Wielu polskich rolników swoją przygodę z rolnictwem zaczynało od ciągników Ursus C-330 i Ursus C-360. Te maszyny, często pierwsze i nowe, pachnące lakierem, stały się symbolem rozwoju polskiej wsi. Z perspektywy czasu wielu docenia ich niezawodność i wytrzymałość, zastanawiając się, czy współczesne ciągniki dorównają legendarnym Ursusom.
Historie z ciągnikiem w tle: Osobiste wspomnienia
Konkurs „Moja trzydziestka, moja sześćdziesiątka” prezentuje historie rolników, dla których te ciągniki odegrały szczególną rolę.
Katarzyna Wierszak - Słowików (pow. oleski, woj. opolskie)
Historia Katarzyny Wierszak to przykład tego, jak życie potrafi zaskoczyć. Z miasta na wieś, od "złomu" do miłości do maszyn rolniczych. Jej mąż odziedziczył gospodarstwo po ojcu, wraz z dwoma ciągnikami: Ursusem C-360 - „żółtym” i Ursusem C-360-3P - „czerwonym szatanem”.
Podczas sianokosów, Katarzyna miała okazję przejechać się na „czerwonym”, bezkabiniowym C-360-3P. Romantyczna przejażdżka na błotniku przerodziła się w chęć samodzielnego prowadzenia. Niestety, pierwsze próby okazały się stresujące. Niewłaściwe użycie hamulców doprowadziło do niekontrolowanego wjazdu na podwórze i zderzenia ze ścianą budynku inwentarskiego. Choć nikomu nic się nie stało, a ciągnik nie ucierpiał, to dla Katarzyny C-360-3P stał się zbyt szybką maszyną.
Obecnie rodzina Wierszaków posiada sześć ciągników, jednak kariera traktorzystki Katarzyny zakończyła się na modelach C-360 i C-360-3P. Pozostałe maszyny to dla niej „czarna magia”. Skupia się na biurokracji w gospodarstwie, pozostawiając kierowanie traktorami mężowi i synowi.
„Żółty” Ursus C-360 pełni obecnie rolę w pracach z ładowaczem czołowym do ścielenia słomy, a „czerwony” C-360-3P wykorzystywany jest do koszenia łąki, siewu nawozów, a zimą - do kuligu.
Katarzyna Wierszak ma 38 lat. Prowadzi wraz z mężem Pawłem (43 lata) i dziećmi - Patrykiem (14 lat) i Wiktorią (6 lat), a także teściem (70 lat) - gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 80 ha.
Romuald Skrzypko - Długi Ług (pow. sokólski, woj. podlaskie)
Dla Romualda Skrzypko pierwszy Ursus C-330 był spełnieniem marzeń. W 1977 roku, po długich staraniach, otrzymał przydział na wymarzony ciągnik. Odbiór osobisty w fabryce w Warszawie wiązał się z pewną przygodą - zamiast upragnionego koloru czerwonego, za dopłatą 500 zł, wybrał kolor pomarańczowy.
Początkowo jego gospodarstwo miało około 20 ha. Do ciągnika dokupił pług dwuskibowy, kultywator i kosiarkę „Osa”. Po zamontowaniu ładowacza czołowego „TUR-a”, Ursus C-330 świetnie radził sobie z załadunkiem obornika, żwiru, nawozów czy bel siana i słomy.
Mimo upływu lat, Ursus C-330 nadal darzony jest ogromnym sentymentem, stając się niemal członkiem rodziny. Spalanie na poziomie około 4 litrów paliwa i możliwość samodzielnego wykonywania napraw to jego wielkie zalety. W ciągu lat wymieniono silnik, pompę podnośnikową i oponę.
Obecnie Romuald Skrzypko jest na emeryturze, a gospodarstwo prowadzi jego syn, który odziedziczył również cztery ciągniki: MF 255, LTZ, C-385 i najstarszego C-330. Pomimo wieku, Ursus C-330, dzięki swojej zwrotności i niskim spalaniu, nadal jest najczęściej używanym ciągnikiem w gospodarstwie.
Karol Kaluga - Oława (woj. dolnośląskie)
Karol Kaluga po raz pierwszy zasiadł za kierownicą Ursusa C-330 w wieku siedmiu lat, podczas wakacji u wujka na wsi. Poznał historię ciągnika, który jego dziadek kupił w 1986 roku, co stanowiło duży postęp technologiczny dla jego gospodarstwa. Zauważył u sąsiada inny ciągnik, ale wujek wyjaśnił, że Ursus C-330 słynie z bezawaryjności, polskiej produkcji i lepszego wyglądu w porównaniu do ciągnika z ZSRR.
