Charakterystyka rozrzutników obornika z dużymi kołami

Rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami, to kluczowe maszyny rolnicze stosowane do dystrybucji nawozu na polach. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych. Współczesne rozrzutniki obornika to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy. W trakcie pracy, adapter (zespół noży) obraca się, tnąc i rozrzucając nawóz. Dokładny wygląd i sposób montażu adaptera mogą się różnić w zależności od modelu.

Rozrzutniki obornika mają szerokie zastosowanie, nie tylko do rozrzucania obornika, ale także kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej. Często wykorzystywane są również w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep. W ofercie Agromarket Jaryszki znajduje się wiele różnego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych, które powinny być stosowane w każdym gospodarstwie rolnym, w tym rozrzutniki obornika.

Ewolucja konstrukcji rozrzutników obornika

Do niedawna wydawało się, że trudno zmienić coś w konstrukcjach rozrzutników obornika. Jak zwykle, prekursorami zmian są firmy zagraniczne, jednak już od kilku lat także krajowi producenci wprowadzają innowacyjne rozwiązania. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące maszyn o ładowności 10-12 ton od producentów takich jak Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard.

Układ jezdny: solidna podstawa

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep. W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.

Zalety dużych, pojedynczych kół

Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami, stosowane przez większość wymienionych producentów (z wyjątkiem Pronaru, który oferuje tradycyjne układy jezdne), ma dwie główne zalety:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej.
• Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Większe koła wpływają na zwiększenie prześwitu maszyny, co umożliwia lepsze pokonywanie nierówności terenu oraz zmniejsza ryzyko zahaczenia o kamienie, korzenie lub nierówne fragmenty pola podczas jazdy. Dodatkowo, średnica kół przekłada się na zmniejszenie oporów toczenia. Koła o większej średnicy mają mniejszy kąt styku z podłożem na jednostkę przesunięcia, co sprawia, że rozrzutnik wymaga mniejszej siły do poruszania się. Warto też podkreślić, że większe koła sprzyjają lepszemu rozłożeniu masy całkowitej rozrzutnika, co dodatkowo stabilizuje maszynę i pomaga utrzymać równowagę nawet przy pełnym załadunku.

Układy tandemowe

Mimo tych zalet, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Joskin oferuje szeroki wybór, w tym układy z pojedynczą osią (Siroko, Tornado) oraz 2- i 3-osiowe podwozia (Ferti-Cap, Ferti-Space) o ładownościach przekraczających 20 ton. Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Skrzynie ładunkowe: przestrzeń do wykorzystania

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. W przypadku rozrzutników Metaltech RO 10 i 10+ zastosowano blachę o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonaną ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga). Brochard deklaruje skrzynie wykonane ze stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze. Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2 mają grubość ścian wynoszącą 3 mm. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Rodzaje skrzyń i ich zastosowanie

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

Kształt i krawędź załadunku

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości. W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m.

Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni podczas załadunku. Niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby temu zapobiec.

Przenośnik i zabezpieczenia wewnątrz skrzyni

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Zasuwy i osłony adaptera

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą. Zasuwy to płyty wsuwane między walce adaptera a skrzynię ładunkową, zabezpieczające adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców. Zapobiega to przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu. W modelach Metal-Fachu zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika.

Osłony adaptera zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan).

Adapter rozrzutu: do każdego zastosowania

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie.

Adaptery poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM. Adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewnia szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Adaptery pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce. Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, natomiast dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. Pionowy adapter 2-walcowy to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, które świetnie radzi sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiasym, mokrym, wapnem i pomiotem ptasim, zapewniając niezawodność i działanie na stokach. Rozrzutniki MEGA firmy Jastech wyposażone są w adaptery ślimakowe marki GRAZIOLI, z możliwością pracy WOM od 540 obr/min do 1000 obr/min. W dolnej części wałków znajdują się talerze do rozrzutu wapna i pomiotu kurzego.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum.

