Rozrzutnik obornika: zasada działania i uniwersalne zastosowanie

Współczesne rolnictwo w dużej mierze opiera się na zaawansowanych maszynach, które znacznie ułatwiają pracę w polu, zastępując wysiłek fizyczny rolnika. Jedną z takich kluczowych maszyn jest rozrzutnik obornika, często nazywany również roztrząsaczem. Spełnia on niezwykle ważną rolę podczas operacji nawożenia i użyźniania pola. Jest to urządzenie stosowane do dystrybucji nawozu na polach, a jego podstawowa funkcja niewiele zmieniła się na przestrzeni lat, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych. Rozrzutniki obornika są maszynami rolniczymi o wszechstronnym zastosowaniu, a ich rola wykracza poza samo rozrzucanie obornika, obejmując także nawożenie kompostem, torfem, wapnem, nawozami półpłynnymi, a nawet świeżą masą roślinną. Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie, a po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, mogą służyć jako przyczepy.

Budowa i główne elementy rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika swoim kształtem przypomina dużą przyczepę, doczepianą do traktora. Jeszcze kilka lat temu takie maszyny posiadały dwie osie jezdne, co dodatkowo upodobniało je do przyczep. Obecnie nowoczesne konstrukcje budowane są często na bazie jednej osi, wyposażonej w duże koła, co zwiększa ładowność rozrzutnika i zmniejsza opory tarcia, umożliwiając obsługę rozrzutnika przez mniejsze ciągniki o słabszej mocy.

Skrzynia załadunkowa

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia załadunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. Na rynku można znaleźć urządzenia obsługujące jednorazowo nawet 20 ton surowca. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość oraz odporność korozyjna. Producenci rozrzutników oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, o różnej wytrzymałości i grubości, od 4 mm do 8 mm. Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów, a niektóre modele, jak Metal-Fach N280/2, wyróżniają się otwieranymi burtami, co pozwala na wykorzystanie ich jako tradycyjnej przyczepy. Inne modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami, skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości maszyny. W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni.

Przenośnik łańcuchowy

W środku skrzyni znajduje się bardzo ważny element każdego rozrzutnika - przenośnik łańcuchowy. Zazwyczaj producenci proponują dwa rzędy przenośników, których sterowanie jest hydrauliczne. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Adapter rozrzutu

Kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika jest adapter rozrzutu (zespół noży). Rozrzutnik ma za zadanie rozrzucić po polu określony nawóz, co dzieje się dzięki obracającym się nożom, które tną i rozrzucają nawóz podawany przez przenośnik. Wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od zastosowanego nawozu. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu z ciągnika.

Rodzaje adapterów:

• Adaptery poziome: Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami, które często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni, choć wymagają obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m. Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.
• Adaptery pionowe: Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m i są odpowiednie dla obornika o dużej zawartości słomy. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. Są bardziej uniwersalne i nadają się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. Przykładem jest pionowy adapter typu „90” w rozrzutniku Euromilk Buffalo RXX 2490 HD+, który wyposażony jest w centralny układ smarowania łożysk oraz dwa poziome talerze rozrzucające o średnicy 1080 mm, na każdym z nich osadzony jest pionowy bęben z 25 nożami ze stali Hardox.

Zasada działania rozrzutnika obornika

Główne zadanie rozrzutnika to równomierne rozprowadzanie obornika lub innych materiałów organicznych na polach uprawnych. Działanie rozrzutnika polega na umieszczeniu w nim obornika, który następnie jest transportowany do miejsc rozrzutu. Maszyna jest zazwyczaj ciągnięta przez ciągnik i wyposażona w mechanizm, który umożliwia rozrzucanie obornika na dużym obszarze.

W trakcie pracy, napędzany przez wał odbioru mocy lub silnikiem hydraulicznym z hydrauliki pojazdu, zespół noży (adapter) obraca się, rozdrabnia i rozrzuca obornik po polu. Przesuwanie obornika w kierunku zespołu rozrzucającego zapewnia taśma składająca się z listew napędzanych łańcuchem albo ścianki przesuwające się razem z podłogą.

Układ jezdny i jego wpływ na pracę

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Typy podwozia:

• Podwozie jednoosiowe: Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności. Doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, gdzie istotne jest skuteczne i dokładne nawożenie upraw. Charakteryzuje się lekkością w manewrowaniu i łatwą obsługą. Nowoczesne konstrukcje z pojedynczą osią w połączeniu z dużymi kołami o bieżniku rolniczym mają dwie główne zalety:
  • Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
  • Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.
• Podwozie dwuosiowe typu tandem: Ten rodzaj podwozia najczęściej wybierany jest do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Podwozie typu tandem świetnie sprawdza się w trudnym terenie, bezproblemowo pracuje na łąkach i polach, nie powodując dużej ingerencji w podłoże. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Zapewnia wyższą stabilność jazdy i często jest resorowany, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.

Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle. Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Zabezpieczenia i wyposażenie dodatkowe

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału oraz bezpieczeństwo użytkowania. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą.

Zasuwy (ściany grodziowe)

Zasuwa to płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Zabezpiecza adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, co zapobiega przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu, a wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika. W modelach Metal-Fachu zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające.

Osłony adaptera

Osłony adaptera zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan).

Deflektory hydrauliczne

Deflektory przede wszystkim mają ograniczać szerokość rozrzutu, co jest przydatne podczas przejazdu roboczego na skraju pola. Dzięki nim możliwe jest osiągnięcie równomiernej i pełnej dawki nawozu aż do samej miedzy. Z uwagi na proekologiczne znaczenie, jest to element premiowany przy obecnych naborach na dotacje na zakup maszyn rolniczych.

Systemy sterowania

Elementem wyposażenia rozrzutników, który w ostatnim czasie zyskuje na popularności, jest sterownik lub komputer sterujący. Funkcjonalność tego typu urządzeń jest różna. Komputer, który pozwala utrzymać określoną dawkę nawozu niezależnie od prędkości jazdy, nadzorować pracę maszyny oraz sterować funkcjami hydraulicznymi, to atrakcyjny element, za który wielu rolników skłonnych jest dopłacić. Przykładem jest system MF-S-Control w wersji DigiDevice, umożliwiający precyzyjne nawożenie i optymalizację kosztów, czy system MF-S-Control w wersji ISOBUS, zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, zapewniające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby i dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym. Joskin Tornado 3 (12 t) wymaga minimalnie 120 KM, a Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami potrzebuje ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. Wiele zależy od warunków panujących na polu.

Wybór optymalnego rozrzutnika

Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy wziąć pod uwagę:

• Wielkość maszyny: Dopasowana do posiadanych ciągników.
• Sposób wykorzystania: Decydujący o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy. Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem.
• Parametry terenu: Mają bezpośredni związek z typem podwozia.
• Rodzaj materiału oraz technologia zabezpieczenia skrzyni: Skrzynia rozrzutnika narażona jest na kontakt z różnymi środkami chemicznymi pochodzącymi z nawozów i pracuje w różnych warunkach atmosferycznych.

Inwestycja w rozrzutnik jednoosiowy, szczególnie od renomowanego producenta, może przynieść znaczące korzyści dla gospodarstwa rolnego. Maszyny od uznanych producentów charakteryzują się wyższą jakością, niezawodnością oraz trwałością, co przekłada się na długotrwałe i efektywne użytkowanie. Umożliwiają szybkie i równomierne rozprowadzanie obornika, co poprawia jakość gleby, zwiększa plony i wspiera zrównoważone praktyki rolnicze.

tags: #rozrzutnik #burty #do #kukurydzy