Płukanie i czyszczenie opryskiwaczy oraz udrażnianie drenażu

Prawidłowe użytkowanie opryskiwacza jest kluczowe dla efektywności zabiegów i bezpieczeństwa środowiska. Niewłaściwe przygotowanie sprzętu może prowadzić do strat w plonach, zanieczyszczenia gleby i wód, a także zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt. Czyszczenie opryskiwacza po każdym użyciu jest niezwykle ważne, ponieważ zapobiega łączeniu się środków ochrony roślin, obniżeniu ich skuteczności, a w najgorszym wypadku - zniszczeniu uprawy. Regularne i odpowiednie czyszczenie zapewnia długotrwałą i efektywną pracę opryskiwacza.

Znaczenie i cele czyszczenia opryskiwacza

Czysty opryskiwacz nie tylko poprawia skuteczność działań środków ochrony roślin, ale pomaga również uniknąć zanieczyszczenia środowiska. Opryskiwacz jest jednym z najważniejszych narzędzi w gospodarstwie, a jego prawidłowe użytkowanie jest konieczne dla skuteczności zabiegów i bezpieczeństwa środowiska. Nieprzestrzeganie zasad czyszczenia może prowadzić do wielu niekorzystnych efektów, w tym:

• Fitotoksyczność: Zanieczyszczenia opryskiwanych roślin resztkami środków z poprzednich zabiegów mogą negatywnie wpływać na ich zdrowie i wzrost lub całkowicie zniszczyć uprawę. To częsty błąd, nazywany zwykle efektem pierwszego opryskiwacza.
• Obniżenie skuteczności preparatów: Zanieczyszczony opryskiwacz może uniemożliwiać równomierne i precyzyjne rozprowadzanie substancji na roślinach.
• Uszkodzenie opryskiwacza: Osadzające się zanieczyszczenia mogą powodować korozję i uszkodzenia mechaniczne opryskiwacza, skracając tym samym jego żywotność.
• Niekontrolowana mieszanka: Resztki środków ochrony roślin z poprzednich oprysków mogą stworzyć mieszankę z nowymi substancjami, prowadząc do nieprzewidywalnych reakcji chemicznych.
• Ryzyko oporności: Regularne stosowanie tych samych środków ochrony roślin bez uprzedniego mycia opryskiwacza może powodować zwiększoną odporność u szkodników lub patogenów.
• Zagrożenie dla zdrowia: Niewłaściwie umyty opryskiwacz to także zagrożenie dla życia lub zdrowia zarówno ludzi, jak i zwierząt, szczególnie jeśli jest użytkowany w pobliżu pastwisk czy wód gruntowych.

Dlatego tak ważne jest świadome podejście rolników do zabiegów ochrony roślin.

Zasady bezpiecznego stosowania i konserwacji opryskiwacza

Wiosenne nagromadzenie prac polowych to okres, kiedy szczególnie jesteśmy narażeni na popełnienie błędów przy obsłudze opryskiwaczy. Bogaty płodozmian powoduje częste zmiany substancji znajdujących się w zbiorniku opryskiwacza, a ich przypadkowe zmieszanie może spowodować zniszczenie upraw.

Przed zabiegiem

• Rodzaj i typ opryskiwacza muszą być dobrane do specyfiki uprawy.
• Kalibracja opryskiwacza jest niezbędna dla precyzyjnego i równomiernego dawkowania środków ochrony roślin. Obejmuje dostosowanie typu i rozmiaru rozpylaczy (np. eżektorowe rozpylacze redukują znoszenie cieczy do 90%), prędkości roboczej (niższa prędkość zmniejsza znoszenie cieczy), wydatku, kierunku oraz zakresu działania pomocniczego strumienia powietrza i ciśnienia cieczy.
• Przed przystąpieniem do oprysku należy sprawdzić pogodę, wilgotność powietrza, prędkość i kierunek wiatru, uwzględniając ukształtowanie terenu.
• Sporządzanie cieczy użytkowej powinno odbywać się bezpośrednio przed wykonywaniem zabiegu i w sposób minimalizujący ryzyko skażenia wód.
• Miejsce przygotowywania cieczy i napełniania opryskiwacza musi być oddalone co najmniej 30 metrów od studni, ujęć wody oraz zbiorników i cieków wodnych. Nie należy napełniać opryskiwacza bezpośrednio ze studni.
• Ciecz użytkową sporządza się na podłożu nieprzepuszczalnym lub biologicznie aktywnym, aby zapobiec wyciekowi substancji chemicznych.
• Podczas sporządzania cieczy użytkowej należy stosować tylko zalecane mieszaniny środków ochrony roślin, unikać nadwyżki przygotowanej cieczy oraz używać dedykowanych urządzeń pomiarowych do odmierzania środków.

