Przyczepa-wywrotka to niezwykle przydatne narzędzie w każdym gospodarstwie rolnym, znacznie ułatwiające transport i rozładunek materiałów sypkich, takich jak ziarna zbóż, piasek czy cement. Jej kluczową cechą jest zdolność do kiprowania, czyli przechylania skrzyni ładunkowej w taki sposób, by umieszczony na niej materiał został wysypany siłą grawitacji. W kontekście mniejszych gospodarstw lub specyficznych potrzeb, jednoosiowa wywrotka stanowi ekonomiczne i funkcjonalne rozwiązanie.
Jak wywrotki z przyczepami typu „pump” wywożą ładunek bez odczepiania przyczepy
Wprowadzenie i zastosowanie przyczep wywrotek
Transport płodów rolnych jest kluczowym elementem pracy rolników, a dzisiejsi producenci przyczep oferują coraz lepsze rozwiązania, często wprowadzane w największych modelach, jednak dostępne także w średnich modelach. Przyczepy wywrotki to jedne z najczęściej spotykanych przyczep na polskich gospodarstwach.
Rodzaje podwozia i ich wpływ na funkcjonalność
Podział przyczep wywrotek dotyczy przede wszystkim rodzaju podwozia. Choć często spotykane są przyczepy dwuosiowe z obrotnicą, które ułatwiają łączenie w duże zestawy i nie wymagają zazwyczaj dużego ciągnika, na utwardzonym gruncie większość ciągników sobie z nimi radzi, to jednak przyczepy ze sztywnym zaczepem stanowią kolejną grupę. W przypadku małych przyczep są to najczęściej modele jednoosiowe, natomiast w przypadku większych - z podwoziami typu tandem (dwuosiowe) oraz układem jezdnym typu tridem. Układ tridem z reguły posiada skrętne koła na dwóch osiach: przedniej i tylnej, a tylko środkowa oś jest sztywna. W podwoziach typu tandem skrętne koła najczęściej są w opcji.
Zaletą takich układów jest łatwe manewrowanie przy cofaniu i dobre dociążenie kół ciągnika, co przy większych ładownościach i trudniejszym terenie może być bardzo dużą zaletą. Niemniej jednak, należy pamiętać, że przyczepa jednoosiowa wywrotka jest łatwiejsza do manewrowania, zwłaszcza podczas cofania, jednak jej ładowność jest mniejsza, ponieważ część ciężaru spoczywa na zaczepie ciągnika i jego konstrukcji.
Kluczowe elementy konstrukcyjne i proces budowy
Wykonanie przyczepy-wywrotki samodzielnie często bazuje na modyfikacji istniejących konstrukcji. Posiadając starą przyczepę lub rozrzutnik, którego już nie używamy, zyskujemy doskonałą podstawę do wykonania na jego bazie wywrotki-przyczepy. Niezależnie od tego, czy jest ona jednoosiowa czy dwuosiowa, proces przeróbki ramy bazowej będzie podobny. Rozpoczyna się on od usunięcia istniejącej przestrzeni ładunkowej, tak by pozostała sama rama. Wymaga to odkręcenia burt i podłogi, a jeśli były przyspawane, ich odcięcia za pomocą szlifierki kątowej. Następnie z odpowiednio grubych kątowników wykonuje się dodatkową ramę, która będzie służyć jako podstawa podłogi przestrzeni ładunkowej.
