Pojazd Nienormatywny i Zezwolenia na Przejazd

Transport drogowy ładunków, które ze względu na swoje wymiary, masę lub naciski osi przekraczają dopuszczalne normy, wymaga szczególnej uwagi oraz ścisłego przestrzegania przepisów prawnych. Takie pojazdy lub zespoły pojazdów są określane mianem pojazdów nienormatywnych. Kluczowym elementem zapewniającym legalny i bezpieczny przewóz tego typu ładunków jest uzyskanie odpowiedniego zezwolenia. Znajomość obowiązujących regulacji pozwala uniknąć surowych kar finansowych, zapewniając jednocześnie bezpieczeństwo na drodze i sprawne funkcjonowanie przedsiębiorstwa transportowego.

Definicja Pojazdu Nienormatywnego

Zgodnie z art. 2 pkt 35a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm.), pojazd nienormatywny to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi (wraz z ładunkiem lub bez), wymiary lub rzeczywista masa całkowita (wraz z ładunkiem lub bez) są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach. Ruch takich pojazdów jest dozwolony wyłącznie pod warunkiem uzyskania zezwolenia.

Ładunek Niepodzielny

W przypadku przewozu nienormatywnego kluczowe jest pojęcie ładunku niepodzielnego, zdefiniowane w art. 64 ust. 2 p.r.d. Warunkiem obligatoryjnym obowiązującym w Polsce jest niepodzielność ładunku, co oznacza, że przy transporcie nienormatywnym zgodnie z Prawem o ruchu drogowym na jednym zestawie pojazdu może znajdować się tylko taki ładunek.

Ustawodawca w określeniu tego ładunku użył zwrotu: „który bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody nie może być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków”. Oznacza to, że ładunek taki nie jest podzielny na mniejsze partie elementów. Należy przez to rozumieć, iż w przypadku podziału przewożonego ładunku zaistniałoby ryzyko wygenerowania dodatkowych wysokich kosztów, ewentualnie podział takiego ładunku spowodowałby spadek jego właściwości technicznych i bezwzględnie należy uznać go za niepodzielny. Przykładem takiego ładunku może być przewóz elementów o długości przekraczającej normatywność pojazdu (np. prętów, rur). Bez znaczenia jest liczba elementów przewożonych pojazdem, o ile stanowią one jeden ładunek niepodzielny.

Podstawy Prawne Przewozu Nienormatywnego

Przepisy regulujące przejazdy pojazdów nienormatywnych zawarte są głównie w Ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm.) oraz w szeregu rozporządzeń wykonawczych:

• Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm.)
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 2221)
• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2025 r. poz. 180 ze zm.)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm.)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2021 r. w sprawie zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 212 ze zm.)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 212)
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie pilotowania pojazdów nienormatywnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2489)

Kategorie Zezwoleń na Przejazd Pojazdu Nienormatywnego

Istnieje pięć kategorii zezwoleń (I-V), różniących się dopuszczalnymi wymiarami pojazdu, masą oraz drogami, po których można się poruszać. Kategorie pojazdu, termin ważności zezwolenia oraz organ wydający zezwolenie są doprecyzowane w art. 64b-64e Prawa o ruchu drogowym.

Zezwolenie Kategoria I (Pojazdy Wolnobieżne i Ciągniki Rolnicze)

Zezwolenie kategorii I jest wydawane na przejazd nienormatywnego pojazdu wolnobieżnego, ciągnika rolniczego albo zespołu pojazdów składającego się z pojazdu wolnobieżnego lub ciągnika rolniczego i przyczepy specjalnej.

• Organ wydający: Starosta właściwy ze względu na siedzibę wnioskodawcy albo miejsce rozpoczęcia przejazdu.
• Ważność: Wydawane jest na okres 12 miesięcy, wskazuje się w nim podmiot wykonujący przejazd oraz pojazd, którym będzie wykonywany przejazd.
• Termin wydania: W terminie 3 dni roboczych od dnia złożenia wniosku.
• Pilotowanie: W przypadku poruszania się pojazdów określonych w kategorii I występuje odstępstwo od obowiązku pilotowania przejazdu takiego pojazdu.

