Rozrzutniki obornika: kompleksowy przewodnik

Rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami, to kluczowe maszyny w nowoczesnym rolnictwie, których głównym zadaniem jest precyzyjne i równomierne rozrzucanie nawozów organicznych na polach. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych. Współczesne rozrzutniki to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy.

Zakup maszyny rolniczej to niemała inwestycja, najczęściej podyktowana zapotrzebowaniem na konkretną funkcjonalność, rzadziej usterką lub zużyciem dotychczasowego urządzenia. Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa.

Wszechstronność zastosowania rozrzutników

Rozrzutniki obornika mają szerokie zastosowanie, nie tylko do rozrzucania obornika, ale także kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej. Wielu producentów, zarówno zagranicznych, jak i krajowych, wprowadza innowacyjne rozwiązania, które zwiększają ich wszechstronność. Większość dostępnych modeli oferuje znacznie szersze spektrum możliwości, takich jak nawożenie torfem, kompostem, wapnem, a nawet nawozami półpłynnymi. Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Ponadto, niektóre modele umożliwiają transport płodów rolnych, również po drogach krajowych, w przypadku posiadania homologacji. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep.

Jak wybrać odpowiedni rozrzutnik obornika?

Planując zakup rozrzutnika obornika, mamy do wyboru wiele modeli różniących się od siebie pod względem budowy oraz parametrów technicznych. Na wybór optymalnego modelu wpływa wiele czynników, począwszy od osobistych preferencji, poprzez wielkość gospodarstwa, w którym maszyna będzie pracowała, aż po konkretne potrzeby i oczekiwania względem jej funkcjonalności. Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika obornika, w zależności od jego wyposażenia, to dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne z działania PROW 2014-2020.

Kluczowe czynniki wyboru:

• Wielkość maszyny i gospodarstwa: Rozrzutnik obornika powinien być dostosowany do wielkości gospodarstwa oraz rodzaju uprawy. Im większe gospodarstwo, tym większe potrzeby w zakresie nawożenia.
• Sposób wykorzystania: Decyduje o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.
• Rodzaj adaptera: Ma kluczowe znaczenie, ponieważ wpływa bezpośrednio na wydajność maszyny oraz rodzaj materiału, jakim można nawozić.
• Podwozie: Wpływa na manewrowość, stabilność i możliwość pracy w trudnym terenie.
• Parametry terenu: Mają bezpośredni związek z rodzajem podwozia.
• Materiał i technologia zabezpieczenia skrzyni: Skrzynia rozrzutnika jest narażona na kontakt z różnymi środkami chemicznymi pochodzącymi z nawozów oraz pracuje w różnych warunkach atmosferycznych, dlatego jej trwałość jest kluczowa.
• Dodatkowe akcesoria i wyposażenie opcjonalne: Ułatwiają i usprawniają pracę na roli.
• Homologacja: Istotna kwestia, jeśli zależy na możliwości przewożenia nawozów czy płodów rolnych po drogach krajowych.

Budowa rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika może przypominać swoim kształtem dużą przyczepę, która jest doczepiana do ciągnika. Jego zaletą jest prosta budowa, która skutkuje tym, że części do rozrzutnika są tanie oraz łatwo dostępne.

Solidna podstawa: układ jezdny

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep. W rolnictwie wykorzystuje się dużo większe rozrzutniki, zdolne pomieścić znaczne ilości nawozu.

Rodzaje podwozi:

• Jednoosiowe: Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności, doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach. Ułatwia manewrowanie i odpowiednio dociąża ciągnik. Nowoczesne konstrukcje zbudowane są na bazie jednej osi, wyposażonej w duże koła zwiększające ładowność. Zmniejsza to opory tarcia, co pozwala na współpracę z mniejszymi ciągnikami.
• Dwuosiowe typu tandem: Najczęściej wybierane do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Świetnie sprawdza się w trudnym terenie, bezproblemowo pracuje na łąkach i polach, nie powodując dużej ingerencji w podłoże. Zapewnia wyższą stabilność jazdy i często jest resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.
• Trzyosiowe: Stosowane w największych maszynach o ładownościach przekraczających 20 ton.

W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym. Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami ma dwie główne zalety: mniejsze zapotrzebowanie na moc (niższe opory toczenia, co pozwala na współpracę z ciągnikiem o 10-20% słabszym) oraz poprawioną manewrowość (zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania).

Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Przestrzeń do wykorzystania: skrzynie ładunkowe

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia załadunkowa, która musi pomieścić duże ilości obornika. Rozrzutniki mają skrzynie o pojemności od 8,6 m3 do 14,4 m3, dzięki czemu można optymalnie dostosować zakup do wielkości gospodarstwa rolnego. Można znaleźć takie urządzenia, które obsługują jednorazowo aż 20 ton surowca. Najważniejszym aspektem skrzyń jest ich wytrzymałość oraz odporność korozyjna.

