Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika to kluczowa decyzja dla każdego rolnika, szczególnie jeśli maszyna ma służyć zarówno do rozrzucania obornika, jak i wapna. Na rynku dostępne są różnorodne konstrukcje i opcje, które wpływają na funkcjonalność, trwałość i ekonomię użytkowania.
Rodzaje adapterów i ich zastosowanie
Wybór odpowiedniego adaptera jest fundamentalny dla efektywnej pracy rozrzutnika. To on decyduje o szerokości i równomierności rozrzutu materiału.
Adaptery poziome vs. pionowe
Robert wskazuje, że najlepszy adapter to ten z dwoma poziomymi wałkami. Adapter z łopatami miał być uniwersalny do wszystkiego, łącznie z wapnem, ale okazał się utopią, rozrzucając materiał na kupki, niczym łopatą. Wielu producentów oferuje rozrzutniki obornika z pionowymi walcami, które mogą być wykorzystywane zdecydowanie bardziej uniwersalnie, na przykład do wysiewu wapna. Wymagają one jednak spełnienia kilku warunków.
- Adapter pionowy 2-walcowy: Dwa szerokie pionowe walce oraz zamocowane u dołu duże talerze z łopatkami pozwalają osiągnąć kilkunastometrową szerokość rozrzutu przy zachowaniu bardzo dobrej równomierności.
- Adapter pionowy 4-walcowy: Cztery pionowe walce wraz z zamocowanymi u dołu talerzami pozwalają osiągnąć kilkumetrową szerokość rozrzutu. Równomierność rozrzutu jest gorsza niż w adapterze dwuwalcowym, ponieważ tuż za rozrzutnikiem leży więcej obornika niż po bokach. Ten typ adaptera nadaje się do obornika od trzody chlewnej oraz bydlęcego.
Adapter tarczowy
Adapter tarczowy z 2-bębnowym adapterem poziomym ślimakowym służy do rozrzucania przegniłego obornika (bez świeżej słomy), wapna, szlamu, kompostu, torfu na szerokość do 20 m. Ten typ adaptera najczęściej stosowany jest do rozrzucania obornika od drobiu oraz szlamu z biogazowi.
Wysiew wapna rozrzutnikiem obornika
Wysiew wapna za pomocą rozrzutnika obornika jest możliwy, ale wymaga spełnienia specyficznych warunków i uwagi na kilka kluczowych aspektów.
Wymagania i warunki wysiewu wapna
Do wysiewu wapna najlepiej nadają się rozrzutniki wyposażone w adaptery z pionowymi walcami, zakończonymi u dołu dużymi tarczami rozsiewającymi. Tarcze powinny być osadzone w specjalnych podstawach z zagłębieniami podłogi adaptera, aby materiał nie był kierowany w innym kierunku niż do tyłu i na boki. Przy wysiewie wapna warto pamiętać, że jest to materiał o wiele cięższy niż obornik. Wiąże się to z ryzykiem przeładowania maszyny i uszkodzenia, na przykład układu jezdnego. Drugą rzeczą związaną z wysoką masą nawozu jest duży nacisk na podłogę skrzyni. W wielu rozrzutnikach stosuje się 4 łańcuchy, co zapewnia małe odstępy na listwach i eliminuje problemy z tymi elementami. Zbyt duży ładunek na rozrzutniku może jednak spowodować zatrzymanie taśmy.
Rolnik, który kupuje rozrzutnik i zamierza nim wysiewać wapno, powinien rozważyć konfigurację z mocniejszym silnikiem hydraulicznym napędzającym taśmę. Wtedy nie będzie problemów z przesuwem. Wapno wysiewa się równomiernie i szeroko przy szybkich obrotach tarcz, dlatego warto sprawdzić, czy producent rozrzutnika dopuszcza pracę z obrotami WOM na poziomie 1000 obr./min.
Ustalanie dawki wysiewu
Ustalenie dawki wysiewu wapna często wymaga metody prób i błędów, na przykład wysianie porcji wapna na niewielką powierzchnię i korygowanie dawki - głównie przez prędkość przesuwu taśmy lub prędkość jazdy zestawu. Na szczęście wapno to nie nawóz mineralny i ewentualne przedawkowanie podczas próby nie powinno przynieść efektów ubocznych. Są jednak sposoby na precyzyjne ustawienie dawki.
