Pługi ciągnikowe zawieszane: kompleksowy przewodnik po regulacjach i innowacjach

Pług, choć uznawany za jedno z najstarszych i najprostszych narzędzi rolniczych, w rzeczywistości jest urządzeniem złożonym, wymagającym precyzyjnej regulacji dla optymalnego wykonania orki. Współczesne pługi zawieszane, zarówno zagonowe, jak i obracalne, oferują szeroki zakres możliwości ustawień, które pozwalają dostosować maszynę do różnorodnych warunków glebowych, wymagań agrotechnicznych oraz specyfiki ciągnika.

Historia i ewolucja pługa

Początki pługa sięgają około 5500 lat przed naszą erą, kiedy to pierwsze konstrukcje pojawiły się prawdopodobnie w Mezopotamii (dzisiejszy Irak), choć niektóre teorie wskazują na Chiny. Niezależnie od dokładnego miejsca i czasu powstania, pług jest wynalazkiem pochodzącym ze wschodu, podobnie jak całe rolnictwo. Konstrukcje pierwszych pługów były proste, składały się z dziobu (ostrza) i odkładni przymocowanych do słupicy. Siłę pociągową zapewniały zwierzęta, a za prostoliniowość i głębokość pracy odpowiadał człowiek. To rozwiązanie techniczne, z niewielkimi modyfikacjami, funkcjonowało przez bardzo długi czas.

Wczesne rolnictwo szybko odkryło, że wzruszenie i przemieszanie wierzchniej warstwy gleby znacząco zwiększało plony, kondycję roślin i jakość zbiorów. Takie operacje wykonywano w miejscu siewu. Kolejnym odkryciem był fakt, że ziemia wzruszona, czyli przekopana, ułatwia pobieranie wody i ma zwiększoną wchłanialność. W Egipcie, Rzymie czy Chinach następowały zmiany w konstrukcji, np. dodano koło, które jednak ograniczało zbyt głęboką pracę.

Typy pługów zawieszanych

Pługi lemieszowe i talerzowe

Podział pługów wynika z zastosowania elementu roboczego. Najpopularniejsze na rynku są pługi lemieszowe, ale spotyka się również pługi talerzowe.

Pługi zagonowe i obracalne

Kolejny podział odnosi się do sposobu orki: pługi zagonowe, które tworzą zagony, oraz pługi obracalne (bezzagonowe), które obecnie dominują na rynku.

Pługi zagonowe

Pług zagonowy był bardzo popularny do końca XX wieku i nadal jest w eksploatacji, szczególnie w mniejszych gospodarstwach rolnych. Orka pługiem zagonowym może być wykonywana na dwa sposoby: w skład (skiby układane do środka) lub w rozorywkę (skiby układane na zewnątrz). Na większych polach często stosowano mieszaną technologię, dzieląc pole na kawałki.

Pługi zagonowe znajdują się w ofercie wielu czołowych producentów, takich jak Gregoire Besson, Kuhn czy Kverneland, którzy obecnie są bardziej znani z oferty pługów obracalnych. Na rynku polskim cenionym producentem pługów zagonowych zawieszanych jest Unia Group, a w ostatnich latach swoją obecność zaznaczyły również firmy Agromasz i Akpil. Historycznie, w polskim rolnictwie bardzo popularne były pługi zagonowe półzawieszane PHX i FORSCHNIT, najczęściej wykorzystywane w dużych gospodarstwach rolnych i wyposażone w hydrauliczne zabezpieczenie korpusów płużnych.

Pługi obracalne

Pługi obracalne, mimo zmian w technologii prowadzenia upraw rolniczych, mają ciągle dużą grupę swoich zwolenników. Posiadają dwa komplety korpusów płużnych, co umożliwia orkę bezzagonową, eliminując pustych przejazdów ciągnikiem. To wydatnie obniża koszty paliwa na hektar i zapobiega powstawaniu dodatkowych bruzd. Pługi obracalne zawieszane cechuje duża wygoda użytkowania, zarówno w transporcie, jak i przy wykonywaniu uwroci na polu.

