Pług wyposażony w cztery korpusy to najpopularniejsza wielkość narzędzi płużnych, które można kupić w cenie od około 20 do ponad 100 tys. zł. Ta znacząca różnica wynika z konstrukcji i wyposażenia. Najczęściej kupowane pługi obracalne wyposażone są w 4 korpusy, a ich popularność zawdzięczają przede wszystkim dopasowaniem do najczęściej nabywanych w ostatnich latach ciągników o mocy 70-140 KM.
Konstrukcja ramy i jej znaczenie
Rama w pługach musi wytrzymać bardzo duże obciążenie. Zwykle jest ona zbudowana z profili o przekroju kwadratowym. Do najpopularniejszych wielkości profili należy rozmiar 120x120 mm, który można spotkać w przynajmniej jednym modelu każdego producenta pługów.
Rozmiar i wytrzymałość ramy
Wśród omawianych marek wyłamał się jedynie Kverneland, którego większość modeli jest wyposażonych w ramę 150x150 mm. Zarówno Kverneland, jak i pozostali producenci, mają bardziej zróżnicowaną ofertę, w związku z czym dostępne są wersje od 100x100 mm, przez 140x140 mm i 160x160 mm, aż do wersji prostokątnych 200x120 mm. Niektórzy producenci, np. Gregoire Besson, oferują również ramy podwójne, które znacznie zwiększają sztywność pługa. Im większy profil ramy, tym większa wytrzymałość, ale również większa masa. Pługi z ramami 120x120 mm i mniejszymi są przeznaczone na średnie i lekkie gleby.
Grubość i jakość stali
Oprócz samego przekroju ramy ważna jest grubość stali, z jakiej została ona wykonana, oraz jej jakość. Tę ostatnią niestety mogłyby zweryfikować tylko specjalistyczne testy. Producenci w profilach 120x120 mm i mniejszych najczęściej stosują stal o grubości 8 mm.
Możliwość rozbudowy ramy ("X+")
Ważną cechą ramy jest możliwość jej przedłużenia razem z dodatkowym korpusem - są to tzw. pługi "X+", gdzie "X" oznacza stałą liczbę korpusów, a "+" to możliwość dołączenia kolejnego korpusu. Możliwość rozbudowy pługa może być przydatna, gdy np. kupimy większy ciągnik. Posiadając z kolei pług z dodatkowym, odkręcanym korpusem, po jego zdemontowaniu mamy możliwość np. uprawy cięższej ziemi, z którą nasz ciągnik nie dałby sobie rady przy pełnej wielkości pługa, lub możemy pracować, gdy jesteśmy zmuszeni do użycia mniejszego ciągnika niż zwykle. Należy być przy tym bardzo ostrożnym i zwracać uwagę na solidność ramy w danym modelu, zwłaszcza przy użytkowaniu pługa na ciężkich glebach, gdzie dołączenie dodatkowego korpusu mogłoby spowodować ryzyko uszkodzenia całej ramy. Między innymi z tego powodu niektórzy producenci, np. Kuhn, Kverneland, Lemken, Pöttinger, zamiast podawać zapotrzebowanie pługa na moc ciągnika (które jest bardzo zmienne w zależności od ustawień narzędzia i warunków glebowych) podają moc maksymalną, z jaką narzędzie może pracować bez zwiększonego ryzyka jego uszkodzenia.
Kluczowe parametry robocze i system Vario
Odległość między korpusami i wysokość ramy
Ważnymi parametrami pługa są odległość między korpusami oraz wysokość ramy. Oba czynniki mają znaczenie przede wszystkim w pracy na polach z dużą ilością resztek pożniwnych lub w czasie przyorywania międzyplonu. Im większy rozstaw korpusów i wyżej umieszczona rama, tym pług jest mniej podatny na zapychanie. Niestety, ma to też swoje wady, którymi są zwiększona masa narzędzia i oddalenie jego środka ciężkości od ciągnika.
