nagarniacza były z tworzywa.
Kolejnym powodem upadku projektu był silnik. Na początku stosowano silniki Perkinsa i Valmeta z Finlandii, ale potem do Bizon Sampo montowano silniki produkowane przez ZPC Ursus. One zaczęły się grzać. Były obudowane, z boku kombajnu, po prawej stronie, na wysokości wialni, chłodnica także była pod osłonami, dość mocno zabudowana. W tej zabudowie nie sprawdziły się. Okazało się, że polski Perkins i angielski to nie te same silniki. Z jednej strony zbyt delikatny, z drugiej z awaryjnym silnikiem umieszczonym z boku, między kołami, co musiało odbić się na sprzedaży. Ci, którzy używali Sampo 2020 tylko u siebie, na małych areałach, jednak nie narzekali tak mocno.
Alternatywy i porównania na polskim rynku
W czasach wprowadzania Sampo na polski rynek, konkurencja była duża, a polscy rolnicy często skłaniali się ku sprawdzonym rozwiązaniom lub importowanym używanym maszynom. W roku 1993 sprowadzono do kraju, głównie z Niemiec, ponad 3,8 tys. kombajnów różnych typów, płacąc średnio za jeden 16 - 20 mln zł (stare złotówki). Nie dziwi więc fakt, że Płock już w 1992 r. postulował wprowadzenie ograniczeń w imporcie używanych maszyn, chcąc wyeliminować nieuczciwą konkurencję, zwłaszcza że wiele firm importujących maszyny z zachodu zamykało interes, pozostawiając nabywców bez części zamiennych i serwisu.
Sampo Rosenlew Combine Harvesters
Zalety kombajnów Bizon
Wielu rolników preferowało i nadal poleca kombajny Bizon. Argumenty za Bizonem to przede wszystkim:
- Dostępność części: części są "od ręki", co jest kluczowe w sezonie żniwnym.
- Łatwość wymiany i prostota konstrukcji: Bizon jest dalej najpopularniejszy w Polsce wśród małych gospodarstw.
- Opłacalność: Bizon do kwoty około 30 tys. złotych jest zdecydowanie bardziej opłacalny.
- Koszty eksploatacji: Choć silnik Bizonów nie należy do najoszczędniejszych, "spalanie kilku litrów więcej niż maszyny zachodnie można przyrównać do kosztu części do kombajnów nie polskich?". Brak części zamiennych do maszyn importowanych powodował znaczne straty czasu i pieniędzy.
Kombajn Class Senator
Jako solidną alternatywę wskazywano również na kombajn Class Senator. Mimo wieku, maszyny te charakteryzują się niezawodnością i solidną niemiecką konstrukcją. Kombajn ten potrafi ładnie kosić, nawet mocno wyłożone żyto, co świadczy o jego skuteczności. Znajomy użytkownik Senatora uprawiający około 40 hektarów (w tym 20 ha zbóż), kosi nim u siebie i świadczy usługi, co podkreśla jego wydajność i trwałość.
Zakończenie produkcji i obecny rynek
Mimo pogarszającej się sytuacji rynkowej dla polskich producentów, Bizon modernizował produkcję. Stare modele sukcesywnie zastępowano nowymi. Od dwóch lat, z coraz większym powodzeniem, zdobywa rynek mały, nowoczesny Sampo, który zastąpił ponad dwudziestoletniego Bizona Super - pisano w 1994 roku. Jednak, jak mówił Józef Dębski, pod koniec produkcji kombajn eksportowy o oznaczeniu Z140 Nordic wyposażony w silnik Valmet 420DS o mocy 79 KM, lepiej sprzedawał się w Skandynawii (Szwecja, Norwegia) niż w Polsce.
W 1998 roku podjęto decyzję o zakończeniu produkcji. Kombajny te stały na placu i były sprzedawane jeszcze w 2000 roku. Ogółem wyprodukowano 508 sztuk tych maszyn, w tym także wersji Z140 Nordic na eksport do Skandynawii. W 1999 roku oferowany w Farmerze Bizon Z140, dawniejszy Bizon-Sampo 2020, kosztował 122,4 tys. zł. Co ciekawe, gdy wchodził do produkcji 8 lat wcześniej, był wyceniany na 240 mln zł (stare złotówki). W tej chwili działające Bizony Sampo 2020 lub Z140 kosztują między 40 a 49 tys. zł. Ich odpowiedniki, czasem starsze i w gorszym stanie, pod markami Sampo lub Massey Ferguson można już znaleźć za 30 - 35 tys. zł. Jeżeli chodzi o części, to są one wciąż dostępne w licznych hurtowniach.