Posiadanie dwóch kompletów korpusów płużnych wymusiło zmianę koncepcji regulacji pługa, która jest tylko pozornie skomplikowana. Producenci, tacy jak Lemken, Gregoire Besson, Kuhn i Kverneland, podeszli do kwestii regulacji w różny sposób. System dwuwrzecionowy, występujący w pługach Lemken i Gregoire Besson, jest zdaniem wielu użytkowników najbardziej przejrzysty i gwarantuje pełną regulację pługa w całym zakresie. Inni producenci, np. Unia Grudziądz w pługach IBIS czy Overum, zachowali system z pługów zagonowych.

Kluczowe regulacje w pługach zawieszanych

Prawidłowe ustawienie pługa jest kluczowe dla efektywnej i równomiernej orki, minimalizując obciążenie ciągnika i zużycie paliwa. Poniżej przedstawiono najważniejsze aspekty regulacji:

Regulacja szerokości pierwszej skiby

To podstawowa regulacja, której cel jest różnie interpretowany. W „Agromechanice” podają, że dostosowuje się ją do rozstawu tylnych kół ciągnika. W „RPT” natomiast piszą, że regulacji pierwszej skiby dokonuje się w drugim przejeździe, a pierwszy korpus powinien nieco nadkładać, aby wyrównać powierzchnię z poprzednim przejazdem. Wspomina się również, że ma to związek ze ściąganiem pługa lub wpływa na równomierną szerokość pozostałych skib.

• W starszych pługach zagonowych ramowych zawieszanych, w stojaku znajduje się oś wykorbiona z korbką, która służy do regulacji pierwszej skiby i jednocześnie punktu pociągowego. Należy jednak pamiętać, że zmiana położenia tej osi zmienia szerokość orki wszystkich skib jednocześnie, wpływając także na kąt natarcia lemieszy.
• W pługach obracalnych jednobelkowych te ustawienia dokonuje się razem lub oddzielnie za pomocą śruby rzymskiej albo siłownika.
• Niektóre źródła podają, że zmiana szerokości pierwszej skiby powinna być następstwem zmiany głębokości orki, aby zachować jednakowy stosunek szerokości do głębokości korpusu (im głębiej, tym szerzej i na odwrót).
• W pługach Pöttinger SERVO 2000 regulacja szerokości cięcia pierwszego korpusu odbywa się za pomocą skali, dostosowując ją do wewnętrznego rozstawu kół ciągnika, co pozwala ustawić pług idealnie wzdłuż linii ciągu.

Regulacja szerokości roboczej pługa (zmienna szerokość orki)

Jest to zupełnie inne zagadnienie niż regulacja szerokości pierwszej skiby, a w starszych pługach nie występowało. W nowszych modelach może być realizowana mechanicznie skokowo lub hydraulicznie płynnie. Co ciekawe, zmiana tej szerokości zazwyczaj nie zmienia kąta natarcia lemiesza, co jest związane z zasadą czworoboku przegubowego.

• W pługach KUHN MASTER system Vari umożliwia bezobsługową, płynną regulację szerokości roboczej korpusów.
• Pługi AB i AD firmy Unia Group wyposażone są w efektywny system Variomat®, który pozwala na płynną regulację szerokości orki od 30 do 50 cm na korpus. W modelu AB regulacja szerokości orki i pierwszej skiby odbywa się za pomocą dwóch śrub rzymskich, natomiast w modelu AD specjalna konstrukcja ramy z jednym siłownikiem hydraulicznym pozwala na hydrauliczną regulację wszystkich skib, włącznie z pierwszą, oraz zmianę linii drogi tylnego koła jedną dźwignią z kabiny ciągnika.
• W pługach Pöttinger SERVO 2000 P dostępna jest hydrauliczna regulacja szerokości cięcia. Jeśli szerokość cięcia zostanie zmieniona za pomocą systemu regulacji PLUS, również punkt ciągu i szerokość cięcia pierwszego korpusu odpowiednio się ustawią.