Regulacja szerokości roboczej - system Vario
Najprostsze pługi mają stałą szerokość roboczą. W ofertach producentów przeważają jednak narzędzia umożliwiające jej zmianę. Większość z nich wymaga regulacji ręcznej, np. Överum Xcelsior CX, Lemken Juwel, Kuhn Multi-Master, Akpil KM 180 czy Unia Group Ibis. W takim przypadku należy zacząć od umieszczenia przy każdym korpusie śrub w otworach odpowiadających żądanej szerokości roboczej. Producenci udostępniają w ten sposób od 3 do 6 szerokości pracy. Następnie, zwykle przy użyciu śruby rzymskiej, należy zmienić kąt ustawienia ramy.
Regulacja szerokości roboczej może odbywać się także w bardziej zautomatyzowany sposób. W pługach typu "Vario" zmiana szerokości pracy odbywa się bezstopniowo, przy pomocy siłowników hydraulicznych, dzięki czemu można sterować nią z kabiny ciągnika, np. w pługach Unia Group Vario, Lemken VariOpal, Överum Vari Flex i Akpil KM 180 Vario. Takie rozwiązanie jest przydatne w gospodarstwach posiadających bardzo zróżnicowane gleby. Przydaje się również na klinach i brzegach pól, a także przy omijaniu przeszkód. Dopłata za wersję Vario w przypadku pługów z Akpilu wynosi ok. 5500-6000 zł (wszystkie ceny w artykule brutto). Zakres regulacji zarówno w przypadku pługów z ręczną, jak i hydrauliczną zmianą szerokości roboczej, w zależności od konkretnego modelu, wynosi od 32-35 cm do 44-54 cm.
Przydatnym rozwiązaniem stosowanym przez niektórych producentów jest system prostowania ramy podczas obrotu. Dzięki takiemu mechanizmowi zmniejszone są przeciążenia działające na pług i ciągnik podczas obrotu pługa. System ten standardowo dostępny jest m.in. w pługach Akpil KM 180.
Prezentacja pługa Kverneland 6300 S Variomat (PL)
Systemy zabezpieczeń przeciwprzeciążeniowych
Kamienie i inne przeszkody znajdujące się w glebie mogą uszkodzić pług, zaczynając od elementów korpusu, a na ramie kończąc. Aby temu przeciwdziałać, w omawianych narzędziach płużnych stosowane są rozmaite zabezpieczenia przeciwprzeciążeniowe.
Kołki ścinane
Najprostszym, najtańszym i najbardziej powszechnym rozwiązaniem są kołki ścinane. Zabezpieczenie pozwala utrzymać niską wagę narzędziom w nie wyposażonym. Kołki ścinane przeznaczone są na pola z małą ilością kamieni i można je spotkać w bazowych wersjach niemal wszystkich modeli pługów. Prawie wszyscy producenci umiejscawiają śrubę ścinaną poprzecznie do działającej na nią siły. Wyjątkiem od tej reguły jest Kuhn, który umiejscawia ją równolegle do płaszczyzny pracy korpusów pługa. To sprawia, że śruba nie jest ścinana, a rozrywana.
Zabezpieczenia non-stop (sprężynowe i resorowe)
Inne bezpieczniki określane są mianem zabezpieczeń typu non-stop. Oznacza to, że pracują one bez przerwy, a powrót korpusu do pozycji sprzed zadziałania bezpiecznika następuje automatycznie, gdy tylko przeszkoda zostanie minięta. Występują dwa rodzaje zabezpieczeń mechanicznych: sprężynowe i resorowe. W przypadku tych konstrukcji zmiana siły, która powoduje zadziałanie zabezpieczenia, jest utrudniona, co jest główną wadą tego rozwiązania. Jego zaletą jest z kolei małe skomplikowanie i niska awaryjność. W przypadku zabezpieczenia sprężynowego siłę jego aktywacji można zmienić poprzez regulację dociśnięcia sprężyn. Możliwość ta jest jednak uzależniona od sposobu ich zamontowania. Regulację tego typu można przeprowadzić m.in. w pługach Akpil KM 180 Spring i KM 180 Spring Vario. W przypadku zabezpieczenia resorowego zmiana siły jego uruchomienia wymaga zmiany ilości piór w resorze, co zabiera dość dużo czasu.