Rozrzutnik może być wyposażony w wagę i sterownik. Operator wprowadza na nim jedynie dawkę wapna, jaką ma być wysiana (dotyczy to również obornika) i szerokość roboczą, na jaką wysiewa je rozrzutnik.
Dawki melioracyjne wapna
Dawki melioracyjne wapna to maksymalnie 2-3 tony CaO na ha w zależności od pojemności kompleksu sorpcyjnego gleby. Jeżeli potrzeby są większe, dawkę należy podzielić. Druga i następna dawka (w następnych latach) to 1-3 tony CaO na ha. Rozsiewacz do takich dawek powinien być odpowiednio dobrany.
Konstrukcja i typy podwozia rozrzutników
Rodzaj podwozia ma kluczowe znaczenie dla zwrotności, stabilności i wpływu maszyny na podłoże.
Rozrzutniki niskopodłogowe
W ostatnich latach na znaczeniu zyskały rozrzutniki niskopodłogowe, co określa ich główną cechę - osadzoną nisko między kołami jezdnymi skrzynię ładunkową. Dzięki temu do rozrzutnika można zamontować duże koła, o wiele wyższe niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Kolejnym plusem rozrzutników niskopodłogowych może być niska wysokość załadunku, choć nie dotyczy to większych modeli o pojemności powyżej 12 m³. Plusem rozrzutników niskopodłogowych, ze względu na wystarczające obciążenie dyszla zaczepowego, jest stabilność w transporcie i pracy na zboczach. Minusem jest to, że szerokie koła na zewnątrz zmniejszają szerokość skrzyni ładunkowej.
Rozrzutniki jednoosiowe
Rozrzutnik jednoosiowy na dużym kole jest najbardziej zwrotną konstrukcją i co bardzo ważne, w mniejszym stopniu ingeruje w podłoże niż podwozia typu tandem, które nie mają osi skrętnej. Jedną oś na dużych kołach poleca się szczególnie, jeśli w gospodarstwie obornikuje się użytki zielone. Na uwrociach uszkodzenia darni są mniejsze niż w sztywnych tandemach lub ich prawie nie ma. Rozrzutnik jednoosiowy na dużym kole jest również trudniej utopić na gruncie ornym, widać to zwłaszcza na uwrociach, gdzie koła w tandemie pchają ziemię i robią koleiny. Im większe koła, tym łatwiej się toczą, zwłaszcza w mokrym terenie. W okolicy obserwuje się coraz więcej maszyn jednoosiowych na dużym kole. Zazwyczaj więksi producenci mleka wymieniają stare rozrzutniki typu tandem na większe maszyny na jednej osi. Przy pracach polowych i na łąkach korzystniej jest wybrać model jednoosiowy, ponieważ opony zużywają się wolniej, a podczas zawracania na polu można uniknąć tworzenia bruzd.
Western Manure spreader - why to choose our spreader? BENEFITS / OPTIONS / ARGUMENTS
Rozrzutniki tandemowe i tridemowe
Rozrzutniki na podwoziu tandem bez osi skrętnej są nadal prostą i stosunkowo tanią konstrukcją. Takie maszyny mają swoje wady, ale po zdemontowaniu adaptera świetnie nadają się do transportu materiałów objętościowych (zielonki z kukurydzy, traw, żyta na kiszonkę). Duża powierzchnia podłogi w połączeniu z nadstawkami daje sporą pojemność takiej „przyczepy objętościowej” przy stosunkowo kompaktowych gabarytach. Tandem/tridem z skrętnymi osiami łączy zalety typowego tandemu z zaletami rozrzutników na jednej dużej osi.
Funkcjonalność i uniwersalność
Wybierając maszynę z przesuwaną podłogą lub ścianą przednią, możemy uzyskać wielozadaniową maszynę: rozrzutnik obornika i wapna, przyczepę objętościową oraz przyczepę do zboża. Przy odpowiednim adapterze możemy mieć jeszcze przyczepę przeładowawczą.