Już jako dziecko Karol radził sobie z prowadzeniem Ursusa C-330 na podwórku i polu, choć zmiana biegów wymagała użycia obu rąk. Podczas jazdy po drodze publicznej siedział na błotniku. Silnik o mocy 30,5 KM radził sobie nawet z rozrzutnikiem o ładowności 4,5 tony, wypełnionym po brzegi żytem. Do orki używano czwartego biegu, by przyspieszyć pracę.
Dziś, trzydziestoletni Ursus C-330 nadal daje radę w gospodarstwie o powierzchni 8 ha.
Karol Kaluga ma 19 lat, od trzech miesięcy jest rolnikiem i uprawia 8 ha. Po ukończeniu liceum i zdaniu matury, zamierza pogodzić obowiązki studenta i rolnika.
Dziedzictwo techniczne Ursusa C-330 i C-360
Traktory marki Ursus, a w szczególności modele C-330 i C-360, są znane z niezawodności i solidności. Nawet dziś, zwężane modele C-330 i C-360 pracują w nowoczesnych sadach w całej Polsce.
Geneza i rozwój Ursusa C-330
Ursus C-330 stał się symbolem mechanizacji indywidualnego rolnictwa w okresie PRL. Ogromne zainteresowanie tym traktorem w latach 70. wynikało z „zielonego światła” dla rolników. Dla wielu był to pierwszy ciągnik w gospodarstwie.
Choć Ursus C-328 stanowił konstrukcję przejściową, C-330 był wynikiem gruntownej modernizacji. Pierwszy egzemplarz zjechał z taśmy produkcyjnej 1 lipca 1967 roku. Projektanci wykorzystali rozwiązania opracowane wcześniej w ciągnikach prototypowych.
Moc silnika Ursusa C-330 wzrosła nieznacznie w stosunku do poprzednika - o 2 KM, dzięki zmianom w układzie ssąco-wydechowym. Ułatwiono rozruch przez dodanie podgrzewacza w rurze ssącej i zwiększenie mocy rozrusznika. Wyższy pobór prądu wymusił zastosowanie akumulatorów o większej pojemności (190 Ah, później 160 Ah) oraz prądnicy 150-watowej.
Kluczową innowacją był przedni wspornik z osią o przekroju rurowym, umożliwiający montaż ładowaczy czołowych i obciążników.
Eksport i adaptacje
Dla Ursusa istotny był eksport. Już na etapie projektowania powstała odmiana eksportowa - C-335, różniąca się podnośnikiem hydraulicznym z siłową regulacją głębokości pracy narzędzia.
Ursus odegrał znaczącą rolę w rozwoju rolnictwa w Indiach. W ramach umowy z firmą Escort w Faridabad zbudowano montownię, gdzie do 1975 roku powstało 50 tys. ciągników Escort 335, produkowanych do dziś.
Jednym z głównych odbiorców była również Jugosławia.
Wyzwania jakościowe i modernizacje
Mimo światowego poziomu, Ursus C-335 zaczął ustępować nowym wymogom rynkowym. Zagraniczni odbiorcy oczekiwali indywidualnych kompletacji, czego zrzeszenie Ursus nie było w stanie zapewnić w krótkich seriach.
Jakość C-330 podlegała płynnym modernizacjom. Najlepiej wykonane były egzemplarze z początku produkcji. W 1975 roku pojawiły się jednak usterki osprzętu, świadczące o problemach z jakością u kooperantów (paski klinowe, instalacja paliwowa, uszczelniacze, licznik motogodzin).
Kryzys lat 80. pogorszył sytuację jakościową. Ciągnik przestał spełniać warunki ergonomii, nie doczekał się bezpiecznej kabiny, a jego wyposażenie uległo pogorszeniu. Dodatkowe elementy, jak instalacja pneumatyczna czy obciążniki, były dostępne za dopłatą.
W lipcu 1986 roku wprowadzono ostatnią istotną modernizację - Ursus C-330M, potocznie zwaną „Emką”. Wzmocniono w niej łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu, starając się wyeliminować problemy z wyskakiwaniem biegów i przeciekami.
Ursus C-330M nie zdobył jednak tak dużego uznania jak poprzednik. W tym czasie zakład doświadczalny pracował nad nowymi konstrukcjami, takimi jak prototyp C-330-3P z silnikiem Perkinsa (1987 r.) czy C-330 4x4, które jednak nie weszły do produkcji seryjnej.
Ostatni egzemplarz C-330M opuścił fabrykę w pierwszym kwartale 1993 roku.
Porównanie kultywatora i brony talerzowej
W kontekście nowoczesnego rolnictwa, coraz większe znaczenie mają technologie uproszczonej uprawy roli i technologie bezorkowe. Zarówno kultywator, jak i brona talerzowa to bardzo przydatne narzędzia, które mogą zastąpić pług i pracować w systemie uproszczonym i bezpołuznym.