Podczas zabiegu

• Prace związane ze stosowaniem środków ochrony roślin mogą wykonywać jedynie zdrowi mężczyźni, wyposażeni w odpowiednią odzież ochronną i ochrony indywidualne (rękawice, okulary ochronne i maski).
• Nowoczesne zautomatyzowane opryskiwacze mają wiele udogodnień zapewniających ich bezpieczne użytkowanie: monitoring wykonywania zabiegu, możliwość mechanicznego, sterowanego z kabiny ciągnika składania w położenie transportowe i poziomowania lanc, mechaniczne podnoszenie lanc, urządzenie do sporządzania roztworu i płukania opakowań, zbiornik z czystą wodą oraz podest kontrolny zabezpieczony barierką.
• Zabiegi najlepiej wykonywać przy bezwietrznej pogodzie, gdy prędkość wiatru nie przekracza 3 m/s, i z zachowaniem odległości co najmniej 5 m od dróg publicznych i co najmniej 20 m od zabudowań, pasiek, upraw zielarskich, ogrodów działkowych, rezerwatów przyrody, strefy pośredniej ujęć wody i wód powierzchniowych.
• Podczas przerwy w pracy należy odłączyć napęd pompy opryskiwacza, aby nie następowała kumulacja środka w miejscu jego postoju.
• Wszelkie awarie opryskiwacza w czasie wykonywania zabiegu należy usuwać natychmiast po ich zauważeniu.
• Dobrym zwyczajem użytkowników starszych modeli opryskiwaczy jest zabieranie w pole pojemnika z czystą wodą, która jest niezbędna do utrzymania higieny osobistej, płukania elementów opryskiwacza w czasie awarii i po wykonaniu zabiegu oraz płukania opakowań po sporządzeniu cieczy roboczej na polu.
• Spożywanie posiłków, picie napojów oraz palenie tytoniu jest dopuszczalne podczas przerw w pracy, w miejscu oddalonym co najmniej 50 m od terenu, na którym przeprowadzano chemizację, po uprzednim zdjęciu odzieży ochronnej, umyciu rąk i twarzy czystą wodą z mydłem i przepłukaniu ust i nosa czystą wodą.

Po zabiegu

• Po zakończeniu zabiegu należy odpowiednio postępować z resztkami cieczy użytkowej. Można je zużyć po uprzednim rozcieńczeniu na obszarze, na którym przeprowadzono zabieg, w miejscach, gdzie środek ochrony roślin został zastosowany w mniejszej ilości.
• Płukanie opryskiwacza powinno być regularne, ale czasem jest zwyczajnie niezbędne. W praktyce mycie opryskiwacza będzie zalecane w każdym przypadku po zastosowaniu herbicydów, szczególnie przed kolejnymi zabiegami w innych uprawach. Po zastosowaniu insektycydów nie ma konieczności płukania zbiornika oraz aparatury.
• Jesienią warto zadbać o dobre wypłukanie opryskiwacza, np. przed aplikacją boru, który w niektórych postaciach ma silne właściwości czyszczące.
• Po zakończeniu zabiegów chemizacyjnych należy uprawę oznakować czytelną tabliczką, na której podaje się nazwę i klasę toksyczności zastosowanego środka, datę opryskiwania, a także okres karencji i prewencji.
• Przepisy nakazują prowadzenie ewidencji wykonywanych zabiegów i przechowywanie jej przez dwa lata od daty oprysku.