Rama główna i wsporniki osi
Konstrukcja ramy przyczepy jednoosiowej, często projektowanej na ładowność około 8 ton, wymaga użycia solidnych profili. Na główną ramę często stosuje się ceownik 200, który ma około 80 mm szerokości, co pozwala na położenie estetycznej i mocnej spoiny z 1 cm zapasu z każdej strony. Wsporniki osi, umieszczone między osią a ramą, są często wykonywane z teownika szerokostopowego HEB 120. Ich stopy bywają przycinane do około 100 mm, aby były oparte na osi jak najbliżej piasty. Konieczne jest również wykonanie ramki pod kołyskę siłownika ze wzmocnieniami od spodu; w przypadku, gdy górna krawędź stopki ceownika nie jest równoległa z dolną krawędzią stopki, musiano by coś przyspawać, aby nakrętka przylegała całą płaszczyzną. Wsporniki są często ścięte pod skosem i zadekowane blachą o grubości 8 mm. Należy zwrócić uwagę na rozwiązania konstrukcyjne ram przyczep, gdyż to one podczas przewożenia większych ciężarów są narażone na duże przeciążenia. Dobrym pomysłem jest wykonanie ramy z profili zamkniętych.
Oś, koła i system hamulcowy
Często wykorzystuje się oś hamowaną, na przykład od rozrzutnika. Kwestia montażu hamulca (np. pneumatycznego jednoprzewodowego, dwuprzewodowego lub najazdowego, jak w modelu T703A/2) jest uzależniona od przeznaczenia i wymogów rejestracyjnych. Popularne opony dla przyczep jednoosiowych to 400/60/15. Rozważając budowę, często analizuje się wykorzystanie ramy, osi i kół z busa, choć aluminiowa rama może być zbyt delikatna. Wymiary przyczepy często wynoszą około 3-3,5 m długości i 1,80 m szerokości. Ładowność około 2 ton jest wystarczająca dla wielu zastosowań. Użycie kół od busa (np. 195/70/15) pod paką może dać wysokość podłogi co najmniej 80 cm przy osi skrętnej. Alternatywą są mniejsze koła, np. 10-calowe od lawet, które pozwalają na uzyskanie niskiej platformy załadunkowej, choć ich koszt jest wyższy, a oś będzie o kilka centymetrów niżej niż na normalnych kołach, a w efekcie na nierównościach terenu można łatwo zawisnąć. Przyczepa o szerokości 1.80 m z kołami na zewnątrz jest już dość szeroka i wymaga uwagi, zwłaszcza przy manewrowaniu traktorkiem, gdzie ważna jest zwrotność i kompaktowy gabaryt. Takie rozwiązanie w zasadzie traci całą kompaktowość maszyn.
Mechanizm wywrotu: siłownik hydrauliczny
Aby przyczepa wywrotka mogła spełniać swoje zadanie, konieczne jest zamontowanie siłownika hydraulicznego. Jego zadaniem jest unoszenie i przechylanie przestrzeni ładunkowej. Miejsce montażu siłownika należy wykonać z grubych blach i umieścić w okolicach centralnej części ramy. Siłownik w górnej części ma kulę, która musi zostać wprowadzona do gniazda, planowanego pod ramą części ładunkowej (kipra). Do siłownika należy podłączyć wąż hydrauliczny, a jego zakończenie umieścić na przedniej stronie przyczepy, by łatwo było podpinać go do odpowiednich gniazd w ciągniku. Istnieją konstrukcje posiadające jeden lub dwa siłowniki do wywrotu; kluczowe jest, aby były dobrze dobrane do ładowności przyczepy i nie powodowały problemów z podnoszeniem.
Rodzaje skrzyń ładunkowych i funkcjonalność wywrotu
Skrzynie skorupowe a skrzynie burtowe
Skrzynie skorupowe, takie jak w modelach Trans-CAP, są zazwyczaj wykonane ze stali HLE o grubości 4 mm, z podłogą z jednego arkusza blachy i burtami z dwóch. Górna listwa jest wzmocniona, aby wytrzymać przypadkowe wstrząsy podczas załadunku i zagwarantować sztywność nadwozia, nawet przy większym obciążeniu. Skrzynie te są często stożkowe (+ 8 cm z tyłu w stosunku do przodu), co zapewnia całkowite i płynne opróżnianie. Mogą być wyposażone w duże wzierniki, pozwalające na kontrolę ładunku, oraz jednoczęściową klapę sterowaną hydraulicznie z centralnym spustem zbożowym. Skrzynie skorupowe charakteryzują się większą szczelnością dzięki otwieranej tylko tylnej burcie oraz mniejszą liczbą elementów, co przekłada się na ich mniejszą awaryjność. Wadą jest jednak dość ograniczone wykorzystanie oraz jednostronny rozładunek do tyłu, co uniemożliwia wysyp materiału w niższych budynkach.
