Przekaźnik świec żarowych to kluczowy element osprzętu silnika Diesla, odpowiadający za prawidłowe działanie świec żarowych. Jego sprawność jest niezbędna do uruchomienia i optymalnej pracy jednostki napędowej, zwłaszcza w niskich temperaturach. Bez sprawnego przekaźnika świece żarowe nie będą działały prawidłowo, co może skutkować szeregiem problemów dla kierowcy.
Rola i zasada działania przekaźnika świec żarowych
Świece żarowe w silnikach wysokoprężnych są odpowiedzialne za wstępne podgrzanie paliwa, co jest niezbędne do uzyskania jego samozapłonu. Współczesne świece są w stanie rozgrzewać się do temperatury powyżej 1000℃, a nawet przekraczającej 1300°C, już w ciągu dwóch sekund. Za dostarczenie do nich napięcia odpowiada właśnie sterownik, czyli przekaźnik świec żarowych. Jest to przekaźnik elektromagnetyczny, który kontroluje i steruje pracą świec żarowych.
Jak działa sterownik świec żarowych?
Cały proces wygląda następująco:
- Po przekręceniu kluczyka w stacyjce (lub wciśnięciu przycisku „Start” w systemach bezkluczykowych) czujnik temperatury umieszczony w silniku przekazuje informację o jej wartości do sterownika świec żarowych.
- Sterownik, na podstawie otrzymanych danych, decyduje o tym, jak dużo napięcia, dostarczanego przez akumulator, przekazać na poszczególne świece oraz po jakim czasie je odciąć.
- Kiedy świece są podgrzewane, na desce rozdzielczej pojazdu wyświetla się odpowiednia kontrolka. Gaśnie ona, gdy optymalna temperatura w komorze silnika zostanie osiągnięta.
- Wówczas napięcie zostaje odcięte przez sterownik, a następnie następuje zapłon mieszanki paliwowo-powietrznej.
Sterownik reguluje proces podgrzewania za każdym razem w inny sposób. Temperatura silnika zależy bowiem od wielu zmiennych - np. od temperatury zewnętrznej oraz czasu, jaki upłynął od poprzedniego uruchomienia jednostki. W silnikach z elektroniczną pompą wtryskową i PD-kach (silniki z ECU) czasami występowała opcja, że świece żarowe były uruchamiane przez ECU przy temperaturze silnika poniżej 7 stopni zaraz po otwarciu drzwi kierowcy, zanim zdąży się wsiąść i włożyć kluczyk do stacyjki. Jest to opcja dla aut produkowanych do Skandynawii.
Przekaźniki, co do zasady, są urządzeniami pozwalającymi sterować odbiornikami o wysokim poborze prądu. Świece żarowe zdecydowanie do takich odbiorników należą. Przekaźnik ma wejścia: rozrusznik, zasilanie masa, wyjścia i najważniejsze dla nas: czujnik ("T"). W samochodzie czujnik daje sygnał analogowy zależny od temperatury płynu chłodniczego. Czasami wykorzystuje się zwarcie tego wejścia dobranym opornikiem tak, by się włączał na kilka chwil.
Przyczepa modułu szkoleniowego obsługi świec żarowych
Fazy pracy układu podgrzewania
Rozróżnia się trzy fazy pracy układu podgrzewania:
- Faza wstępnego podgrzewania: Aktywuje się po włożeniu kluczyka do stacyjki, np. standardowo po włączeniu zapłonu. Czas grzania zależy od temperatury silnika.
- Faza podgrzewania podczas rozruchu: Świece żarowe są nadal podgrzewane podczas rozruchu, co ułatwia zapłon mieszanki.
- Faza podgrzewania następowego: Świece mogą być podgrzewane także po uruchomieniu silnika, w zależności od temperatury, co wpływa na redukcję emisji cząstek stałych i poprawia kulturę pracy.
W niektórych systemach, np. w JCB 804, grzanie świec odbywa się pomiędzy uruchomieniem zapłonu a włączeniem rozrusznika, czyli pozycją start. W maszynach takich jak mały Casik, grzanie świec uruchamia się automatycznie po włączeniu zapłonu, a na wyświetlaczu może pojawić się komunikat "Pre Heat". Ważne jest, aby nie pozostawiać włączonego zapłonu na zimnym silniku zbyt długo, ponieważ cykliczne uruchamianie świec wpływa na ich żywotność.
Objawy uszkodzenia przekaźnika świec żarowych
Awaria przekaźnika świec żarowych może objawiać się na wiele sposobów. Sterowniki świec żarowych psują się stosunkowo rzadko, jednak w przypadku wystąpienia określonych objawów nie należy wykluczać ich z kręgu podzespołów, podejrzanych o usterkę.
Do najczęstszych objawów awarii przekaźnika świec żarowych należą:
- Brak zapalonej kontrolki świec żarowych lub zapalenie się jej na czas zdecydowanie dłuższy niż zwykle: Kontrolka w normalnych warunkach powinna zapalić się podczas podgrzewania świec żarowych, po czym, gdy świece się rozgrzeją, zgasnąć. Brak tej kontrolki w momencie, w którym świece powinny być podgrzewane, lub jej świecenie się zbyt długo, może wskazywać na awarię przekaźnika.