Skuteczne czyszczenie opryskiwaczy: metody i środki

Skutki zaniechania czyszczenia opryskiwacza mogą być różne. Może dochodzić do zalepiania dysz, szczególnie w przypadku pozostawienia glifosatu czy nawozu dolistnego zawierającego mangan. Pozostawienie resztek na kilka dni to konieczność ręcznego szorowania, ponieważ na środki czyszczące jest już zbyt późno. Dużo większym zagrożeniem jest niekontrolowane zmieszanie różnych substancji, co może doprowadzić do zniszczenia upraw.

Kiedy płukać opryskiwacz?

Opryskiwacza, a w zasadzie przede wszystkim jego aparatury, nie myjemy na zapas, ale w granicach zdrowego rozsądku. Warto na bieżąco przeprowadzić chociażby płukanie aparatury wodą, nawet jeśli zastosowaliśmy fungicydy. Jeśli opryskiwacz ma przez kilka czy kilkanaście dni pozostawać bez pracy, oczekiwać na kolejny zabieg, warto pozbyć się pozostałości i przelać czystą wodą, dzięki czemu na spodzie nie będzie pozostawał osad po poprzednim zabiegu.

• Po herbicydach: Mycie opryskiwacza jest zalecane w każdym przypadku po zastosowaniu herbicydów, zwłaszcza przed kolejnym zabiegiem w innych uprawach.
• Po zabiegach doglebowych: Jeśli będziemy później wykonywać aplikację nalistną, należy płukać opryskiwacz. Jedną z przyczyn jest fakt, że przy pozostawieniu resztek w zbiorniku i zmieszaniu z innymi substancjami może dojść do niekontrolowanych reakcji.
• Woda wodociągowa: Woda wodociągowa sprzyja wytwarzaniu się osadów, dlatego po zabiegach z jej użyciem warto zadbać o dokładne płukanie.
• Roztwór saletrzano-mocznikowy (RSM): Opryskiwacz powinien być umyty zaraz po każdej zakończonej aplikacji RSM-u, nawet jeśli za kilka dni ponownie ma rozlewać roztwór RSM.

Metody i środki do mycia

Sama woda to za mało, a popularne w pewnych kręgach mycie opryskiwacza octem czy płynem do naczyń lepiej zostawić do zastosowań amatorskich. Na rynku dostępne są specjalne środki przeznaczone do czyszczenia opryskiwaczy. Warto z nich korzystać, aby nie narazić się na straty.

Polecane środki czyszczące:

• Dimer: Wielu użytkowników poleca Dimer do mycia zewnętrznych części opryskiwaczy i ciągników, szczególnie na tłuste zabrudzenia. Należy jednak uważać, gdyż jest dosyć agresywny i może zaszkodzić naklejkom lub zmatowić lakier. Z zapuszczonym cynkiem sobie nie poradzi; do tego celu lepszy jest środek do aluminium.
• Meglio: Jest to środek, którego działanie niektórzy oceniają wyżej niż dimery. Sprawdza się rewelacyjnie, usuwając naloty, które nie schodziły szczotką ani dimerem. Nie zauważono śladów zmatowienia lakieru.
• Środki z podchlorynem sodu: Preparaty zawierające podchloryn sodu (np. Clean Max Czysty Opryskiwacz) dobrze sprawdzają się w myciu opryskiwaczy, neutralizując substancje aktywne pestycydów.
• Środki zasadowe vs. kwasowe: Środki zasadowe (zawierające sodę kaustyczną) nie zawsze radzą sobie z osadami, które często mają charakter zasadowy. Brud na opryskiwaczu to często osad, więc trzeba myć go kwasem.
• FarmClean (Certis Belchim): Jest to płynny, uniwersalny, gotowy do użycia środek do mycia i czyszczenia wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni opryskiwacza po środkach ochrony roślin. Jest niezwykle skuteczny i łatwy w użyciu, nie działa agresywnie na farby, lakiery i aluminium, a dodatkowo wykazuje właściwości antykorozyjne, pozostawiając film ochronny. FarmClean zawiera wysoko aktywne składniki ulegające biologicznemu rozpadowi i jest całkowicie nieszkodliwy nawet podczas czyszczenia opryskiwaczy po herbicydach z grupy sulfonylomoczników lub zawierających glifosat.
• Primaclean: Jest zalecany do czyszczenia wewnętrznego i zewnętrznego wózka opryskowego.