Zezwolenie Kategoria II

Zezwolenie kategorii II na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane przez starostę właściwego ze względu na siedzibę wnioskodawcy albo miejsce rozpoczęcia przejazdu. W przypadku wjazdu takiego pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zezwolenie wydaje naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego.

• Ważność: Na wskazany we wniosku okres: miesiąca, 6 miesięcy, 12 miesięcy lub 24 miesięcy, uwzględniając podmiot wykonujący przejazd (bez wskazywania pojazdu, którym przejazd będzie wykonywany).
• Trasa: Przewóz tymi pojazdami odbywa się po drogach publicznych.

Zezwolenie Kategoria III

Zezwolenie kategorii III na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad.

• Trasa: Przewóz tymi pojazdami odbywa się po drogach krajowych.
• Ważność: Na wskazany we wniosku okres: miesiąca, 6 miesięcy, 12 miesięcy lub 24 miesięcy.

Zezwolenie Kategoria IV

Zezwolenie kategorii IV na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane przez Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad.

• Trasa: Przewóz tymi pojazdami odbywa się po drogach publicznych.
• Ważność: Na wskazany we wniosku okres: miesiąca, 6 miesięcy, 12 miesięcy lub 24 miesięcy.

Zezwolenie Kategoria V

Zezwolenie kategorii V na przejazd pojazdu nienormatywnego jest wydawane na jednokrotny lub wielokrotny przejazd po drogach publicznych w wyznaczonym czasie, na trasie wyznaczonej w zezwoleniu.

• Organ wydający: Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, po uzgodnieniu z innymi zarządcami dróg i po uiszczeniu opłaty.
• Termin wydania: Zasadniczo w terminie 14 dni roboczych od dnia złożenia wniosku. W przypadku wymogu określenia zakresu przystosowania infrastruktury drogowej położonej na trasie przejazdu, termin ten może ulec przedłużeniu do 30 dni. Organ wydający zezwolenie ma obowiązek powiadomić o tym przewoźnika w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku.

Proces Ubiegania się o Zezwolenie

Uzyskanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego wymaga spełnienia szeregu formalności, rozpoczynając od złożenia wniosku.

Składanie Wniosku

W celu uzyskania zezwolenia należy złożyć pisemny wniosek do organu wydającego zezwolenie. Wszystkie pola wniosku powinny być wypełnione (zaleca się pismo drukowane dla czytelności), a sam wniosek musi być podpisany przez Wnioskodawcę.

Pełnomocnictwo

W przypadku, gdy wniosek o wydanie zezwolenia jest podpisywany w imieniu Wnioskodawcy przez pełnomocnika (np. pracownika wnioskodawcy lub osobę trzecią), należy wraz ze składanym wnioskiem dołączyć stosowne pełnomocnictwo w oryginale. Do złożonego dokumentu pełnomocnictwa należy załączyć dowód uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 17,00 zł. Opłatę skarbową uiszcza się na rachunek organu podatkowego (urzędu miasta, gminy, dzielnicy) właściwego ze względu na miejsce złożenia dokumentu. Numery rachunków bankowych organu podatkowego dostępne są na stronie internetowej danego urzędu. Opłata nie dotyczy pełnomocnictwa dla najbliższej rodziny.

Wnioskodawca może być zwolniony od obowiązku udzielenia pełnomocnictwa, jeżeli prowadzi firmę i opublikuje w urzędzie, w którym rejestrował firmę (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej lub w Krajowym Rejestrze Sądowym) informację o pełnomocnikach uprawnionych do podpisywania wniosków o wydanie zezwolenia na przejazd pojazdów nienormatywnych lub do odbioru zezwoleń na taki przejazd.

Opłaty za Zezwolenie

Do złożonego wniosku należy dołączyć dowód uiszczenia opłaty za wydanie zezwolenia. Wysokość opłat jest regulowana Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego.