Przyczepa z rozrzutnika - modyfikacje
Rozważana jest opcja zakupu polskiego rozrzutnika jednoosiowego i przerobienia go na przyczepę. Prawdopodobnie skrzynia nie ma 2m szerokości, więc pojawia się pytanie, czy jest sens kupować profile/ceowniki, aby poszerzyć ją do 2m i 5-10cm. Adapter, przekładnia, wałek i łańcuchy nie byłyby potrzebne. Pytanie, czy takie przedsięwzięcie jest opłacalne, czy lepiej kupić więcej materiału i wyspawać wszystko od podstaw. Przyjmując, że paka ma około 1,8m, trzeba by kupić ceownik/profil 14cm. Do tego pewnie trzeba by rozsunać oś. Należy zastanowić się, czy jest to możliwe bez cięcia i spawania. Przyczepa o tych wymiarach byłaby potrzebna do wożenia skrzyniopalet o wymiarach 1m/1.2/0.8m wys. Załadunek odbywałby się od boku, więc burty nie byłyby zbytnio potrzebne. Należy też oszacować, ile ton może wytrzymać oryginalna konstrukcja na zdrowych oponach 11. Potrzebne są również wymiary rozrzutnika: wysokość podłogi od ziemi, szerokość i długość paki, a najważniejsze, jaka jest odległość od przedniej burty do osi i od osi do końca paki. To pozwoli ocenić, czy skrzynia załadowana od boku (1.2m) będzie miała odpowiednie proporcje (np. 2.4m od burty do osi i 1.2m od osi do końca).
Rozrzutniki Bergmann - przykład wysokiej jakości
Bergmann oferuje szeroką gamę rozrzutników obornika, które różnią się wielkością, pojemnością oraz specyfikacją techniczną, aby dostosować się do różnych potrzeb rolników i specyfiki gospodarstw rolnych. W ofercie firmy znajdują się zarówno modele o mniejszych pojemnościach, przeznaczone dla mniejszych gospodarstw, jak i większe maszyny, które mogą obsługiwać większe powierzchnie i bardziej wymagające warunki pracy.
Charakterystyka wybranych modeli Bergmann
- TSW 2140: Jeden z najbardziej popularnych modeli Bergmanna. Jego pojemność wynosi 14 m³, co sprawia, że jest idealny do średniej wielkości gospodarstw rolnych. Został zaprojektowany z myślą o łatwej obsłudze oraz minimalizacji kosztów eksploatacji.
- TSW 5210 S: Adapter rozdrabniający z walcami poziomymi, z hydraulicznie przestawianą zasuwą piętrzącą i prześwitem 1.500 mm znakomicie nadaje się do wszystkich rozrzucanych materiałów. Obustronny napęd przenośnika podłogowego daje korzyść równomiernego obciążenia wału poziomego i łańcuchów, dzięki czemu przeniesienie siły jest optymalne, a zużycie małe.
- TSW 6240 S: Rozrzutnik uniwersalny, seryjnie wyposażony w dolny amortyzowany dyszel zaczepowy (najczęściej wybierany jest z końcówką kulową K80), stopę podporową „Jost”, przenośnik podłogowy z napędem hydraulicznym (cztery łańcuchy 14x50 mm, odporność na zerwanie 25 ton/łańcuch), adapter rozdrabniający z hydrauliczną zasuwą piętrzącą, napędzany łańcuchowo (lub opcjonalnie wałkami kardana).
- TSW 6240 W: Wersja wyposażona w precyzyjny system ważący. Zawieszenie hydrauliczne o skoku 300 mm zapewnia bardzo dobre właściwości jezdne, bezpieczeństwo i stabilność oraz dostosowanie się do podłoża podczas postoju i jazdy.