- Problemy ze startem silnika: Zwłaszcza przy niskich temperaturach, oznacza to długi lub bardzo utrudniony rozruch.
- Pojawienie się kodu błędu: Taki kod, np. P0380, to jeden z wyraźniejszych sygnałów, że z przekaźnikiem świec żarowych jest coś nie tak. Należy jednak pamiętać, że kod P0380 może oznaczać również problemy z czujnikiem temperatury, przewodami czy samą świecą.
- Mocne dymienie i nierówna praca silnika: Auto będzie dymiło gęstym białym dymem, a silnik będzie hałasował i słyszalnie klekotał.
W przypadku zaobserwowania problemu z nietypowym działaniem kontrolki świec warto przeprowadzić diagnostykę komputerową silnika. Jeśli sami nie czujecie się na siłach, najlepszym wyjściem jest udanie się do specjalisty.
Przyczyny uszkodzenia przekaźnika świec żarowych
Awaria przekaźnika świec żarowych nie zawsze musi oznaczać jego uszkodzenie, może też wynikać z otoczenia lub błędu w układzie, w jakim pracuje ten przekaźnik. Podobne jak w przypadku wielu elementów układu elektrycznego, może to być przepalenie styków, wewnętrzne zwarcie czy mechaniczne uszkodzenie przewodów elektrycznych.
Do najczęstszych przyczyn awarii przekaźnika świec żarowych należą:
- Brak zasilania: Może to być spowodowane uszkodzeniem lub wypięciem konektora doprowadzającego zasilanie do cewki przekaźnika.
- Brak połączenia z masą: Sytuacja podobna do powyższej, nie wynikająca ze stanu samego przekaźnika.
- Zwarcie wewnętrzne: Oznacza to poważne uszkodzenie przekaźnika świec żarowych.
- Wypalenie styków sterujących: Kolejny przykład awarii oznaczającej uszkodzenie przekaźnika.
- Przerwa w przewodzie lub jego zwarcie: Uszkodzenia mechaniczne przewodów elektrycznych.
Należy pamiętać, że nieprawidłowe zachowanie przekaźnika może spowodować nadmierny czas pracy podgrzewania świec żarowych, co w konsekwencji może prowadzić do ich wypalenia, a nawet uszkodzenia innych elementów układu zapłonowego.
Diagnostyka przekaźnika świec żarowych
Prawidłowa diagnoza problemu jest kluczowa. Zazwyczaj kierowcy wymieniają w pierwszej kolejności same świece, następnie szukają używanych przekaźników, a dopiero na samym końcu decydują się na wymianę przekaźnika na nowy.
Schemat diagnozy uszkodzonego przekaźnika świec żarowych:
- Sprawdzenie przyłączeń elektrycznych, styków i przewodów: Należy upewnić się, czy nie są wypalone, utlenione, przerwane bądź odizolowane.
- Sprawdzenie napięcia na wejściu i połączenia masowego: Należy sprawdzić wraz z bezpiecznikiem.
- Odczytanie kodu błędu: Jeśli istnieje taka możliwość, należy odczytać kod błędu z menu diagnoskopu silnikowego (np. FSA 7XX). Można to zrobić w sposób automatyczny lub manualny.
- Sprawdzenie czujnika temperatury, włącznika zapłonu (stacyjki) i lampki sygnalizującej podgrzewanie świec: Te elementy mają bezpośredni wpływ na pracę przekaźnika.
- Sprawdzenie napięcia na wyjściu przekaźnika: Można wykorzystać standardowy miernik elektryczny. Optymalne wartości napięcia dla przekaźnika wahają się pomiędzy 11 a 14 V.
- Sprawdzenie oporu przekaźnika: Wartość ta powinna wynosić od 4 do 5 Omów.
- Wizualna kontrola świec żarowych: Jeśli problemy z rozruchem zimnego silnika nadal występują, należy wykręcić świece żarowe i sprawdzić, czy rozgrzewają się do koloru jasnoczerwonego. Temperaturę świec żarowych można przeprowadzić za pomocą pirometru.
Dobre napięcie w akumulatorze jest niezbędne do prawidłowego działania przekaźnika świec żarowych.
Wymiana przekaźnika świec żarowych
Prawidłowe postawienie diagnozy i natychmiastowa wymiana uszkodzonego przekaźnika na nowy jest tu najważniejsza. Inwestowanie w przekaźniki używane jest jak gra w totka - pewnie, że można trafić i wygrać, ale jeszcze pewniejsze jest to, że nie trafi się ani za pierwszym, ani za drugim razem.
Proces wymiany przekaźnika jest stosunkowo prosty:
- Wyłączyć silnik i odczekać do całkowitego wyłączenia się systemu elektronicznego.
- Odłączyć akumulator (o ile producenci auta nie zalecają inaczej).
- Odnaleźć i odłączyć moduł sterujący świec żarowych.
- Wypiąć stary przekaźnik i zastąpić go nowym.
- Zainstalować (o ile zachodzi taka potrzeba) nowy sterownik.
Z nowym przekaźnikiem świece żarowe znów będą działać prawidłowo, a wraz z nimi sam silnik. Pamiętaj, że ciągłe używanie świec skraca ich żywotność. Optymalne użytkowanie świec żarowych to ich włączanie tylko wtedy, gdy jest to konieczne.
tags: #przekaznik #grzania #swiec #terex