Tadeusz Nowak, jeden z najbardziej oryginalnych pisarzy polskich drugiej połowy XX wieku, często nazywany jest twórcą ludowym lub chłopskim. Wynika to z faktu, że w swojej twórczości chętnie sięgał do kultury wiejskiej, czerpiąc z wierzeń, pieśni ludowych, gawęd i baśni. Jego zbiór „Psalmy wszystkie” jest obszernym tomem, zawierającym ponad dwieście psalmów, które Nowak napisał w ciągu swojej kariery.
Informacje wydawnicze i treść zbioru
Książka "Psalmy wszystkie" autorstwa Tadeusza Nowaka została wydana przez Państwowy Instytut Wydawniczy w 1980 roku i liczy 154 strony. Bogato ilustrowany wybór wierszy Nowaka, opublikowany w dwudziestą piątą rocznicę jego śmierci, jest hołdem dla jego twórczości, która łączy słowo, muzykę i obraz. Do książki dołączono płytę CD z muzyką Jacka Telusa i autorskimi recytacjami, co podkreśla multimedialny charakter dzieła. Opracowanie plastyczne przygotowała Katarzyna Pons de Vincent, a opracowanie całości oraz posłowie napisał Stanisław Balbus. Tom jest poświęcony pamięci zmarłej w 2013 roku żony poety, Zofii Iwańskiej-Nowak. Zawiera również książkowy pierwodruk ostatniego, nieukończonego cyklu wierszy autora, dedykowanych właśnie jej.
Wśród psalmów wymienionych w spisie treści znajdują się takie utwory jak: "Psalm wielkopostny", "Psalm kaleki" oraz "Psalm o czosnku i chlebie".
Motyw Odysa w twórczości Nowaka
Motyw Odysa jest kluczowy dla interpretacji wielu wierszy Tadeusza Nowaka, w tym psalmu o powrocie. Wiersz ten, jednoznacznie nawiązujący do starożytnego eposu Homera, przedstawia wędrówkę Odysa do Itaki jako uniwersalną metaforę ludzkiego losu. W "Psalmie o powrocie" tytuł ułatwia interpretację, ujawniając się już w drugiej strofie. Podmiot liryczny wypowiada się zarówno w swoim imieniu ("ja", "podobni do mnie"), jak i w imieniu innych ("ty", "i do ciebie nagle", "my wszyscy" - zaimki "nas", "nasze", "nam" oraz czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej "wyciągamy").
Uniwersalność losu Odysa
Dla Nowaka los Odysa nie ogranicza się do mitologicznej postaci. Szlak homerycki zostaje przeniesiony do współczesności, a bohaterowie antyczni stają się "podobni do mnie i do ciebie". W wierszu podkreślono, że los Odysa dotyczy każdego człowieka, niezależnie od epoki historycznej. Współcześni chłopcy idący na wojnę "od zmarłych dzieli zwierciadło tarczy", a swój los "wyciągają z hełmu", co symbolizuje nieprzewidywalność i niepewność. Nie wiadomo, kto z nich wróci po tułaczce, jak Odys, a kto pozostanie w przydrożnej kapliczce. Ten sam ból przeżywają matki żegnające swoich synów, co ukazuje uniwersalność cierpienia.
Symbolika powrotu i nadziei
Najbardziej pocieszającą dla czytelnika jest jednak nadzieja na powrót: "wróci Odys wróci do Itaki / spod jego dłoni szare drzewko tryśnie". Drzewo staje się tu symbolem rodzącego się życia i odrodzenia. Mimo brutalnych obrazów wojny, takich jak "żywa kość", "nagie piszczele" i "poranione kończyny" na polu bitwy, Odys pragnie odciąć się od wojennych wspomnień i powrócić do zwykłego życia. "Zwierciadło tarczy" oddziela bohaterów homeryckich od współczesnych żołnierzy, ale jednocześnie pozwala im przeglądać się w nim jak w lustrze, co sugeruje wspólne doświadczenie.
Zwiastowanie i symbolika kolorów
Motyw zwiastowania w wierszach Nowaka nabiera nowego, szerszego znaczenia. Kolor biały symbolizuje dobrą nowinę - powrót Odysa do domu po dwudziestu latach tułaczki. "Białe żagle" wiodą również "ślepca spod Troi" (Homera), który ma opowiadać potomnym dzieje swoich bohaterów. Z kolei "szare drzewko" może symbolizować przyrodę będącą świadkiem historii, odymioną wystrzałami z karabinów, a więc niezdolną do "beztroskiej" zieleni po okrucieństwach. Powtórzenie słowa "wróci" dwukrotnie w trzeciej i czwartej strofie, odnoszące się do współczesnych Odysów, wzmacnia poczucie uniwersalności i nieustającej nadziei na powrót.