Procedura czyszczenia opryskiwacza

Mycie opryskiwacza powinno mieć miejsce zaraz po skończonej pracy, najlepiej jeszcze na polu. Krótko mówiąc: po użyciu zawsze należy wyczyścić wózek do oprysków!

Kroki czyszczenia opryskiwacza z zewnątrz:

1. Zewnętrzne czyszczenie wózka do oprysków wymaga niewiele wody i czasu. Za pomocą pistoletu natryskowego lub myjki wysokociśnieniowej podłączonej do źródła czystej wody, można czyścić zewnętrzną część wózka natryskowego.
2. Szczególnie dokładnie należy umyć najbardziej skażone zewnętrzne elementy opryskiwacza, tj. belkę polową, elementy konstrukcyjne wokół rozpylaczy, przystawkę wentylatorową oraz koła jezdne.
3. Do mycia opryskiwacza z zewnątrz stosujemy zalecane, ulegające biodegradacji środki myjące dla większej efektywności. Dodatkowo warto stosować małą ilość wody z użyciem lancy wysokociśnieniowej zamiast szczotki, co skróci czas i zwiększy skuteczność mycia.
4. W przypadku mycia ręcznego na zewnętrznej powierzchni zbiornika, np. środkiem FarmClean, należy użyć go w ilości 50 ml w 10 l wody.
5. Mycie opryskiwacza przeprowadzamy w miejscu, w którym możemy skierować popłuczyny do zamkniętego systemu zbierania skażonych pozostałości lub do systemu neutralizacji/bioremediacji.

Kroki czyszczenia opryskiwacza wewnątrz (przykład z FarmClean):

1. Opryskiwacz należy wypłukać czystą wodą na polu. Po pierwsze, opryskiwacz powinien być umyty, kiedy jest jeszcze mokry. Do zbiornika należy nalać wody, a następnie wypryskać ją na powierzchni uprawianego pola.
2. Aby usunąć pozostałości oprysku z miejsc niewidocznych lub zaschniętych, elementy takie jak: śluza, kopuła, pokrywa zbiornika i inne trudno dostępne elementy opryskiwacza powinny być umyte z zastosowaniem wysokociśnieniowego urządzenia czyszczącego. Szczególną uwagę należy także zwrócić w przypadku wewnętrznej powierzchni góry opryskiwacza, gdyż jest ona narażona na zasychanie cieczy roboczej.
3. Następnie należy wypełnić zbiornik wodą do 30% jego objętości. Przy uruchomionym mieszadle powoli dozujemy Farmclean w ilości 200 ml/100 l wody. Ilość środka Farmclean należy zwiększyć do 400 ml/100 l wody, jeśli uprzednio stosowaliśmy herbicydy z grupy sulfonylomoczników lub glifosat. Tak samo postępujemy w przypadku mycia opryskiwacza na koniec sezonu.
4. Roztwór płynu myjącego powinien pozostać w zbiorniku przez 45 minut.
5. Po myciu środkiem Farmclean opryskiwacz należy przepłukać czystą wodą.
6. Zawsze należy pamiętać, aby usuwać płyn myjący zawierający pozostałości pestycydów na wcześniej przygotowanej powierzchni.

Opakowania po środkach ochrony roślin powinny być płukane natychmiast po opróżnieniu, a popłuczyny wprowadzane do zbiornika opryskiwacza.

Zimowa konserwacja opryskiwacza (przykład z Primaclean)

1. Pod koniec sezonu należy oczyścić sprzęt wewnątrz i na zewnątrz wodą.
2. Następnie napełnić zbiornik wodą na co najmniej 10-20% pojemności zbiornika.
3. Dodać Primaclean i pompować roztwór przez 15 minut.
4. Zostawić roztwór w zbiorniku na noc, a następnie opróżnić zbiornik.
5. Sprzęt czyścić zewnętrznie wodnym roztworem Primacleanu.

Bezpieczeństwo osobiste podczas czyszczenia

Podczas czyszczenia wózka natryskowego należy zawsze stosować środki ochrony osobistej, takie jak rękawice czy okulary ochronne.