Przykładowy koszt zastąpienia kołków ścinanych zabezpieczeniem resorowym wynosi w przypadku pługów Akpil KM 180 - 10 500 zł, Unia Group Ibis XL - 9100 zł, a Kverneland 150 - 7400 zł. Za zabezpieczenie sprężynowe w pługu Akpil trzeba dopłacić tyle samo co za resorowe.
Zabezpieczenia hydrauliczne
Najwięcej możliwości daje jednak zabezpieczenie hydrauliczne. Jego podstawowa przewaga to łatwa i szybka zmiana siły uruchamiającej zabezpieczenie. Ma to znaczenie przede wszystkim w gospodarstwach, które dysponują zróżnicowanymi glebami o różnym stopniu zakamienienia. Wadą rozwiązania hydraulicznego jest jego skomplikowanie, co skutkuje znacznymi kosztami podczas zakupu i potencjalnym ryzykiem awarii. Najczęstszym problemem w przypadku pługów wyposażonych w bezpieczniki hydrauliczne są wycieki oleju. W przypadku pługa Unia Group Ibis XL nabywca za doposażenie go w ten rodzaj zabezpieczenia musi dopłacić 15 500 zł. Regulacja tego typu zabezpieczenia odbywa się zazwyczaj za pomocą rozdzielacza ciągnika przy wsparciu manometru, na którym możemy obserwować ustawione ciśnienie.
Wyposażenie dodatkowe pługów
Mimo że pługi należą do stosunkowo prostych narzędzi uprawowych, listy ich wyposażenia dodatkowego bywają dość długie, co pozwala na precyzyjne dopasowanie do specyficznych potrzeb gospodarstwa.
Przedpłużki i listwy ścinające
Jedną z najczęściej występujących pozycji są przedpłużki. Ich zadaniem jest zdjęcie i zrzucenie do bruzdy wierzchniej warstwy gleby. Efektem tego działania jest lepsze przykrycie resztek pożniwnych, nawozów zielonych czy też obornika. Zamiast przedpłużków nad odkładnią mogą być zamontowane listwy ścinające, które są wystarczające w przypadku orki pola z małą ilością materiału organicznego zalegającego na jego powierzchni.
Koło podporowe
Najczęściej koło podporowe jest w standardzie, ale producenci za dopłatą oferują jego lepsze wersje, które mogą służyć nie tylko do utrzymywania głębokości roboczej pługa, ale również do podpierania go w czasie transportu - wtedy wyposażone są zwykle w amortyzację i samonastawną obrotnicę. Taka opcja dostępna jest m.in. w przypadku pługów Akpil - jej koszt to w zależności od wersji 1845 lub 3567 zł.
Odkładnice (ażurowe, z tworzywa sztucznego)
Ciekawą opcją jest na przykład odkładnica ażurowa, która w odróżnieniu od tradycyjnej jest złożona z kilku listew zamiast jednej, litej powierzchni. Polecana jest na gleby średnie i ciężkie. Podczas pracy z pługiem wyposażonym w odkładnie tego typu - według różnych badań - ciągnik może zużywać do 10% mniej paliwa niż przy zastosowaniu tradycyjnych odkładni. Możliwe jest to dzięki zmniejszeniu tarcia gleby. W przypadku Lemkena występuje ona także w połączeniu z inną ciekawą opcją, jaką jest odkładnica z tworzywa sztucznego. W tym przypadku z tworzywa wykonana jest górna i dolna listwa odkładni. Dzięki bardzo dobrym właściwościom ślizgowym taka odkładnia sprawdza się bardzo dobrze na glebach lepkich.
