Wózki widłowe są kluczowym sprzętem w wielu branżach, takich jak budownictwo, transport wewnątrzzakładowy, magazynowanie i handel wielkopowierzchniowy. Ich obsługa wymaga odpowiednich kwalifikacji, a przepisy dotyczące tych uprawnień przeszły znaczące zmiany w ostatnich latach. Niniejszy artykuł przedstawia ewolucję regulacji, aktualne wymagania dotyczące operatorów wózków widłowych oraz status wewnątrzzakładowych zezwoleń.
Ewolucja przepisów dotyczących uprawnień na wózki widłowe
Przed zmianami legislacyjnymi, imienne uprawnienia na wózek widłowy były zezwoleniami wydawanymi przez pracodawcę, które pozwalały na obsługę wózków widłowych w danym zakładzie pracy. Do 2019 roku istniała możliwość zdobycia takich uprawnień bez konieczności zdawania egzaminu państwowego. Wystarczyło odbyć szkolenie wewnątrzzakładowe, prowadzone najczęściej przez kierownika magazynu lub zakładu.
Od momentu zmiany przepisów, która nastąpiła 9 stycznia 2018 roku na skutek rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów, zmieniły się wymagania odnoszące się do osób kierujących wózkiem widłowym. Zniesiono imienne zezwolenia na wózki widłowe. Od 9 sierpnia 2018 roku traci moc rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym, które stanowiło podstawę dla wydawania wewnątrzzakładowych pozwoleń. Wraz z wejściem w życie nowych przepisów w 2019 roku zlikwidowana została możliwość uzyskania wspomnianych wyżej wewnętrznych uprawnień na wózki widłowe (tj. tzw. imiennych uprawnień), które były wydawane do tej pory przez pracodawców.
Po tych datach, aby móc legalnie obsługiwać wózek widłowy, konieczne jest zdanie egzaminu UDT, który składa się z części teoretycznej i praktycznej. Wszystkie osoby, które nie ukończyły kursu egzaminem UDT, zmuszone zostały do podniesienia kwalifikacji.
Wymagania i konsekwencje dla operatorów i pracodawców
Kwalifikacje wymagane od operatora
Wózki widłowe mogą być obsługiwane wyłącznie przez osoby pełnoletnie, które ukończyły przynajmniej szkołę podstawową i mają ważne uprawnienia operatora. Każda z takich osób musi mieć ukończone 18 lat. Konieczne jest także przejście szkolenia z zakresu Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Kolejnym niezbędnym elementem jest skrupulatne zapoznanie się z instrukcją stanowiskową obsługi wózka widłowego oraz transportu wewnątrzzakładowego. Jedną z najważniejszych kwestii jest także uzyskanie orzeczenia lekarskiego, które potwierdzi brak medycznych przeciwwskazań do obsługi tego typu pojazdów.
Co istotne - operator wózka widłowego nie musi mieć prawa jazdy, ponieważ urządzenia tego rodzaju nie są dopuszczane do poruszania się w ruchu drogowym na drogach publicznych.
Ryzyko i odpowiedzialność
Pomimo tego, że na pierwszy rzut oka sterowanie wózkami widłowymi wydaje się proste, jeżeli nie są przestrzegane przepisy BHP, może dojść do poważnych problemów. Wózki widłowe to urządzenia zaawansowane technicznie, pozwalające na transport ciężkich ładunków. Z tego właśnie względu ich obsługa przez osoby niedoświadczone może stwarzać ogromne zagrożenie dla osób postronnych oraz samego operatora.
Obsługa wózków widłowych bez stosownych uprawnień grozi poniesieniem odpowiedzialności karnej. Wysokie grzywny finansowe nakładane są nie tylko na operatora maszyny, który nie posiada przeszkolenia, lecz także na pracodawcę. Dodatkowo, w sytuacji, w której doszło do wypadku z udziałem osoby kierującej wózkiem widłowym bez stosownych uprawnień, sprawa kierowana jest do sądu. Pracodawcy, którzy pozwalają na obsługę wózków widłowych bez wymaganych uprawnień UDT, mogą być narażeni na poważne konsekwencje prawne, w tym grzywny.