Terminy Wydawania Zezwoleń

• Zezwolenia kategorii od III do IV wydaje się w terminie 3 dni roboczych od dnia złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku.
• Zezwolenie kategorii V wydaje się w terminie 14 dni roboczych od dnia złożenia wniosku, a w przypadku wymogu określenia zakresu przystosowania infrastruktury drogowej położonej na trasie przejazdu - w terminie 30 dni.

Wnioskodawca, zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego, jest powiadamiany niezwłocznie o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminach określonych w ustawie Prawo o ruchu drogowym, z przyczyn określonych w art. 35 k.p.a.

Uzgodnienia i Warunki Przejazdu

Przy ustalaniu trasy przejazdu dla pojazdu nienormatywnego bierze się pod uwagę stan techniczny dróg i obiektów mostowych oraz zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Organ wydający zezwolenie musi uzyskać zgodę wszystkich zarządców dróg, tj. wojewódzkich, powiatowych czy gminnych, koncesjonariuszy autostrad, a w granicach miast na prawach powiatu (za wyjątkiem dróg ekspresowych i autostrad) - prezydentów miast.

Przejazd pojazdu nienormatywnego powinien być realizowany w ścisłej zgodzie z warunkami ujętymi w zezwoleniu wydanym przez uprawniony organ administracji, z zachowaniem szczególnej ostrożności przez kierującego takim pojazdem.

Zmiana Wniosku i Przejazdy Powrotne

W przypadku zmiany wniosku przez wnioskodawcę, np. w zakresie terminu przejazdu czy trasy przejazdu, uzyskanie zezwolenia może się wydłużyć z uwagi na konieczność ponownego uzyskania niezbędnych uzgodnień nowego terminu czy nowej trasy przejazdu.

Zezwolenie kategorii V wydawane jest na przejazd po wyznaczonej trasie, przy czym w przypadku zezwolenia na jednokrotny przejazd, przejazd powrotny należy traktować jako nowy przejazd, na który należy uzyskać osobne zezwolenie, poprzedzone złożeniem nowego wniosku.

Zwrot Opłaty w Przypadku Niewydania Zezwolenia

W przypadku niewydania zezwolenia, zwrot opłaty następuje na podstawie pisemnego wniosku wnioskodawcy skierowanego do organu (np. GDDKiA), do którego wpłynął wniosek.

Pilotowanie Przejazdu Pojazdu Nienormatywnego

Pilotowanie jest wymagane w określonych przypadkach, zależnie od wymiarów pojazdu i trasy przejazdu. Ruch pojazdów nienormatywnych jest dozwolony pod warunkiem pilotowania przejazdu na warunkach i w sposób określonych w przepisach.

Definicja Pilota i Wymagania

Pilot (art. 2 pkt 35c p.r.d.) to osoba odpowiedzialna za zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz minimalizację utrudnień w ruchu drogowym w czasie przejazdu pojazdu nienormatywnego. Warunki i sposób pilotowania pojazdów nienormatywnych oraz wyposażenia i oznakowania pojazdów wykonujących pilotowanie są precyzyjnie określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie pilotowania pojazdów nienormatywnych.

Specjalne Wymogi dla Mostów i Wiaduktów

Przejazd pojazdem nienormatywnym przez most i wiadukt wymaga spełnienia dodatkowych formalności i jest zagrożony odrębnymi karami administracyjnymi. Podmiot posiadający zezwolenie kategorii IV planujący wykonanie przejazdu przez most lub wiadukt po drogach innych niż krajowe pojazdem, którego rzeczywista masa całkowita jest większa od dopuszczalnej, jest obowiązany zawiadomić pisemnie właściwego dla tego mostu lub wiaduktu zarządcę drogi o terminie i trasie planowanego przejazdu w terminie 7 dni roboczych przed datą planowanego przejazdu.