Myjnia biologiczna do opryskiwaczy

Zaleca się, aby po zakończeniu opryskiwania ciągnik z opryskiwaczem dokładnie umyć w myjni wyposażonej w oczyszczalnię ścieków lub osadnik do ich neutralizacji. Myjnię taką można wykonać we własnym zakresie. Myjnia z podłożem biologicznym powinna być usytuowana poza obejściem gospodarskim, na wolnej przestrzeni. Nie można jej lokalizować w zagłębieniach czy obniżeniach terenu z uwagi na możliwość przedostawania się wód opadowych.

Budowa myjni biologicznej:

1. Wyrównać teren i zrobić wykop o wymiarach ok. 10 m x 5 do 10 m (w zależności od szerokości opryskiwacza) i głębokości ok. 80 cm.
2. Wykonać podsypkę z piasku (ok. 5 cm).
3. Ułożyć na folii warstwę piasku o grubości 5 cm i warstwę drenażu żwirowego o grubości ok. 10 cm. Na żwir kładzie się warstwę gliny o grubości ok. 20 cm.
4. Ułożyć następnie mieszaninę słomy 50%, torfu 25% i gleby 25% (warstwa o grubości ok. 40 cm).

Przygotowane w ten sposób podłoże myjni (o powierzchni umożliwiającej swobodne wjechanie największym agregatem ciągnikowym lub maszyną samojezdną) może być użytkowane przez kilkanaście lat. Po okresie użytkowania i dodatkowej rocznej przerwie, podłoże myjni może być wykorzystane jako kompost; folia natomiast powinna trafić na składowisko odpadów komunalnych, z przeznaczeniem do recyklingu.

Myjni biologicznej nie należy używać do mycia sprzętu stosowanego do nawożenia roślin, zwłaszcza nawozami azotowymi, ze względu na niszczenie złoża biologicznego i osłabianie skuteczności biodegradacji środków chemicznych zmytych z opryskiwacza.

Udrażnianie zablokowanego drenażu

Zapchany rurociąg lub dren na polu to uciążliwy problem, ale na pewno uciążliwy do rozwiązania bez odpowiedniego wyposażenia. Eksperci radzą, że aby uniknąć zalania pomieszczenia gospodarczego lub pola, należy serwisować te kanały co 2-3 lata.

Objawy zablokowanego drenażu:

• W studzience rozdzielczej lub kominkach odpowietrzających stoi woda.
• Podczyszczony ściek cofa się do głównego zbiornika.
• Poziom nieczystości w oczyszczalni jest podniesiony.
• W nitkach drenażowych, w tunelach rozsączających zalega muł (zamulenie instalacji).
• Warstwa odbierająca jest nasiąknięta i nie odbiera oczyszczonego ścieku.

Przyczyny zablokowanego drenażu:

Przyczyny zalegającej wody w drenażu można podzielić na dwie kategorie:

1. Wadliwe wykonanie instalacji rozprowadzającej ściek podczyszczony:

• Za krótki drenaż rozsączający lub zbyt mała ilość tuneli rozsączających (sekcji).
• Instalacja na słabo przepuszczalnym gruncie (np. glina).
• Rury drenażowe położone bez zachowania odpowiednich spadków.
• Za głębokie osadzenie drenażu (zła wentylacja).
• Brak pokrycia drenażu specjalną włókniną (możliwość naruszenia przez system korzeniowy) lub za mała ilość kruszywa.

2. Niewłaściwe użytkowanie oczyszczalni:

• Duże ilości tłuszczu, silne środki czyszczące, antybiotyki.
• Za rzadkie opróżnianie zbiornika - "przestana mikroflora osadnika".
• Brak profilaktyki - niestosowanie specjalistycznych biopreparatów - aktywatorów oczyszczalni.
• Brak konserwacji instalacji drenażowej.

