Konwersja samochodu osobowego na ciągnik samoróbkę to projekt, który wymaga odpowiedniego zaplecza technicznego, wiedzy i dostępności części. Celem jest stworzenie maszyny o większej sile uciągu i zdolnościach terenowych, niż pierwotny pojazd. Poniżej przedstawiamy kluczowe aspekty i wyzwania związane z taką modyfikacją.
Wybór Pojazdu Bazowego i Adaptacja Układu Napędowego
Punktem wyjścia jest zazwyczaj auto osobowe "na chodzie". Użytkownik posiadający Citroena Saxo 1.1i planował przekształcić go w mini ciągniczek zdolny do podczepienia małego pługa.
Silnik i Skrzynia Biegów
- W przypadku silników z aut osobowych, bez przekładni redukcyjnej się nie obędzie, aby uzyskać odpowiedni moment obrotowy i zmniejszyć prędkość maksymalną.
- Jednym z rozwiązań jest zastosowanie silnika i skrzyni od Malucha, z zablokowanym mechanizmem różnicowym w skrzyni.
- Można również obrócić zespół napędowy (silnik ze skrzynią) o 90°, tak aby silnik był montowany wzdłuż, a nie w poprzek, jak ma to miejsce w większości przednionapędowych samochodów.
- Zamiast półosi można wyprowadzić wały napędowe (przedni i tylny).
- Dyferencjał w skrzyni od osobówki może pełnić funkcję międzyosiowego.
- Jeśli zdecydujemy się na napęd na jedną oś, konieczne jest zablokowanie (np. zaspawanie) mechanizmu różnicowego w skrzyni, aby napęd nie kręcił się luzem. Inaczej wał będzie stał w miejscu, a napęd drugiej z półosi będzie się kręcił dwa razy szybciej niż obudowa dyfra.
- W przypadku zastosowania diesla z samochodu osobowego zamiast silnika benzynowego w istniejącym już pojeździe, należy pamiętać, że sama wymiana silnika nie zmniejszy znacznie prędkości, nadal wymagana będzie przekładnia zwalniająca dla zwiększenia siły uciągu.
- Możliwe jest również użycie dwóch skrzyń biegów. Jedna oryginalna z silnikiem, a druga np. od G.A.Z-a, Lublina lub Żuka. Tylny most z samochodu ma zwykle przekładnię około 4,5:1, co dodatkowo zwalnia napęd.
Mosty Napędowe
- Dla ciągnika tylnonapędowego wystarczy jeden tylny most.
- Dla napędu 4x4 potrzebne są dwa mosty (przedni ze zwrotnicami), najlepiej pochodzące z jednego samochodu, aby zachować to samo przełożenie przekładni głównych i ten sam rozmiar kół na obu osiach.
- Przykładowe mosty do 4x4 to te od Suzuki Samuraja lub podobnych małych aut terenowych, ze względu na ich wąską konstrukcję. Mosty powinny być możliwie wąskie, aby uniknąć konieczności skracania pochw i półosi.
- Sztywne mosty trzeba dokupić, gdyż samochody takie jak Saxo nie posiadają ich w standardzie.
Rama, Układ Kierowniczy i Zawieszenie
Kluczowym elementem w budowie ciągnika samoróbki jest odpowiednia rama.
Rama Konstrukcyjna
Nadwozia samochodów osobowych są zazwyczaj konstrukcjami skorupowymi samonośnymi, z cienkich blach, dlatego nie nadają się do budowy ramy ciągnika. Ramę należy zespawać od podstaw z profili i innych dostępnych materiałów. Z oryginalnego auta, poza silnikiem i skrzynią, często niewiele da się wykorzystać.
Układ Kierowniczy
- Dla napędu na tylną oś wystarczy prosta belka ze zwrotnicami i przekładnia kierownicza, np. z Saxo.
- Dla 4x4 stosuje się przedni most skrętny (ma wbudowane zwrotnice) i dopasowaną przekładnię, maglownicę lub trapez.
- Jako elementy układu kierowniczego można wykorzystać zwrotnice i resor przedni od Malucha, choć jest to rozwiązanie uznawane za zbyt delikatne.
Alternatywne Konstrukcje: Ciągnik Łamany
Ciekawym rozwiązaniem, szczególnie w przypadku problemów z przednim mostem skrętnym, jest budowa ciągnika łamanego wpół. W takiej konstrukcji nie jest nawet potrzebny specjalnie rozłączany napęd, ponieważ przy skręcie koła przedniej i tylnej osi pokonują taką samą drogę. Aby uzyskać sensowny promień skrętu, należy zastosować przegub dwukrzyżakowy między przednim przegubem przedniego wału a mostem, lub wykonać przedni wał napędowy z oryginalnej, dłuższej półosi od Saxo, a węzeł skrętu przedniego mostu umieścić w osi wychyłu przegubu zewnętrznego. Napęd w takim przypadku może być przenoszony przez wał kardana krzyżakowy z wieloklinem i dwoma krzyżakami, umieszczonymi w okolicy sworzni od skrętu. Tylny most jest sztywny, a przedni wahliwy, podobnie jak w tradycyjnych ciągnikach.
