W ramach kontynuacji cyklu artykułów historycznych poświęconych polskiemu rolnictwu, prezentujemy kolejną maszynę, która zapisała się w historii - siewnik zbożowy „Polanin”. Siewniki produkowane w Fabryce Maszyn Rolniczych „Agromet-Kraj” w Kutnie były znane z niezawodności i szerokiego zastosowania.
Konstrukcja i przeznaczenie siewnika Polanin
Siewnik zbożowy „Polanin” to maszyna o konstrukcji ramowej, przeznaczona do rzędowego siewu nasion roślin kłosowych, motylkowych, oleistych oraz niektórych okopowych. Wyposażony był w przyrządy wysiewające systemu kołeczkowego. W położeniu roboczym rama maszyny oparta była na kołach gumowych w rozmiarze 7,50-20”, umieszczonych na bokach maszyny.
Siewnik posiadał hydrauliczny wydźwig redlic, a wałek wysiewający był napędzany z koła jezdnego za pośrednictwem przekładni umożliwiającej uzyskanie 54 przełożeń. Kształt skrzyni nasiennej w prototypowej wersji siewnika „Polanin” był zbliżony do skrzyń siewników S043 „Poznaniak II”. Do przetaczania maszyny wymagany był ciągnik klasy 0,9 t, wyposażony w hydraulikę zewnętrzną.
Wersje produkcyjne i modyfikacje
Wersja prototypowa i S045/1 „Polanin I”
Wersja siewnika S045/1 „Polanin I” była pierwszym wariantem maszyny, który wszedł do seryjnej produkcji w czwartym kwartale 1978 roku. Najważniejszą różnicą w stosunku do wersji prototypowej było zwiększenie szerokości roboczej z 5,4 m do 6,0 m. Wzrost ten pociągnął za sobą zmianę liczby aparatów wysiewających z 54 na 67, co pozwoliło na uzyskanie wydajności rzędu 4,8 ha/h (wcześniej 2,1 ha/h).
Kolejną istotną zmianą było zastosowanie większej skrzyni nasiennej o pojemności około 1000 dm³, której kształt można spotkać również w siewnikach S052 „Mazur” oraz S056 „Poznaniak 3”. Siewnik „Polanin I” był przeznaczony dla dużych gospodarstw rolnych i przystosowany do współpracy z ciągnikami klasy 1,4 T.
Produkcja tej maszyny była nastawiona nie tylko na rynek krajowy, ale również na rynki zagraniczne. Siewnik eksportowano między innymi do Demokratycznej Republiki Niemiec (DDR) oraz Czechosłowacji. Zmiana położenia z pozycji roboczej na transportową była możliwa dzięki hydraulicznie ustawianemu ramieniu z kołami ogumionymi w rozmiarze 7,50-13”, umieszczonymi w centralnej części siewnika.
Druga generacja S045/2
Druga generacja siewnika S045, oznaczona jako S045/2, wprowadziła istotną zmianę w kołach pozycji roboczej. Ich lokalizacja została przeniesiona z boków maszyny na wystawienie ich za zagarniacze, w 1/4 i 3/4 szerokości maszyny. Ze względu na te modyfikacje masa własna siewnika wzrosła o kolejne około 250 kg.
Siewniki Polanin na tle innych maszyn
Siewnik „Polanin”, podobnie jak inne siewniki produkowane w Polsce w tamtym okresie, był przeznaczony do rzędowego siewu nasion roślin kłosowych, strączkowych, oleistych i innych za pomocą kołeczkowych przyrządów wysiewających. Był również przystosowany do siewu zagęszczonego pszenicy nie krzewiącej się i nie wylegającej, takiej jak na przykład odmiana Grana.
Polska produkcja maszyn rolniczych, której historia w Kutnie sięga 1890 roku, z Alfredem Vaedtke na czele, oferowała szeroki wachlarz maszyn. Zakład, który po wojnie został znacjonalizowany, przez lata był znany głównie z produkcji siewników zbożowych. Obok „Polanina” istniały inne popularne modele:
- Siewnik „Poznaniak” (S043) - przeznaczony do rzędowego siewu nasion zbóż, strączkowych, oleistych, motylkowych i innych.
- Siewnik „Mazur” (S052) - przeznaczony do rzędowego siewu nasion roślin kłosowych, strączkowych, oleistych, motylkowych i innych.
- Siewnik SZU-3,6 - przeznaczony do wąskorzędowego siewu nasion 4 zbóż i roślin strączkowych z równoczesnym wysiewem granulowanych nawozów mineralnych. Współpracował z ciągnikami o mocy 50-75 KM.
Ceny siewnika Polanin w kontekście historycznym
Analiza cen siewników zbożowych z wydania „Informatora Agromy” z 1979 roku, udostępnionego przez Centralę Handlową Sprzętu Rolniczego, pozwala na osadzenie wartości siewnika „Polanin” w ówczesnej rzeczywistości ekonomicznej.
Ceny maszyn rolniczych w 1979 roku:
- Góral S012 (konny, 1,25 m): 5200 zł
- Kaszub S014 (konny, 1,5 m): 5800 zł
- Poznaniak S043 (ciągnikowy, 2,7 m): 20,5 tys. zł
- Mazur S052 (ciągnikowy, 4 m): 73 tys. zł
- Polanin S045 (ciągnikowy, 6 m): 99 tys. zł
- SZU-3,6 (ciągnikowy, 3,6 m): 79,5 tys. zł
Dla porównania, kombajn Bizon Z056 kosztował wtedy 750 tys. zł, a ciągniki Ursus C330 i C360 odpowiednio 145 tys. zł i 200 tys. zł (bez dodatkowego wyposażenia). Samochody osobowe, takie jak Fiat 126p, kosztowały około 90 tys. zł, Fiat 125p 170 tys. zł, a zaprezentowany rok wcześniej Polonez z silnikiem 1.3 aż 250 tys. zł.
Ceny produktów pierwszej potrzeby w 1979 roku:
- Bochenek chleba: 4 zł
- Cukier: 10,5 zł/kg
- Wódka: 100 zł/0,5l
Ceny w 1985 roku:
W 1985 roku ceny znacząco wzrosły. Według publikacji „Dane techniczno-eksploatacyjne maszyn i ciągników rolniczych”, Bizon Z056 kosztował 1,6 mln zł, Ursus C360 595 tys. zł, a Ursus C330 471 tys. zł. Siewniki oferowano w następujących cenach:
- Góral S012: 40,4 tys. zł
- Kaszub S014: 30,6 tys. zł
- Poznaniak S043: 63,1 tys. zł
- SZU-3,6: 106 tys. zł
Ceny skupu płodów rolnych w 1979 roku:
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, ceny skupu płodów rolnych w 1979 roku kształtowały się następująco:
- Pszenica: średnio 5200 zł/t
- Żyto: około 4350 zł/t
- Jęczmień: 5650 zł/t
- Owies: około 3850 zł/t
- Ziemniaki: średnio 2450 zł/t
- Buraki cukrowe: 1150 zł/t
- Żywiec wołowy: średnio 31,30 zł/kg
- Cielęcy: około 36,30 zł/kg
- Wieprzowy: średnio 44,90 zł/kg