Regulacja głębokości orki

W nowszych pługach obracalnych regulacja głębokości orki jest często realizowana za pomocą regulacji siłowej (ciśnieniowej) lub pozycyjnej, co wyklucza tradycyjne kółko kopiujące. Kółko kopiujące jest stosowane w pługach przyczepianych lub gdy operator chce pracować za pomocą regulacji kopiującej, ustawiając podnośnik na dociążanie (regulację ciśnieniową) z mocno zmniejszonym ciśnieniem, tak aby pług nie dał rady podnieść się od ziemi (należy pamiętać, że wtedy traci się dociążanie tylnej osi masą pługa).

• Aby zapewnić optymalną kontrolę głębokości i spełnić różne wymagania, w ofercie Pöttinger dostępne są wahliwe koła kopiujące, podwójne koła kopiujące oraz transportowe wahliwe koła kopiujące o różnych wymiarach. Koła te są montowane blisko ramy, aby umożliwić zoptymalizowaną orkę graniczną aż do samej krawędzi pola.
• W nowoczesnych pługach, takich jak MASTER L firmy KUHN, możliwe jest wyposażenie w hydrauliczne koło z możliwością regulacji głębokości orki, co podnosi komfort i precyzję pracy.

Przesuwanie wzdłużne pługa (praca on land)

W nowszych pługach obracalnych istnieje możliwość przesuwania wzdłużnego pługa, tak aby wychylić pierwszy korpus poza rozstaw kół ciągnika. Dzięki temu oba koła ciągnika jadą po caliźnie (po niezaoranym polu). Takie rozwiązanie ma liczne praktyczne zalety:

• Likwiduje niekorzystne ugniatanie dna bruzdy przez koła ciągnika.
• Pozwala na pracę z ciągnikami o szerokich kołach lub szerokim rozstawie osi.
• Zapewnia bardziej równomierne rozłożenie ciężaru i zmniejsza zużycie paliwa.
• Pług VARI-MASTER L „on land” firmy KUHN został zoptymalizowany pod kątem oszczędności kosztów eksploatacyjnych, a jego wyjątkowa kinematyka eliminuje odchylenia podczas regulacji punktu ciągu lub szerokości roboczej korpusów.

Poziomowanie pługa

Regulacja poziomowania pługa jest fundamentalna dla prawidłowej orki i jest zazwyczaj intuicyjna dla operatora.

Regulacja punktu pociągowego

W starszych pługach zagonowych oś wykorbiona służyła do regulacji pierwszej skiby i punktu pociągowego jednocześnie. W nowszych pługach obracalnych często jest to realizowane oddzielnie lub wspólnie za pomocą śruby rzymskiej lub siłownika. W pługach Pöttinger SERVO 2000 pług ustawia się idealnie wzdłuż linii ciągu dzięki wstępnie ustawionemu punktowi ciągu, z możliwością dostosowania do specjalnych warunków. Jeżeli szerokość cięcia zostanie zmieniona za pomocą systemu regulacji PLUS, również punkt ciągu i szerokość cięcia pierwszego korpusu odpowiednio się ustawią.

Nowoczesne rozwiązania w pługach zawieszanych

Zabezpieczenie korpusów płużnych

Dużym problemem w orce są przeszkody znajdujące się w ziemi uprawnej, np. kamienie czy korzenie. Najprostszym zabezpieczeniem była śruba ścinana przy korpusie płużnym, która pozwalała na uchylenie się korpusu i uniknięcie uszkodzenia elementów pługa. Było to jednak czasochłonne. Rozwiązanie z hydraulicznym zabezpieczeniem korpusu (np. NOVA w pługach Pöttinger SERVO 2000 N) jest bardzo wygodne i efektywne, chroniąc wewnętrzne siłowniki hydrauliczne przed uszkodzeniem. Na rynku często można spotkać również zabezpieczenie resorowe lub sprężynowe. Pługi Unii Grudziądz (Tur) oferują zarówno zabezpieczenie na śrubę ścinaną, jak i resorowe. Pługi Master M firmy KUHN dostępne są z zabezpieczeniem T lub NSH.