Rozrzutniki obornika Bergmann charakteryzują się wysoką jakością wykonania i trwałością, co czyni je niezawodnymi maszynami w trudnych warunkach pracy. Maszyny Bergmann wykonane są z najwyższej jakości materiałów, które zapewniają im dużą odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz korozję. Wyposażone są w nowoczesne systemy hydrauliczne, które umożliwiają precyzyjne i szybkie rozrzucanie obornika. Dzięki nim użytkownicy mogą dostosować sposób i intensywność rozrzutu do indywidualnych potrzeb. Firma Bergmann zainwestowała w technologie, które pozwalają na równomierne i precyzyjne rozrzucanie obornika. Rozrzutniki Bergmann są zaprojektowane tak, aby działały efektywnie w różnych warunkach atmosferycznych. Oferują wysoką wydajność, co pozwala na szybkie i efektywne wykonanie pracy na dużych powierzchniach, oraz niskie koszty eksploatacji dzięki innowacyjnym rozwiązaniom. Są zaprojektowane z myślą o długowieczności, a wykorzystanie wysokiej jakości materiałów oraz precyzyjne wykonanie gwarantują, że maszyny te będą działały niezawodnie przez wiele lat. Zastosowanie nowoczesnych systemów hydraulicznych, precyzyjnego rozrzutu oraz technologii odpornych na korozję sprawia, że maszyny Bergmann cieszą się dużą popularnością wśród rolników na całym świecie.
Kluczowe elementy przy zakupie i użytkowaniu
Przy zakupie używanego rozrzutnika należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii, aby uniknąć problemów w przyszłości.
Kontrola stanu technicznego
Sprawdzenie używanego rozrzutnika przy zakupie zaczyna się od układu przeniesienia napędu: jak wygląda wał przegubowo-teleskopowy? Zazwyczaj są one stosunkowo długie i wyposażone w przegub szerokokątny. Ponieważ rozrzutniki są sprzężone na zaczep dolny ciągnika, dolne ramiona TUZ, jeśli nie są podniesione, mogą doprowadzić do wygięcia wału. Łatwo to spostrzec po wgniecionej osłonie z tworzywa. Warto włączyć WOM, uruchamiając rozrzutnik z pełną prędkością roboczą i sprawdzić jego działanie.
Dodatkowe opcje i ich znaczenie
Wielu producentów zasuwę skrzyni/gilotynę ma w swoich cennikach jako opcję o wartości około 3-4 tys. złotych netto, ale zdecydowanie zaleca się dopłacić do tej opcji. Jeśli chodzi o amortyzację dyszla, nie zawsze jest to standard. W modelach o ładowności 10-12 ton i więcej przedstawiciele handlowi zdecydowanie zalecają branie maszyny z amortyzacją. Dopłaty do tej opcji to sporo pieniędzy, 4-6 tys. W rodzinnym gospodarstwie zdecydowano się zakupić maszynę z amortyzacją dyszla o ładowności 10 ton na jednej dużej osi i nie żałowano wydanych pieniędzy na dopłatę do amortyzacji.
Własna hydraulika rozrzutnika to opcja droga, ale o tyle ciekawa, jeśli z rozrzutnikiem ma współpracować kilka ciągników (np. maszyna w grupie producenckiej) i nie chcemy mieszać olejów w ciągniku. Systemy wagowe pozwalają na ważenie materiału zgromadzonego w skrzyni ładunkowej i bieżące kontrolowanie dawki wyrzucanego nawozu przez operatora. Dzięki takiemu rozwiązaniu użytkownik może z dużą dokładnością ustalać dawki składników pokarmowych, jakimi zasilane są uprawy.
Jakość wykonania i materiały
Kupując nową maszynę, poza ceną, warto zwrócić uwagę na jakość wykonania. Nie wszystko da się dostrzec gołym okiem, dlatego warto wcześniej poszukać użytkowników modeli, które nas interesują i zapytać o opinię. Warto także spojrzeć na jakość i grubość użytych materiałów oraz zastosowane przekładnie. Dobrze jest zwrócić uwagę na regulację naciągu łańcuchów, punkty smarowania, liczbę rzędów łańcuchów przenoszących obornik i ich grubość.
Elektronika, systemy wagowe, własna hydraulika, amortyzacja dyszla, ściany przesuwne, cynkowanie, plastikowe błotniki, deflektory, gilotyna, szersze ogumienie, nadstawki, nadstawki objętościowe to szereg opcji, które mogą zwiększyć komfort użytkowania maszyny lub jej funkcjonalność.