Kroje (talerzowe, nożowe)
Kroje są bardzo pożądane podczas orki gleb bardzo ciężkich i silnie poprzerastanych korzeniami. Elementy te odcinają skibę od ścianki bruzdy, odciążając krawędź tnącą piersi odkładnicy. Najczęściej kroje kojarzą się z wersjami talerzowymi, które bardzo dobrze radzą sobie w różnych warunkach pracy. Ze względu na koszty są jednak wypierane przez nawet dziesięciokrotnie tańsze kroje nożowe montowane pionowo, bezpośrednio obok lemiesza. Dobrym przykładem różnic kosztów zakupu pomiędzy obu rodzajami krojów jest cennik Unii Group, według którego trzeba za nie zapłacić odpowiednio 1415 zł (talerzowe) i 135 zł (nożowe).
Pogłębiacze
Pogłębiacze spulchniają dno bruzdy, działając bezpośrednio za każdym korpusem. Przyczynia się to do niszczenia podeszwy płużnej. Obecnie rozwiązanie to jest dość rzadko spotykane.
Belka do narzędzia doprawiającego
Belka (ramię) do narzędzia doprawiającego służy do zagregowania z pługiem różnego rodzaju wałów, które mają przyspieszyć osiadanie gleby po orce i wstępnie przygotować ją do siewu. Belki tego typu występują w wersjach z chwytakiem mechanicznym i hydraulicznym. Ten pierwszy działa na zasadzie haka, który ciągnie wał, a w celu jego zwolnienia konieczne jest cofnięcie bądź uniesienie pługa.
Szczegółowe aspekty regulacji pługa
Prawidłowe ustawienie pługa jest fundamentalne dla efektywnej i optymalnej pracy. Różne źródła podają odmienne podejścia do regulacji, co może być źródłem niejasności. Poniżej przedstawiamy uporządkowane wyjaśnienia kluczowych regulacji, z wyłączeniem pługów przyczepianych.
Regulacja szerokości pierwszej skiby
Regulacja szerokości pierwszej skiby jest istotna dla właściwego ułożenia pługa względem ciągnika. W Agromechanice napisano, że dostosowuje się ją do rozstawu tylnych kół ciągnika. Z kolei w RPT piszą, że: "...regulacji pierwszej skiby dokonujemy w drugim przejeździe. Pierwszy korpus powinien nieco nadkładać, aby wyrównać powierzchnię z poprzednim przejazdem". Podkreśla się również, że ma to związek ze ściąganiem pługa albo wpływa na równomierną szerokość pozostałych skib.
W starszych pługach zagonowych ramowych zawieszanych, w stojaku znajduje się oś wykorbiona, która podobno służy do regulacji właśnie pierwszej skiby, a zarazem punktu pociągowego. W pługach obracalnych jednobelkowych te ustawienia dokonuje się razem lub oddzielnie śrubą rzymską albo siłownikiem. Należy zauważyć, że za pomocą tej osi wykorbionej, za pomocą korbki, nie zmieniamy w rzeczywistości szerokości tylko pierwszej skiby, ale wszystkich jednocześnie, zmieniając przy tym jakby kąt natarcia lemieszy. Inne źródła podają, że zmiana tej szerokości powinna być następstwem zmiany głębokości orki, tak aby był zachowany jednakowy stosunek szerokości do głębokości korpusu: im głębiej, tym szerzej i na odwrót. Na zimę znowu lepiej zostawić glebę w ostrej skibie (wysztorcowaną), czyli głęboko i wąsko.