Dodatkowe korpusy i modułowa budowa

Możliwość odejmowania i dokładania korpusów pozwala na zmianę szerokości orki. W takim przypadku belka musi mieć budowę kołnierzową lub teleskopową, aby po odjęciu korpusu nie wystawała „pusta” belka. W pługach Unia Group AB i AD istnieje możliwość zamontowania dodatkowego korpusu (AB: 2-, 3-, 4-korpusowy; AD: 3-, 4-, 5-korpusowy). Pługi Pöttinger SERVO 2000 są dostępne w wersji 3- i 4-skibowej.

Optymalizacja transportu i komfortu pracy

Producenci pługów zawieszanych stale dążą do poprawy komfortu operatora i bezpieczeństwa transportu. Nowy model Master M firmy Kuhn, zaprojektowany dla ciągników o mocy od 110 do 240 KM, pozwala na komfortowe manewrowanie na drodze. Układ zawieszenia GoDrive umożliwia przełączanie z trybu roboczego (Work) na tryb drogowy (Roll) w mniej niż minutę. Pług posiada homologację do 40 km/h i umożliwia 40-stopniowy kąt skrętu. Dodatkowo ruchomy przedni układ zawieszenia GoDrive w połączeniu z kołem Work and Roll (WnR) oferuje koła o dużej średnicy, zapewniające optymalny kompromis między przyczepnością a zagęszczeniem gleby podczas pracy.

Geometria zaczepu i punkty mocowania

W pługach Pöttinger SERVO 2000 zwrócono uwagę na położenie zaczepu blisko ciągnika. Kozioł zawieszenia wraz z geometrią maszyny, dostosowaną do danej klasy wydajności, oferuje duży zakres możliwości. Dostosowując punkty mocowania cięgieł dolnych, środek ciężkości można ustawić jak najbliżej ciągnika oraz jednocześnie zmieniać wysokość osi zaczepu. Dostępne są również różne szerokości zawieszenia. Cięgno górne można zamontować w dwóch otworach stałych i jednym otworze podłużnym.

Ewolucja elementów roboczych

Producenci pługów poświęcają wiele czasu na rozwój korpusów płużnych, mając na celu podniesienie trwałości elementów roboczych, takich jak lemiesz, dziób lemiesza, pierś czy odkładnica. Te elementy mają ogromny wpływ na jakość pracy i zużycie paliwa.

• Okładnice: Obecnie na rynku jest wiele rodzajów odkładnic. Producenci prześcigają się w kształcie profilu i rodzaju materiału, z jakiego wykonano odkładnie, co pozwala precyzyjnie dopasować się do warunków polowych i rodzaju gleby. Najpopularniejsze są odkładnie półśrubowe, cechujące się dużą uniwersalnością.
• Lemiesze: Postęp w rozwoju materiałów stosowanych w lemieszach jest ogromny. Nowoczesne lemiesze, zwłaszcza w obszarze dzioba, wyglądają zupełnie inaczej niż 20 lat temu. Często stosuje się specjalnie napawane spoiny z materiałów odpornych na ścieranie oraz węgliki spiekane, co zwiększa trwałość tych najbardziej obciążonych elementów roboczych.

Wały doprawiające

Wraz z nową generacją pługów pojawiły się wały doprawiające. Początkowo były to wały zaczepiane do pługa. W ostatnich 20 latach postęp techniczny i używane materiały pozwoliły na większą integrację wałów z pługiem, tworząc rodziny wałów potocznie nazywanych Packomat (np. w pługach Kverneland i Lemken). Zaletą tego rozwiązania jest transport wału wraz z pługiem na pole, co stanowi ogromne ułatwienie.

Klasyczne wały typu Campbell, Crosskill, Campbel-Croskill, współpracujące z pługami obracalnymi, pozwalają na skrócenie czasu agrotechnicznego, wykonując dwa zabiegi jednym przejazdem. Pług musi być wyposażony w belkę (ramię do wału), która dzięki hydraulicznemu ryglowaniu pozwala na automatyczne odczepianie wału przed uwrociem i automatyczne zaczepianie po uwrociu. Tego typu wały cechują się wysoką wagą, co wpływa na lepsze zagęszczenie gleby.