W przypadku skrzyń burtowych, choć historycznie były one mniej szczelne, szczególnie w starszych konstrukcjach, to ich dużą zaletą jest możliwość zdjęcia burt, np. w celu przekształcenia przyczepy w platformę transportową. Ponadto, skrzynie burtowe pozwalają na zastosowanie wywrotu na trzy strony, co znacząco zwiększa elastyczność w rozładunku materiałów. Należy również zwrócić uwagę przy wyborze skrzyń burtowych na zabezpieczenia otwierania się burt oraz same ich mechanizmy otwierania.
Systemy wywrotu: jedno- i trójstronny
Wywrotki ze skrzynią skorupową są zazwyczaj ograniczone do wywrotu tylko do tyłu. Wadą takich przyczep w przypadku wywrotek ze skrzynią skorupową jest wywrot do tyłu, co sprawia, że mamy tylko jedną opcję rozładunku. Natomiast przyczepy ze skrzyniami burtowymi mogą oferować trójstronny wywrót - na lewą stronę, prawą stronę oraz do tyłu. Aby uzyskać taką funkcjonalność, konieczne jest zamocowanie specjalnych zawiasów oraz blokad po każdej stronie ramy. Centralny system ryglowania ścian przy krawędzi podłogi gwarantuje pewne zamykanie skrzyni ładunkowej, a ściany boczne i nadstawy boczne, będące pojedynczymi elementami, posiadają oddzielne zespoły zamków, co ułatwia zarządzanie wyładunkiem. Możliwe jest również łatwe doposażenie skrzyni w pełne nadstawki zbożowe (z aluminium: 25 cm, 50 cm, 75 cm lub 100 cm), zielonkowe (z drobną perforacją: 50 cm lub 75 cm) albo okratowane (25 cm).
Przykładowe rozwiązania i wyposażenie dodatkowe (na podstawie modelu T703A)
Przyczepa T703A to przykład jednoosiowej wywrotki, która wyróżnia się lekką, ale solidną konstrukcją, gwarantującą wytrzymałość i stabilność. Komfort użytkowania podnosi stopka podporowa z kółkiem stalowym, umożliwiająca stabilne parkowanie i łatwe manewrowanie.
- Systemy hamulcowe: W modelach T703A/1 i T713A znajdziemy pneumatyczny hamulec jednoprzewodowy, z opcją montażu dwuprzewodowego hamulca pneumatycznego. Model T703A/2 został wyposażony w hamulec najazdowy.
- Ochrona i materiały: Tylny zderzak zapewnia dodatkową ochronę w trakcie transportu, chroniąc przed kolizjami i zapobiegając uszkodzeniom przyczepy. Profile burtowe wykonane są z wysokogatunkowej stali, a podłoga skrzyni ze stali o grubości 4 mm, umieszczona na wysokości 980 mm (dla modeli T703A/1 i T703A/2), co ułatwia załadunek i rozładunek materiałów, minimalizując wysiłek operatorów oraz oszczędzając czas.
- Elastyczność wyładunku: Przyczepa T703A oferuje trójstronny wywrót - na lewą stronę, prawą stronę oraz tył. Ściany boczne i nadstawy boczne są pojedynczymi elementami, każdy z oddzielnym zespołem zamków.
- Wielofunkcyjność: Jednym z kluczowych atutów przyczepy T703A jest możliwość demontażu ścian bocznych i słupków, co pozwala na przekształcenie przyczepy w platformę transportową. Takie rozwiązanie umożliwia przewożenie bel, ładunków na skrzynio-paletach lub europaletach.
tags: #przyczepa #jednoosiowa #wywrotka #budowa