Regulacja szerokości roboczej
Regulacja szerokości roboczej pługa to zupełnie inne zagadnienie, które nie występuje w starszych pługach. Może być ona mechaniczna skokowa albo hydrauliczna płynna (system Vario). Co ciekawe, zmiana tej szerokości nie zmienia kąta natarcia lemiesza, co jest związane z zasadą czworoboku przegubowego. Jeszcze innym zagadnieniem jest zmiana szerokości orki poprzez odejmowanie i dokładanie korpusów. Belka w takim przypadku musi mieć budowę kołnierzową, czyli teleskopową, aby po odjęciu od tyłu korpusu nie wystawała "pusta" belka.
Regulacja głębokości orki
W nowszych pługach obracalnych regulacja głębokości orki odbywa się zazwyczaj za pomocą regulacji siłowej lub pozycyjnej, a nie kółka kopiującego. Regulacja siłowa czy pozycyjna wyklucza kółko kopiujące. Jeśli ktoś chce pracować za pomocą regulacji kopiującej (kółka), musi ustawić podnośnik na dociążanie (regulację ciśnieniową), czyli podnoszenie pod mocno zmniejszonym ciśnieniem, tak aby nie dało rady podnieść pługa od ziemi (wiadomo wtedy tracimy dociążanie tylnej osi masą pługa). Jeszcze inną regulacją jest w nowszych pługach przesuwanie wzdłużne pługa tak, aby wychylić pierwszy korpus poza rozstaw kół ciągnika i wtedy obydwa koła jadą po caliźnie. Praktycznie daje to minimalizację ugniatania zaoranego gruntu i pozwala lepiej wykorzystać szerokość roboczą.
Poziomowanie pługa
Poziomowanie pługa jest fundamentalną regulacją, która zapewnia równą głębokość i szerokość orki na całej długości pola. Jest to zazwyczaj zrozumiały aspekt ustawień, ale jego precyzyjne wykonanie jest kluczowe dla jakości pracy i efektywności paliwowej.
Wybór pługa Kverneland Vario - na co zwrócić uwagę?
Na krajowym rynku dostępny jest ogromny wybór pługów oferowanych w bardzo zróżnicowanych konfiguracjach. Z tego powodu wybór nie jest łatwy, ale za to dostępna oferta pozwala na dopasowanie idealnego narzędzia do warunków w danym gospodarstwie. Wartość pługa w głównej mierze zależy od ceny oraz jego specyfikacji.
- Typ gleb i zakamienienie: Wybierając pług, trzeba w pierwszej kolejności kierować się posiadanym typem gleb i ich ewentualnym zakamienieniem. Jeśli posiadamy lekkie gleby, wtedy nie warto przesadzać ze zbyt masywnym pługiem, ponieważ będzie to rodziło niepotrzebną konieczność współpracy z dużym ciągnikiem, a co za tym idzie, niepotrzebnie będzie nam to zawyżać koszty eksploatacji. Podobnie na ciężkich glebach oszczędność na zbyt lekkim pługu może spowodować konieczność jego dość szybkiej wymiany na nowy ze względu na szybkie zużycie.
- Konstrukcja ramy i zaczepu: Opinie użytkowników często wskazują, że pługi z kwadratową belką zaczepową są bardziej wartościowe niż te z okrągłą, np. "6kola za kwadratowa belkę warto, 8kola za okrągłą nie warto". Warto rozważyć modele Kverneland Vario z solidną, często powiększoną ramą, która zapewnia większą wytrzymałość.
- System zabezpieczeń: Resor na twardej glinie i przy suszy może słabo sobie radzić. Na "poprzeczniakach" czy "górkach" (wzgórzach) w takich warunkach pług mógł być "podrapany" albo "wyskakiwał". Mimo to, nie słyszy się o częstych przypadkach pęknięcia resoru, chyba że pług zostałby zaprzężony do zbyt mocnego ciągnika i uderzył w kamień. Zabezpieczenia hydrauliczne, oferowane również w pługach Kverneland Vario, zapewniają większą elastyczność i lepsze dostosowanie do zmieniających się warunków glebowych.
tags: #plug #kverneland #vario #opinie