• Najmniejsze zapotrzebowanie mocy: Deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Wiele zależy od warunków panujących na polu.

Przydatne dodatki: wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego. Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.

Wszyscy producenci oferują możliwość założenia innych niż standardowe kół, zazwyczaj szerszych i droższych.

Przegląd rozrzutników obornika o dużej pojemności

W segmencie dużych gospodarstw rozrzutnik obornika musi zapewniać nie tylko wysoką pojemność, ale też powtarzalną, szybką i równomierną pracę przy dużej liczbie kursów w sezonie. Trzonem takiej maszyny jest podłoga transportowa. W segmencie dużych gospodarstw standardem stają się cztery masywne łańcuchy o podwyższonej wytrzymałości, pracujące na stalowej podłodze i napędzane przekładnią umożliwiającą płynną regulację dawki z poziomu kabiny. O charakterze rozrzutu decyduje adapter, pionowy lub poziomy, często oferowany w ramach jednej rodziny modeli. Tak duże ładunki wymagają odpowiedniego podwozia. Pojemność 25-30 m³ oznacza masy całkowite sięgające 24-30 ton, dlatego producenci stosują zawieszenia tandemowe lub tridemowe z osiami skrętnymi, wydajnymi hamulcami pneumatycznymi i szerokim ogumieniem ograniczającym nacisk na glebę. Coraz większą rolę odgrywa elektronika. W rozrzutnikach klasy premium standardem stają się układy ważenia, sterowanie ISOBUS oraz automatyczna regulacja prędkości przesuwu podłogi, względem dawki oraz prędkości jazdy. W maszynach pracujących intensywnie przez wiele miesięcy kluczowa jest także obsługa serwisowa.

Wybrane modele i producenci

• Joskin Ferti-Space2: W największej konfiguracji ma pojemność około 30 m³, wyposażony w potężne podwozie tridemowe i masywną skrzynię typu monocoque. Może współpracować zarówno z adapterem pionowym, jak i poziomym w wersji Horizon, radząc sobie z ciężkim, zbitym obornikiem oraz z lżejszymi frakcjami kompostu czy kurzeńca. Układ podłogi opiera się na czterech szerokich łańcuchach o zwiększonej wytrzymałości.
• Tebbe HS 420: Czteroosiowy rozrzutnik o pojemności sięgającej 34 m³, stworzony do intensywnej pracy usługowej. Charakteryzuje się sztywną skrzynią wykonaną ze stali odpornej na ścieranie. Adapter poziomy z dużymi talerzami zapewnia równomierny rozrzut na szerokości ponad 20-25 metrów.
• Bergmann TSW 7340 S: Największy model serii TSW o pojemności skrzyni 23 m³ i dopuszczalnej masie całkowitej do 34 ton. Wykorzystuje poziomy adapter z talerzami, który zapewnia bardzo szeroki, równy i drobny rozrzut.
• Strautmann PS 3401: Rozrzutnik z ogromną skrzynią o pojemności dochodzącej do 34 m³, co czyni go jednym z największych dostępnych na rynku. Maszyna występuje z adapterem poziomym, dzięki czemu można dopasować ją do rodzaju nawozu.
• Fliegl Profi V2: Zaprojektowany do pracy z przyczepami zgarniającymi o dużej ładowności, osiąga szerokość rozrzutu nawet do ok. 22 metrów. System sterowania VARIOSENS oraz opcjonalna kontrola ISOBUS umożliwiają automatyczne dopasowanie pracy.
• Hawe DST 32: Model o pojemności ładunkowej do 23 m³ oraz masie całkowitej do 34 ton. Zapewnia stabilną jazdę i równomierne rozrzucanie materiału nawet przy dużych prędkościach polowych.
• Pichon MK: Seria zaprojektowana jako solidna i uniwersalna konstrukcja do intensywnej eksploatacji w gospodarstwach średnich i dużych (do około 24 m³). Oferuje solidne wałki pionowe lub opcjonalne talerze poziome.
• Alima-Bis Evo Spreader Beast: W największej konfiguracji osiąga objętość roboczą około 25 m³. Konstrukcja opiera się na masywnej skrzyni z wysokimi burtami i wzmocnionym dnem. Zastosowano adapter z dwoma poziomymi wałami i talerzami rozrzutowymi.
• Metal-Fach N277 Cerberus: W zależności od zabudowy może mieć pojemność roboczą sięgającą 25 m³. Maszyna montowana na jednej osi, w standardzie z 2-wirnikowym pionowym adapterem.
• Umega Agro: Oferuje jedne z najbardziej pojemnych rozrzutników w segmencie maszyn dostępnych cenowo, ale przeznaczonych do pracy na dużych areałach. Największe modele osiągają pojemność około 18-20 m³, a po rozbudowaniu nadstawkami mogą przekraczać 25 m³.
• Jastech seria MEGA (27, 33, 45 Maximus): Rozrzutniki dwuosiowe z autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów. Wyposażone w adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI. Modele te oferują funkcję 2w1 (rozrzutnik + przyczepa objętościowa) po demontażu adaptera.
• Roltrans seria DRAGON (N150S/4, N150S/5, N150S/52, N150S/6): Modele jednoosiowe o ładowności od 8 do 14 ton, wyposażone w duże koła minimalizujące nacisk na glebę.