Kultywator: Rozwój i funkcjonalność
Kultywator jest historycznym rozwinięciem brony zębowej. Brona zębowa dobrze sprawdzała się na lekkich glebach, ale na zwięzłych jej działanie było zbyt płytkie. Wydłużano zęby i wprowadzano zęby gęsiostopkowe, zapewniające samoczynne zagłębianie się.
Współczesne kultywatory opierają się na koncepcji sztywnych zębów z redlicami dłutowymi lub z redlicami dłutowymi i nożami podcinającymi. Maszyny te posiadają mocną konstrukcję i zabezpieczenia przeciążeniowe, umożliwiające pracę na głębokości 5-20 cm.
Kultywatory mogą być doposażone w systemy siewu nasion i nawozów, co pozwala na wykonanie kilku rodzajów prac podczas jednego przejazdu. Przykładem jest kultywator Terria z przednim zbiornikiem na dwa komponenty.
Brone talerzowe: Działanie i zastosowanie
Ogromną zaletą bron talerzowych jest ich niewrażliwość na nagromadzenie masy roślinnej, np. poplonów zielonych. Działanie na glebę polega na obracaniu się stalowych talerzy, osadzonych na wale. Zwiększenie prędkości pracy powoduje zwiększenie oporów i wypłycenie narzędzia.
Brony talerzowe pracują w układzie sekcji ustawionych pod przeciwnym kątem do kierunku jazdy. Modele Poettinger, dzięki dużej masie własnej, charakteryzują się stabilnością prowadzenia.
Wybór narzędzia: Kultywator czy brona talerzowa?
Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, czy lepsza jest brona talerzowa, czy kultywator. Ważny jest cel zastosowania oraz warunki glebowe. Dla ciężkich gleb lepszym rozwiązaniem będą brony talerzowe, natomiast kultywatory sprawdzą się lepiej w rozluźnianiu i napowietrzaniu gleby.
W uprawie płużnej lepsze będą agregaty oparte na bronach talerzowych. Dla profesjonalnych gospodarstw zróżnicowane warunki glebowe i pogodowe nie stanowią problemu, pozwalając na elastyczny dobór narzędzi.
Historia polskich ciągników Ursus: Od Lanz Bulldoga do licencji
Mimo sentymentu do Ursusów jako symbolu polskiej myśli technicznej, prawda jest taka, że Ursus C-330 jest ostatnim, w pełni polskim ciągnikiem. Pozostałe modele to w dużej mierze konstrukcje licencyjne.
Ursus C-45 - polska kopia
Ursus C-45, choć często przedstawiany jako pierwszy polski powojenny ciągnik, był tak naprawdę nielicencyjną kopią niemieckiego Lanz Bulldoga, przekazanego do produkcji przez Moskwę. Po II wojnie światowej, zgodnie z umowami Aliantów, niemieckie licencje zostały anulowane.
Przełomowe modele: C-325, C-328, C-330
Ursus C-325, produkowany od 1959 roku, był pierwszym powojennym ciągnikiem całkowicie polskiej konstrukcji, wyposażonym w dwucylindrowy silnik wysokoprężny o mocy 25 KM. Mimo dobrych opinii, ujawniły się jego ograniczenia.
W odpowiedzi na te niedostatki, inżynierowie Ursusa opracowali model C-328, który trafił na rynek w 1963 roku jako poprawiona wersja C-325.
Prawdziwym przełomem okazał się Ursus C-330, którego produkcję rozpoczęto w 1967 roku. Choć wizualnie podobny do poprzedników, była to zupełnie nowa konstrukcja. C-330 zdobył ogromną popularność dzięki prostocie, niezawodności i niskim kosztom eksploatacji. Produkowany był aż do 1993 roku, doczekał się wersji rozwojowej - C-330M.
Licencyjne dziedzictwo: C-4011 i seria 355/360
W latach 60. XX wieku, w obliczu braku własnych nowoczesnych konstrukcji, Polska nawiązała współpracę z Czechosłowacją. W ten sposób powstał Ursus C-4011, będący polską wersją czeskiego Zetora 4011. Był to protoplasta całej serii klonów, w tym modeli C-355, C-355M i w końcu C-360, która była produkowana do 1994 roku.
Ursus C-385 był wynikiem mariażu polskich i czeskich inżynierów, z czeskim projektem karoserii, kabiny, silnika i skrzyni biegów. Później rumuńskie zakłady UTB dostarczyły przednią oś napędową.
Niezrealizowane projekty
Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku biuro konstrukcyjne Ursusa opracowało samodzielnie serię ciągników U (U-310, U-510, U-610, U-710). Powstały działające prototypy, jednak wprowadzenie ich do masowej produkcji było nierealne ze względu na koszty i dostępność istniejących modeli.
"Ursus to jest firma" (1980 r.) /CAŁY FILM/
tags: #polska #trzydziestka #kultywator