Ciekawą propozycją wałów montowanych na pługach obracalnych jest model Andpak firmy Gregoire Besson, który jest dopasowany i gwarantuje lepsze właściwości pracy na zaoranym polu. W ofercie producentów takich jak Expom, Rabe, Pom Brodnica dostępne są pierścienie wału o różnej średnicy i kącie ostrza, co pozwala dostosować wał do warunków glebowych i rodzaju uprawy.

Pługi dłutowe

Pług dłutowy to nowe spojrzenie na głębszą uprawę gleby. Jego działanie polega na zerwaniu twardszych warstw gleby, co skutkuje równomiernym spulchnieniem pola i przykryciem resztek pożniwnych. Urządzenie to wykonuje pracę zbliżoną efektem i charakterem do pługa tradycyjnego, ale za pomocą zębów ze specjalnym systemem redlic. Za utrzymanie odpowiedniej głębokości pracy zębów i właściwe rozkruszenie odpowiada najczęściej podwójny wał kolczasty.

W pługach dłutowych najczęściej występują dwa rodzaje zabezpieczeń zębów: kołkowe/śrubowe zrywalne (dla gleb niezakamienionych, lepiej radzące sobie na suchej glebie dzięki dużej sile wyzwalającej na ząb) oraz zabezpieczenie non-stop hydrauliczne (stosowane na polach mocno zakamienionych).

Przegląd modeli pługów zawieszanych

Rynek oferuje różnorodne modele pługów zawieszanych, dostosowane do specyficznych potrzeb i warunków pracy:

• Pług MASTER 113 (KUHN): Propozycja dla gospodarstw wymagających wydajnej maszyny do orki, ale dysponujących ciągnikami średniej mocy. Charakteryzuje się lekką i wytrzymałą konstrukcją, czystą orką, dobrą adaptacją do warunków glebowych i prostymi ustawieniami. Oferuje mniejsze zapotrzebowanie mocy, niższe koszty paliwa i lepszą radzenie sobie z resztkami pożniwnymi dzięki dużym prześwitom.
• Pługi AB i AD (Unia Group): Znane z prostej, ale mocnej i niezawodnej konstrukcji. Odpowiedź dla nowoczesnego rolnika, żądającego prostszej regulacji, większej efektywności i lepszych zysków. Dostępne są z odległością między korpusami 85 lub 100 cm. Rama główna jednoczęściowa o profilu 100×200 mm, wykonana metodą obróbki cieplnej „heat-treated”, zapewnia niezbędną wytrzymałość. Oba modele mają efektywny system Variomat® - płynną regulację szerokości orki od 30 do 50 cm na korpus.
• Pługi SERVO 2000 (Pöttinger): Lekkie zawieszane pługi obracalne, dostosowane do kompaktowych ciągników o mocy do 130 KM. Dostępne w wersji 3- i 4-skibowej, z różnymi wysokościami ramy i rozstawami korpusu. Model SERVO 2000 P oferuje hydrauliczną regulację szerokości cięcia, a SERVO 2000 N posiada hydrauliczne zabezpieczenie przeciwkamieniowe NOVA. Szybka i prawidłowa regulacja jest możliwa dzięki intuicyjnemu centrum ustawień SERVOMATIC z czteroprzegubowym zawieszeniem.
• Pług MASTER L (KUHN): Uzupełnia ofertę firmy pomiędzy modelem MASTER 153 a 183. Wersja „on land” z kołem toczącym się po caliźnie pozwala na pracę z ciągnikami o szerokich kołach lub szerokim rozstawie osi, eliminując ugniatanie dna bruzdy.
• Pług Master M (KUHN): Zaprojektowany dla ciągników o mocy od 110 do 240 KM, oferuje komfortowe manewrowanie na drodze dzięki układowi zawieszenia GoDrive, umożliwiającemu szybkie przełączanie z trybu roboczego na drogowy. Posiada homologację do 40 km/h i 40-stopniowy kąt skrętu. Model Multi-Master M umożliwia szybką i bezpieczną zmianę szerokości roboczej bez konieczności wykręcania śrub.

tags: #plug #ciagnikowy #zawieszany