Uprawnienia UDT - uzyskanie i rodzaje
Obowiązujące obecnie przepisy wskazują, że operator wózka widłowego musi legitymować się uprawnieniami nadanymi przez Urząd Dozoru Technicznego. W Polsce, aby przystąpić do egzaminu, trzeba ukończyć kurs w akredytowanej jednostce szkoleniowej. Dzięki temu wiedza wymagana od przyszłych operatorów maszyn jest ujednolicona na terenie całego kraju, a osoby wykonujące ten zawód cechują się takimi samymi kwalifikacjami.
Proces uzyskania uprawnień UDT
Osoby pragnące uzyskać uprawnienia operatora wózków widłowych muszą przejść przez odpowiednie kursy przygotowujące do obsługi maszyn. Podczas tego rodzaju szkoleń nabywa się umiejętności sterowania wózkiem zarówno z ładunkiem, jak i bez obciążenia. Ukończenie kursu nie jest jednak jedynym wymaganiem - niezbędne jest przystąpienie do państwowego egzaminu przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego i uzyskanie pozytywnego wyniku.
Egzamin teoretyczny na wózek widłowy składa się z 15 pytań, z których na 11 należy odpowiedzieć prawidłowo. Egzamin praktyczny na wózek widłowy odbywa się również przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego. Ocenia umiejętności jazdy i wykonywania manewrów wózkiem widłowym, obejmuje zadania operacyjne.
Po zaliczeniu egzaminu, na podstawie uregulowań zawartych w rozporządzeniu Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz sposobu i trybu przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych, wydawane jest zaświadczenie kwalifikacyjne. Egzamin oznacza uprawnienia do sterowania wózkiem na czas określony.
Zdaj egzamin UDT na wózek jezdniowy ,Nie daj się zaskoczyć
Kategorie uprawnień UDT
Poszczególne rodzaje uprawnień na wózki widłowe można otrzymać po ukończeniu szkolenia i zdaniu egzaminu. Rodzaje uprawnień na wózki widłowe dotyczą określonych typów widlaków. Zezwolenia wydawane UDT obejmują różne kategorie, uprawniające do operowania innymi maszynami. Aktualnie wydawane są dwojakiego rodzaju dokumenty:
- Kategoria I WJO jest najszersza z dostępnych i umożliwia prowadzenie wszystkich rodzajów wózków widłowych.
- Kategoria II WJO uprawnia jedynie do kierowania wózkami jezdniowymi podnośnikowymi, nie dając możliwości do operowania wózkami specjalizowanymi.
- Kategoria III WJO pozwala operatorom na prowadzenie wózków widłowych bez kabiny.
Jak wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu, uprawnienia obejmują pojazdy z mechanicznym napędem podnoszenia, czyli takie, które umożliwiają układanie ładunków w gniazdach i pobieranie towarów z regałów magazynowych.
Ważność i przedłużanie uprawnień
Istotne jest także regularne aktualizowanie uprawnień. Zezwolenia ważne są od 5 do 10 lat i po upływie ich ważności należy je przedłużyć. We wspomnianym rozporządzeniu Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r., jeśli chodzi o poszczególne rodzaje uprawnień na wózki widłowe, ustalono ważność zaświadczeń kwalifikacyjnych - dla wyższej kategorii wynosi ona 5, a dla niższej 10 lat. Po tym okresie należy ubiegać się o jej przedłużenie.
Aby to zrobić, nie trzeba ponownie uczestniczyć w kursie i zdawać egzaminu, gdyż wystarczy złożyć wniosek z oświadczeniem, że w ciągu ostatnich 5 lat przez minimum 36 miesięcy przez operatora były wykonywane zadania dotyczące obsługi widlaka.
Ważność uprawnień UDT na wózki widłowe dla wszystkich operatorów, którzy zezwolenia zdobyli przed 1.01.2019 roku, wynosi 5 lat liczone od tej daty. Oznacza to, że „stare” uprawnienia (I WJO, II WJO, III WJO) obowiązują do 31.12.2023 roku, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 8 października 2019 roku zmieniającym rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (Dz.U. poz. 1948).