Hydraulika i Wyposażenie Dodatkowe
Współczesne ciągniki rolnicze nie mogą obejść się bez układów hydraulicznych, podobnie jak zaawansowane samoróbki.
Pompa Hydrauliczna i WOM (Wał Odbioru Mocy)
- Montaż pompy hydraulicznej, np. NSZ 10, do silnika Diesla (np. Isuzu 1.5D) jest możliwy. Pompę można zasilić z dodatkowego koła pasowego. Jeśli samochód bazowy miał możliwość montażu klimatyzacji, można wykorzystać fabryczne koło pasowe; w innym przypadku należy takie dosztukować.
- Pytanie o zastosowanie pompy wspomagania układu kierowniczego do podnośnika to częsty dylemat. Pompy łopatkowe (stosowane w układach wspomagania) nie zawsze spisują się idealnie w podnośniku, zwłaszcza jeśli ma być wykorzystywany do cięższych prac. Niemniej jednak, dla lekkich zastosowań, jak kiprowanie przyczep, może okazać się wystarczająca, pod warunkiem osobnego zbiornika oleju.
- W przypadku ciągnika łamanego, można zastosować wał odbioru mocy (WOM).
Podnośnik (TUZ)
Użytkownik forum planował przerobić mały samochód osobowy (np. Fiat Cinquecento lub Panda) w mini ciągnik z hydraulicznym wałem odbioru mocy (WOM). Kluczowe aspekty to podłączenie pompy hydraulicznej do silnika oraz modyfikacja konstrukcji nadwozia (ramy), aby zamontować podnośnik TUZ.
Wybór Kół
Dla efektywnej pracy w terenie i zwiększenia siły uciągu, kluczowy jest dobór kół. Koła od Stara 66 (o metrowej średnicy) są dobrym rozwiązaniem, ponieważ nawet bez powietrza można na nich jeździć. Ich felgi można zespawać ze sobą, tak aby pasowały do osi, np. 13-calowe felgi nie wymagające centrowania. Przednie koła również mogą być 13-calowe. Ważny jest również bieżnik terenowy, aby zapewnić odpowiednią przyczepność na grząskiej ziemi. Dla typowych kół auta osobowego nawet mokra trawa może być przeszkodą nie do przebycia.
Wymiana Silnika w Istniejącej Samoróbce
Jeśli posiadamy już ciągnik samoróbkę (np. z silnikiem 1hc102 z 1982 roku), który ciężko zapala jesienią i jest słaby, można rozważyć wymianę silnika na diesla z samochodu osobowego. Takie silniki, jak VW 1.6D i 1.9D/TD (szczególnie z drugiej generacji Golfa) są cenione za trwałość i niezawodność. W przypadku takiej wymiany, operacja sprowadza się do zamocowania nowego silnika, wykorzystując istniejące sprzęgło i skrzynię biegów. Czasem konieczne jest przekierowanie napędu przez przekładnię kątową lub prostą, umieszczając koło zamachowe z silnika nad nią.
Ciągnik SAM 4x4 (1,6D) - Taki stalowy quad
Wyzwania i Wartość Projektu
Budowa ciągnika samoróbki to nie tylko wyzwanie techniczne, ale i ekonomiczne. Samochody osobowe mają konstrukcje skorupowe samonośne, co oznacza, że z auta użyjemy tylko silnika i skrzyni, a ramę i pozostałe elementy trzeba stworzyć od nowa. Silniki maszyn rolniczych mają małą moc jednostkową, ale nadrabiają to dużym momentem obrotowym, co jest kluczowe dla pracy z dużymi oponami i bieżnikiem terenowym.
Często spotykamy się z pytaniem, czy warto inwestować czas i pieniądze w naprawę lub budowę takiej maszyny, zamiast kupić używany traktor rolniczy, np. Ursusa C-325, C-328, 4011 lub Zetora K-25. Koszt zakupu gotowej samoróbki o niewiadomym pochodzeniu to często 2500-3000 zł. Jednak entuzjaści podkreślają, że satysfakcja z tworzenia, z "wytargania z pokrzyw" czegoś i przekształcenia w sprawną i skuteczną maszynę, jest bezcenna. Taki projekt daje możliwość dopięcia sprawy do końca i stworzenia czegoś wyjątkowego.