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. Producenci oferują skrzynie zbudowane z blachy odpornej na korozję, różnej wytrzymałości oraz grubości od 3 mm do 8 mm. Przykładowo, ściany i podłoga skrzyni ładunkowej w niektórych modelach wykonane są ze stali o grubości 4 mm, dzięki czemu konstrukcja jest solidna i trwała. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Rodzaje skrzyń ładunkowych:

• Tradycyjne skrzynie burtowe: Umożliwiają transport innych materiałów. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy.
• Skrzynie sztywne: Burty są połączone za pomocą śrub, oferując solidną konstrukcję.
• Skrzynie skorupowe: Zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.
• Skrzynie zwężone: W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości, poprawiając stabilność.
• Skrzynie samonośne (niskopodłogowe): Dzięki zastosowaniu skrzyni samonośnej, do której przymocowane są koła, możliwe jest obniżenie progu załadunku (np. do 2,1-2,15 m w A-Lima-Bis Evo Spreader), co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

Trzeba też pamiętać, że duże koła znajdujące się na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej. Podczas załadunku istnieje ryzyko, że operator maszyny ładującej zawadzi o krawędź skrzyni ładunkowej, uszkadzając ją. Coraz więcej producentów zaczyna jednak przeciwdziałać temu zjawisku, wykańczając górną krawędź skrzyni drewnianą listwą.

Wewnątrz skrzyni: przenośnik i zabezpieczenia

W środku skrzyni znajduje się bardzo ważny element każdego rozrzutnika, którym jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości. Napinanie łańcucha odbywa się poprzez przesuwanie wałka z łożyskiem samonastawnym w bocznych prowadnicach, z podwójnym mocowaniem śrub.

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą.

• Zasuwy (ściana grodziowa): To płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Zabezpiecza adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, zapobiegając przeciążeniom mechanizmu napędu. Chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu. W modelach Metal-Fachu zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające. W czasie pracy zasuwa jest wysunięta do góry, chroniąc ciągnik przed odpryskami obornika.
• Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne, inni pełne osłony z blachy.

Do każdego zastosowania: adapter rozrzutu

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Rozrzutnik ma za zadanie rozrzucić po polu określony nawóz. Dzieje się tak dzięki obracającym się nożom, które tną i rozrzucają nawóz podawany przez przenośnik. Wałek oraz noże mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od zastosowanego nawozu. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę.

Rodzaje adapterów:

1. Adaptery poziome:
   • Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi.
   • Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego.
   • Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14).
   • Najczęściej stosowane są w mniejszych rozrzutnikach o ładowności od 4 do 8 ton.
   • Opcjonalnie dostępny jest adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.
2. Adaptery pionowe:
   • Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Sprawdzą się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, szczególnie z dużą ilością słomy.
   • Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm.
   • Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą (do 12 m) dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy (np. 100-108 cm w Brochard EV 2000 i Joskin Ferti-CAP). Są bardziej uniwersalne i nadają się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

Standardowo rozrzutnik N276 FALCON wyposażony jest w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450, co zapewnia wysoką trwałość i odporność na zużycie. Szerokość rozrzutu wynosi do 12 metrów. Dolne talerze z łopatkami zapewniają równomierne rozprowadzanie materiału, a udoskonalona konstrukcja zmniejsza ryzyko zapychania.

Jaki traktor do współpracy? Wymagania mocy

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Duża zasługa w tym wszelkiego rodzaju maszyn rolniczych, które zastępują pracę fizyczną rolnika. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika. Wiele oczywiście będzie zależało od warunków panujących na danym polu.

Przykładowe wymagania mocy:

• Metal-Fach (10-tonowy N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym): Najmniejsze zapotrzebowanie mocy.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. Jego 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Przydatne dodatki: wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego i to niezależnie od marki.

Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe. Wszyscy producenci oferują możliwość założenia innych niż standardowe kół.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.
• Nadstawy siatkowe: np. 400 mm lub 600 mm, zwiększające pojemność skrzyni.
• Deflektory hydrauliczne: Z możliwością regulacji do adaptera pionowego.
• Podwójny przegub otwierania klapy tylnej.
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie.
• Stopka nożycowa.
• Wskaźnik podnoszenia zasuwy (w wersjach Premium).
• Robocze oświetlenie: Zapewnia widoczność podczas załadunku i rozładunku (w wersjach Premium).

Sterowanie i systemy

Nowoczesne rozrzutniki obornika są wyposażone w zaawansowane systemy sterowania, które ułatwiają pracę rolnika. Rozrzutniki N276 Falcon posiadają hydrauliczną zasuwę skrzyni ładunkowej. Standardowo montowana jest siatkowa osłona adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny.

Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika. W standardzie znajduje się system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika.

Zaawansowane systemy:

• System MF-S-Control w wersji DigiDevice: Umożliwia precyzyjne nawożenie, optymalizację kosztów oraz tworzenie i analizę danych dotyczących plonów.
• System MF-S-Control w wersji ISOBUS: To zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, umożliwiające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny. Posiada certyfikat zgodności AEF.

Podsumowanie: wybór optymalnego rozwiązania

Rozrzutniki obornika to proste maszyny, które znacznie ułatwiają pracę w polu. Są one z reguły mało awaryjne, co skutkuje niskim kosztem utrzymania. Przy wyborze rozrzutnika w pierwszej kolejności należy zdecydować o wielkości potrzebnej maszyny, szczególnie w kontekście posiadanych ciągników. Następnie trzeba zastanowić się nad sposobem wykorzystania rozrzutnika i zdecydować o rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma decydujący wpływ na wydajność i jakość pracy.

Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem. Dla mniejszych gospodarstw, dbających o skuteczne i dokładne nawożenie upraw, jednoosiowe podwozie będzie doskonałym wyborem ze względu na lekkość w manewrowaniu i łatwą obsługę.

tags: #rozrzutnik #obornika #bartoszyce