Okresy przejściowe dla wewnątrzzakładowych zezwoleń
Imienne upoważnienia, jakie były udzielane przez pracodawców na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (uprawnienia na wózki widłowe wewnątrzzakładowe), nadal obowiązywały przez pewien czas. Dnia 15 października 2019 r. weszło w życie ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TECHNOLOGII zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym, które wydłużyło okresy przejściowe.
Osoby posiadające zezwolenia imienne wydane przez zakład pracy muszą uzyskać uprawnienia UDT, zdając egzamin w terminach uzależnionych od daty otrzymania zezwolenia:
- wydane do dnia 31.12.2004 r. nie później niż do dnia 31.12.2023 r.
- wydane do dnia 31.12.2014 r. nie później niż do dnia 31.12.2026 r.
- wydane od dnia 01.01.2015 r. nie później niż do dnia 31.12.2027 r.
Zgodnie z rozporządzeniem ostatnie imienne zezwolenia stracą ważność 31 grudnia 2027 roku. Niezależnie od wyżej podanych terminów zmiana pracodawcy powoduje automatyczną utratę ważności zezwoleń imiennych. Zastąpienie zezwoleń imiennych polega na zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną UDT z wynikiem pozytywnym.
Uwaga! Osoby posiadające certyfikaty ukończenia kursu w zakresie obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych oraz osoby posiadające wydane przez zakład pracy na ich podstawie zezwolenia imienne (§ 4 ust. 1 pkt 2 rozp. M. G. z dnia 10 maja 2002 r.) nie posiadają zaświadczeń kwalifikacyjnych w myśl rozporządzenia MPiT z dnia 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji. W związku z tym nie podlegają one procesowi przedłużenia uprawnień. Muszą one uzyskać uprawnienia UDT, zdając egzamin.
Wyjątki i specjalne kwalifikacje
W niektórych przypadkach, aby kierować wózkami widłowymi z mechanicznym napędem podnoszenia, nie są wymagane wspomniane rodzaje uprawnień na wózki widłowe i nie trzeba zaliczyć egzaminu. Mówią o tym uregulowania zawarte w rozporządzeniu Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym. Uprawnień nie trzeba posiadać, jeśli użytkujesz wózki unoszące, pchające albo ciągnikowe.
Obsługa wózków jest możliwa także wtedy, gdy operator posiada dokument uprawniający do kierowania pojazdami silnikowymi bądź zespołami pojazdów, składającymi się z pojazdu silnikowego i przyczepy albo naczepy. W tym względzie stosowane są przepisy, jakie umieszczono w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r.
W Polsce honorowane są również europejskie uprawnienia na wózki widłowe. Mówi o tym rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie upoważnienia Urzędu Dozoru Technicznego do uznawania kwalifikacji zawodowych.
W niektórych sytuacjach od kierowców wózków widłowych wymagane są dodatkowe kwalifikacje. Dzieje się tak np. w przypadku wózków zasilanych gazem lub w przypadku osób, których zadaniem jest wymiana tych butli na nowe. Tacy pracownicy powinni zostać skierowani na specjalistyczne kursy przez swojego pracodawcę.
Rola Urzędu Dozoru Technicznego (UDT)
Wózki widłowe podlegają rejestracji w Urzędzie Dozoru Technicznego, który, po weryfikacji stanu technicznego urządzeń, wydaje pozwolenia na ich eksploatację. UDT wydaje także uprawnienia osobom pragnącym zostać operatorami wózków widłowych.
Warto także wskazać, że UDT weryfikuje nie tylko wiedzę operatorów. Odpowiednim regulacjom podlegają również maszyny, które powinny zostać zarejestrowane w urzędzie. Aby tego dopełnić, niezbędne jest złożenie stosownego wniosku oraz pozytywny wynik badań technicznych.
tags: #pozwolenie #wewnetrzzakladowe #wozek #widlowy