Traktorki jednoosiowe, takie jak kultowy Dzik, to niezastąpione maszyny w rolnictwie i ogrodnictwie, cenione za swoją prostotę konstrukcji i wszechstronność. Kluczowym elementem tych urządzeń jest ich przekładnia, która odpowiada za przenoszenie mocy z silnika na koła oraz na wały odbioru mocy (WOM). Zrozumienie jej budowy i zasady działania jest fundamentalne dla efektywnej eksploatacji i konserwacji maszyny.
Źródła Napędu dla Przekładni
Historycznie, traktorki jednoosiowe były napędzane różnymi typami silników, które charakteryzowały się prostotą i niezawodnością. Przykładami mogą być:
- Silnik S-82: To lekki, gaźnikowy, dwusuwowy silnik benzynowy chłodzony powietrzem. Z racji niskiej wagi i prostej budowy miał on szerokie zastosowanie zarówno w przemyśle, jak i rolnictwie, napędzając między innymi prądnice oraz małe maszyny rolnicze, takie jak opryskiwacze, opylacze, a także małe maszyny stacjonarne.
- Silniki WSM typu S-261 i pochodne: Produkowane przez Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego w Bielsku-Białej, te gaźnikowe silniki dwusuwowe miały bardzo wszechstronne zastosowanie.
- Silnik WSM typ 160: Konstrukcja tego silnika została opracowana przez WSM w Bielsku-Białej na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261. Charakteryzował się zapłonem od iskrownika wbudowanego w obudowę dmuchawy.
Silniki te, jako dwusuwowe, wymagały stosowania mieszanki paliwowej z olejem silnikowym CPN, S17, Lux 13 lub Extra 15.
Budowa Mostu Napędowego i Przekładni
Centralnym elementem przekładni w traktorku jednoosiowym, na przykładzie Dzika, jest most napędowy, który integruje mechanizm różnicowy i zwolnice. Odpowiada on za przeniesienie napędu na koła oraz umożliwia manewrowanie maszyną.
Mechanizm Różnicowy
Most napędowy Dzika składał się z mechanizmu różnicowego oraz walcowatych zwolnic, pełniących funkcję przekładni spowalniających. Mechanizm różnicowy jest kluczowym elementem, który umożliwia obracanie się kół napędowych z różnymi prędkościami, co jest niezbędne podczas pokonywania zakrętów.
Zwolnice i Sprzęgła Kłowe
Podzespoły mostu, takie jak zwolnice, można było załączać za pomocą trzech przesuwanych sprzęgieł kłowych. Obie zwolnice dało się sprzęgać z półosiami napędowymi niezależnie, co było nietypowym rozwiązaniem. Dodatkowo, trzecie sprzęgło kłowe służyło do załączania blokady mechanizmu różnicowego. Wewnętrznie, przekładnia często zawierała przekładnię łańcuchowo-zębatą napędzającą wałek z końcówkami WOM oraz przekładnię stożkową, umieszczoną na wałku atakującym i pracującą w kąpieli olejowej.
Zasada Działania Przekładni
Zasada działania przekładni w traktorkach jednoosiowych pozwala na elastyczne dostosowanie napędu do warunków pracy, co zwiększa ich funkcjonalność w trudnym terenie.
Standardowy Napęd Kół
Załączanie obu zwolnic przy wyłączonej blokadzie mechanizmu różnicowego zapewniało typowy napęd obu kół przez mechanizm różnicowy. Taki tryb pracy umożliwiał płynne pokonywanie zakrętów i standardową pracę w terenie, gdzie wymagane jest zróżnicowanie prędkości obrotowej kół.
Blokada Mechanizmu Różnicowego
Blokada mechanizmu różnicowego powodowała stały napęd obu kół. Rozwiązanie to było niezwykle przydatne w pracy na grząskim terenie lub na pochyłościach, gdzie zapewniała bardzo dużą przyczepność i pomagała podjechać pod górkę bez ponownego najazdu, zapobiegając zakopaniu się maszyny.
Niezależne Załączanie Napędu Kół
Co więcej, przy zablokowanym mechanizmie różnicowym, istniała możliwość niezależnego załączania i odłączania napędu na każde koło. Podczas pracy Dzika bardzo pomagało to przy ciasnych nawrotach. W takiej sytuacji załączało się koło zewnętrzne (przy zablokowanym mechanizmie różnicowym), które bez problemu obracało ciągniczek, podobnie jak przy zakręcaniu czołgiem.
Wał Odbioru Mocy (WOM)
Układ wyłączanych zwolnic był niezbędny w Dziku przy wykorzystywaniu go do napędu urządzeń stacjonarnych. W tym przypadku oba wały odbioru mocy były sprzęgane na stałe z kołem talerzowym mechanizmu różnicowego.
W historycznych konstrukcjach, takich jak Dzik, układ WOM napędzany był bezpośrednio od silnika przez pasek klinowy pełniący rolę sprzęgła (analogicznie do napędu jazdy, który również był realizowany przez drugi pasek). Dalej napęd trafiał do przekładni łańcuchowo-zębatej wewnątrz skrzyni biegów, która napędzała wałek z końcówkami WOM.
W dyskusjach użytkownicy często poruszają problem braku dostępności ciągników jednoosiowych i przekładni z wałem odbioru mocy (WOM) bez sprzęgła hydrostatycznego. Wskazuje się na trudności w przeróbkach silników i skrzyń biegów do urządzeń wielofunkcyjnych, podkreślając, że wiele dostępnych rozwiązań wymaga sprzęgła ciernego. Wspomina się o modelach takich jak Dzik 2, Gutbrod 650 oraz 550, które mają różne mechanizmy napędu WOM.
Konserwacja Przekładni
Użytkownicy dzielili się doświadczeniami związanymi z trwałością skrzyń biegów oraz odpowiednim doborem oleju do przekładni, co wpływa na ich niezawodność. Wałek atakujący może się pozbawić zębów, ale tylko wtedy, kiedy stosuje się nieprawidłowy olej. Aby zapewnić długą żywotność i niezawodność przekładni, trzeba stosować olej do przekładni hipoidalnych, najlepiej gdyby to był Hipol 15F lub podobny.
tags: #przekladnia #traktorek #jednoosiowy