Wpływ dużych kół na ochronę gleby

Rodzaj kół zastosowanych w rozrzutnikach obornika ma duże znaczenie dla ochrony gleby przed nadmiernym ugniataniem, które jest jednym z głównych zagrożeń podczas prac polowych. Szerokie i duże koła, które zwiększają powierzchnię styku opony z glebą, pozwalają na rozłożenie ciężaru rozrzutnika na większym obszarze. Dzięki temu powstaje niższy nacisk jednostkowy na glebę, co ogranicza zjawisko zbicia gleby i powstawania kolein. Ubicie gleby powodowane przez koła maszyn rolniczych zmniejsza jej porowatość, co utrudnia dostęp roślin do wody i składników mineralnych, a to może wpłynąć na jakość i wielkość plonów. Modele rozrzutników obornika z serii DRAGON oferowane przez firmę Roltrans (DRAGON N150S/4 o ładowności 8 ton, DRAGON N150S/5 - 10 ton, DRAGON N150S/52 - 12 ton i DRAGON N150S/6 - 14 ton) wyposażone są w duże koła, które zwiększają ładowność i minimalizują nacisk na glebę. Dzięki temu korzystanie z tych rozrzutników nie tylko ułatwia manewrowanie i stabilność pracy, ale także pozytywnie wpływa na ochronę gleby przez ograniczenie jej degradacji.

Wybór optymalnego rozwiązania

Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy wziąć pod uwagę:

1. Wielkość maszyny: Dopasowana do posiadanych ciągników.
2. Sposób wykorzystania: Decydujący o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.
3. Pojemność i ładowność skrzyni: Dostosowana do ilości obornika do rozrzucenia.
4. Wydajność: Im większa, tym szybciej i efektywniej można rozrzucić obornik.
5. Rodzaj podwozia: Jednoosiowe dla mniejszych potrzeb, dwuosiowe (tandemowe) dla większych gospodarstw.
6. Warunki terenowe: Kształt i wielkość działki, ukształtowanie terenu.
7. Rodzaj upraw.

Dla gospodarstw dysponujących obornikiem z dużą ilością słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem. W dużych gospodarstwach bardzo dobrze sprawdzają się wydajne maszyny tandemowe, takie jak Roltrans BIZON N250S/6, gwarantujący rozrzut nawozu na szerokość nawet 15 metrów. Rozrzutniki jednoosiowe, o mniejszej pojemności, sprawdzają się w małych gospodarstwach.

tags: #rozrzutnik #obornika #duze #kolo