Wymienione błędy instalacyjne, ale także eksploatacyjne mogą być powodem pojawiającej się kolmatacji (blokady) w systemie drenażowym. Pomijając kwestie nieprawidłowego wykonania oczyszczalni, przyczyn zatorów należy szukać właśnie w braku stosowania odpowiednich preparatów bakteryjnych. Gdy proces bioredukcji przebiega nieefektywnie, trudno rozpuszczalne złogi organiczne i tłuszcz mogą odkładać się w drenażu, a następstwem tego jest jego zblokowanie, a w skrajnych przypadkach nawet całkowite zatrzymanie procesów oczyszczalnia ścieków.

Sposoby na udrażnianie drenażu:

Prawidłowa eksploatacja przydomowej oczyszczalni ścieków zmniejsza ryzyko pojawienia się zatoru w drenażu. Regularne aplikowanie dobrych bakterii oraz zapobiegawcze (minimum raz w roku) odpowiednich bioudrażniaczy pozwoli praktycznie całkowicie wyeliminować ryzyko wystąpienia niedrożności drenów. Jest to najtańszy sposób, który pozwoli cieszyć się sprawną instalacją przez wiele lat.

Proces odblokowania drenażu w kilku krokach:

1. Mechaniczne czyszczenie: Kilkukrotne płukanie drenażu wężem z głowicą do czyszczenia kanalizacji podłączonym do myjki ciśnieniowej (np. zestaw do czyszczenia rur i kanalizacji Karcher). Takie czyszczenie mechaniczne pozwoli na homogenizację (rozdrobnienie) zalegającego osadu oraz rozbicie twardszych powierzchni materii organicznej w celu lepszej penetracji roztworów udrażniających.
2. Osuszenie układu rozsączającego: Odepompowanie zalegającej wody, ścieku ze studzienki kontrolnej oraz z kominków odpowietrzających. Zabezpieczenie drenażu czy studni chłonnej przed dostaniem się świeżego ścieku w trakcie działania udrażniacza (zapewnia największą wydajność biopreparatu).
3. Przygotowanie roztworu udrażniającego: W przypadku mocnych blokad najlepiej sprawdzi się preparat Neobac unblocker, który zawiera najwyższe stężenie aktywnych biologicznie składników (enzymy, bakterie, aktywatory bakteryjne).
4. Aplikacja roztworu: Dla instalacji drenażowej o łącznej sumie do 30 metrów aplikujemy dawkę - 1kg preparatu (lub więcej w zależności od wielkości obciążenia ściekiem) na niedrożny drenaż. Dla tuneli drenażowych cechujących się większą powierzchnią względną - ilość roztworu (preparatu) należy podwoić. Rozrobiony środek udrażniający wlewamy na początku układu drenażowego (do studzienki rozdzielającej ścieki na drenaż) lub do wnętrza studni chłonnej. Dodatkowo mniejszą część roztworu (ok. 10-20%) zalecamy dozować przez kominki odpowietrzające. W przypadku mocnych blokad zalecamy powtórne dawkowanie po około miesiącu.

Gdzie stosować specjalistyczne preparaty udrażniające?

Dedykowane preparaty udrażniające aplikujemy zawsze do studzienki kontrolnej (rozdzielczej), od której odchodzą główne nitki drenażu lub do wnętrza studni chłonnej. Nigdy nie wlewamy ich bezpośrednio do głównego zbiornika oczyszczalni. Studzienka rewizyjna to jeden z ważniejszych elementów instalacji i powinna zostać zamontowana ze względu na możliwość ewentualnej inspekcji, kontroli ciągłości instalacji drenażowej lub dokonania ewentualnych napraw.

Wpływ zmiękczacza wody i pieca kondensacyjnego na działanie oczyszczalni

Nie należy odprowadzać do oczyszczalni skroplin z pieców kondensacyjnych czy popłuczyn ze stacji uzdatniania wody. Nadmiar soli może mieć negatywny wpływ nie tylko na skład ścieku w oczyszczalni, ale także drenaż. Solanka obniża wydajność, utrudnia pracę i rozwój bakterii, co w konsekwencji może przekładać się na wolniejszy rozkład nieczystości w glebie. Jeśli nie ma możliwości grawitacyjnego odprowadzenia skroplin, warto wyposażyć się w specjalny neutralizator, który wyeliminuje kwaśny kondensat z kotła przed jego odprowadzeniem do oczyszczalni ścieków.

tags: #opryskiwacz #plukanie #drenow