Wyjątki od Obowiązku Uzyskania Zezwolenia

Przepisy dotyczące uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego nie dotyczą (art. 64a p.r.d.):

• Pojazdu, którego szerokość i długość bez ładunku nie są większe od dopuszczalnych, przewożącego ładunek na zasadach określonych w art. 61 ust. 1-8.
• Pojazdu dostarczającego do szpitali wyposażenie i zaopatrzenie niezbędne do zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

Ponadto, minister właściwy do spraw transportu może zwolnić, w drodze decyzji administracyjnej, z obowiązku uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego pojazd wykonujący przejazd w ramach pomocy humanitarnej lub medycznej, pod warunkiem uzyskania na przejazd zgody zarządców dróg właściwych dla trasy przejazdu.

Kary Administracyjne za Naruszenie Przepisów

Przejazd pojazdów nienormatywnych bez właściwego zezwolenia lub niezgodnie z warunkami wskazanymi w otrzymanym zezwoleniu, jako naruszenie ustawy, wiąże się z nałożeniem kary pieniężnej w drodze postępowania administracyjnego. Organem uprawnionym do przeprowadzenia takiego postępowania jest organ inicjujący kontrolę przy zachowaniu właściwości miejscowej (Policja, Inspekcja Transportu Drogowego, Straż Graniczna, Służba Celna lub zarządca drogi). Kary finansowe w Prawie o ruchu drogowym obejmują:

• Za brak zezwolenia kategorii I - 1500 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 1 lit. a).
• Za brak zezwolenia kategorii II - 5000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 1 lit. b).
• Za brak zezwolenia kategorii III - 5000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 1 lit. c).
• Za brak zezwolenia kategorii IV - 5000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 1 lit. d).
• Za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia kategorii V:
  • 6000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10% (art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a).
  • 10 000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20% (art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b).
  • 15 000 zł - w pozostałych przypadkach (art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c).
• W przypadku przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia (art. 140ab ust. 2 pkt 1).
• Za przejazd pojazdu nienormatywnego przez most lub wiadukt bez potwierdzonego zawiadomienia zarządcy drogi - 5000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 2 lit. a).
• Za przejazd pojazdu nienormatywnego przez most lub wiadukt niezgodnie z warunkami określonymi przez zarządcę drogi - 3000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 2 lit. b).
• Za przejazd pojazdu nienormatywnego przez most lub wiadukt przy zgłoszonym przez zarządcę drogi sprzeciwie - 6000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 2 lit. c).
• Za brak wymaganej liczby pojazdów wykonujących pilotowanie - 3000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 4 lit. a).
• Za brak wymaganego wyposażenia lub oznakowania pojazdu wykonującego pilotowanie - 2000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 4 lit. b).
• Za brak wymaganego szkolenia w zakresie wydawania poleceń uczestnikom ruchu drogowego lub innej osobie znajdującej się na drodze - 2000 zł (art. 140ab ust. 1 pkt 4 lit. c).

Zmiany w Przepisach Dotyczących Zezwoleń

Od 13 marca 2021 roku weszły w życie nowe zasady dotyczące uzyskiwania zezwoleń na przejazd pojazdów nienormatywnych. W stosunku do przepisów obowiązujących do 12 marca 2021 r. usunięta została kategoria I zezwoleń wydawana przez Zarządcę Drogi. Wynikało to z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17, w którym TSUE orzekał, iż obowiązujący w Polsce system udzielania zezwoleń na przejazd pojazdów o nacisku pojedynczej osi do 11,5 t. należy uznać za sprzeczny z przepisami art. 7 ust. 1 i 2 dyrektywy 96/53/WE.

W związku z powyższym dawna kategoria II (na przejazd nienormatywnego pojazdu wolnobieżnego) stała się obecnie kategorią I, a najczęściej wnioskowana przez przewoźników kategoria III (dla pojazdów o szerokości do 3,2 m, wysokości do 4,3 m oraz długości do 15 m dla pojedynczego pojazdu lub 23 m dla zespołu pojazdów) w myśl nowych przepisów stanowi obecnie kategorię II.

tags: #pojazd #nienormatywny #ciagnik