Historia polskiej mechanizacji rolnictwa jest nierozerwalnie związana z marką Ursus. Choć firma przeszła przez dziesięciolecia burzliwych zmian, jej nazwa stała się ikoną, a ciągniki z tego zakładu przez lata stanowiły trzon polskiego rolnictwa.
Początki przedsiębiorstwa i rozwój silników
W 1893 roku Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld wraz z czterema przedsiębiorcami założyli Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zafascynowani powieścią „Quo Vadis” akcjonariusze postanowili nadać firmie nazwę Ursus, która miała kojarzyć się z mocą i siłą. W 1902 roku podjęto decyzję o rozbudowie zakładu i produkcji silników spalinowych.
Do 1914 roku wyprodukowano 6000 silników, w tym przewoźne lokomobile. W latach 1916-1918 pod kierunkiem prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. W 1920 roku firma zmieniła nazwę na Fabrykę Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc., a dwa lata później z linii montażowej zjechał pierwszy traktor.
Ciągówki i powojenna rekonstrukcja
W latach 20. XX wieku ruszyła seryjna produkcja ciągników rolniczych, zwanych popularnie ciągówkami. Konstrukcja była wzorowana na amerykańskim ciągniku „Titan” i posiadała moc około 25 KM. Do 1927 roku wyprodukowano 100 takich maszyn.
Po II wojnie światowej, w 1946 roku, podjęto decyzję o produkcji ciągników w zakładach w Czechowicach. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali dokumentację ciągnika Ursus C-45, wzorowanego na niemieckim Lanz Bulldog. Pierwszy model zjechał z taśmy w 1947 roku.
Era ciągników lekkich i średnich
W latach 50. rozpoczęto prace nad nowoczesnym, polskim ciągnikiem. Po testach prototypów wybrano model Ursus C-325. Sukces tej konstrukcji zapoczątkował legendarną serię lekkich ciągników:
- C-328 (od 1963 r.)
- C-330 i C-330M (popularne „trzydziestki”, produkowane do 1993 r.)
- C-335 (wersja eksportowa z podnośnikiem „Agrocontrol”)
W 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika na bazie czeskiego Zetora 4011, co zaowocowało serią C-4011, C-355 oraz C-360 (popularne „sześćdziesiątki”), które produkowano do 1994 roku.
Współpraca z Massey-Ferguson i rozwój serii ciężkiej
W 1974 roku podpisano umowę o współpracy z brytyjską firmą Massey Ferguson, co umożliwiło wdrożenie licencyjnych modeli, takich jak MF-235 oraz MF-255 (późniejszy Ursus 3512). Równolegle rozwijano rodzinę ciągników ciężkich, zapoczątkowaną modelem C-385 (1969 r.). W latach 80. modernizacje doprowadziły do powstania zaawansowanych modeli, jak 912, 1224 czy 1614, które zyskały zaufanie rolników.
Współczesność i marka Ślązak
W 2011 roku doszło do połączenia sił z firmą POL-MOT Warfama SA, a produkcję przeniesiono do Lublina. Choć Ursus zmagał się z poważnymi trudnościami finansowymi, kończącymi się upadłością w 2021 roku, w historii polskiej myśli technicznej zapisały się także inne, mniej znane projekty, jak np. ciągniki Ślązak.
Traktory marki Ślązak (m.in. model 8190) wytwarzano w pierwszej dekadzie XXI wieku. Bazowały one na rozwiązaniach Charkowskiej Fabryki Traktorów (HTZ), ale doposażano je w polskie silniki Andoria oraz rodzime elementy kabin i zawieszenia. Istnieją również unikatowe prototypy, takie jak Ślązak 8225JD z silnikiem John Deere, będące przykładami pasji do polskiej inżynierii rolniczej.