Rozrzutnik obornika to kluczowa maszyna rolnicza, której głównym zadaniem jest równomierne rozprowadzanie obornika oraz innych nawozów organicznych na polu. Jest to proces fundamentalny dla zrównoważonego rolnictwa, mający na celu poprawę jakości gleby i zwiększenie potencjalnych plonów. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych.
Historia Rozrzutników Obornika w Polsce
Ręczne roztrząsanie obornika należało do jednych z najcięższych prac i nie zapewniało równomiernego rozłożenia obornika na całej powierzchni pola. W Polsce rozrzutniki obornika powszechnie weszły w użycie dopiero po II wojnie światowej.
Pionier - Roztrząsacz RT-1
Pierwszą polską konstrukcją rozrzutnika obornika był roztrząsacz RT-1. Produkcja tej krajowej maszyny uruchomiona została na początku lat pięćdziesiątych w Czarnej Białostockiej. Roztrząsacz ten był dostarczany równolegle z czechosłowackim rozrzutnikiem RT-203. Zasadnicza idea rozrzutnika obornika nie zmieniła się do dzisiejszych czasów.
Schemat Budowy Roztrząsacza RT-1
Roztrząsacz RT-1 składał się z ramy opartej na dwukołowym podwoziu. Na ramie spoczywała drewniana skrzynia ładunkowa, która w późniejszych wersjach była metalowa. Skrzynia mieściła około 2 tony obornika.
- Przenośnik listwowy: Na podłodze skrzyni znajdował się przenośnik listwowy, którego zadaniem było przesuwanie masy obornika do tyłu, w kierunku adaptera roztrząsającego. Przenośnik ten składał się z dwóch łańcuchów Galla połączonych listwami ze stalowych kątowników.
- Adapter roztrząsający: Tylna część skrzyni była otwarta i w niej umieszczono nad przenośnikiem łańcuchowym obrotowy bęben podający obornik na roztrząsacz łopatkowy.
- Napęd: Mechanizmy rozrzutnika uzyskiwały napęd od wału przekaźnikowego ciągnika, który posiadał sprzęgło przeciążeniowe. Przenośnik listwowy wyposażony został w napęd od mechanizmu mimośrodowego.
Zasada Działania i Regulacja Dawki w RT-1
W rozrzutniku RT-1 regulacja dawki wyrzucanego obornika następowała za pomocą napędu od mechanizmu mimośrodowego. Ponadto, ilość rozrzucanego materiału zależała również od prędkości jazdy ciągnika. Czas rozrzucania na polu ładunku skrzyni wynosił około 7-10 minut. Gęstość pokrycia pasem obornika była nierównomierna, dlatego sąsiadujące pasy musiały się pokrywać, aby zapewnić pełne pokrycie pola. Rozrzutniki RT były również wykorzystywane do wapnowania, przed epoką rozsiewaczy do wapna typu RCW.
Ogólne Elementy Konstrukcyjne Rozrzutników (Typ Mechaniczny)
Rozrzutnik obornika, przypominający zwykłą przyczepę rolniczą podłączaną do ciągnika, składa się z szeregu wyspecjalizowanych elementów, które w swojej podstawowej formie obecne były już w starszych konstrukcjach.
Rama i Układ jezdny
Rozrzutnik zazwyczaj posiada jedną lub dwie osie z kołami, umożliwiające jego przemieszczanie. W starszych typach dominowały układy jedno- lub dwuosiowe. Rama stanowiła solidną podstawę dla całej konstrukcji maszyny.
Skrzynia Załadunkowa
Jest to główny element konstrukcji, przeznaczony do przechowywania obornika. Musi być wykonana z materiałów trwałych i odpornych na korozję. Rozrzutniki obornika znajdują szerokie zastosowanie nie tylko do rozrzucania obornika, ale także kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej. Często są również wykorzystywane w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep.
Mechanizm Transportujący Obornik (Przenośnik)
Obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego za pomocą taśmy zbudowanej z listew napędzanych łańcuchem. Wewnątrz skrzyni załadunkowej znajdują się przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj rozmieszczone w dwóch rzędach (jak w RT-1).
Mechanizm Roztrząsający (Adapter)
Podczas pracy zespół noży (adapter) na odpowiednich wałkach rozdrabnia i rozrzuca nawóz. Cały proces polega na równomiernym przenoszeniu obornika ze zbiornika na mechanizm rozrzucający, który następnie rozdrabnia i rozprowadza go na polu.
Układ Napędowy i Regulacja Posuwu Mechanicznego
Działanie mechanizmów rozrzutnika, w szczególności starszych typów, jest napędzane przez wał odbioru mocy ciągnika. Kluczowym aspektem efektywnego działania rozrzutnika jest możliwość regulacji posuwu, co wpływa na równomierność rozrzutu i dawkę nawożenia.
Charakterystyka Posuwu Mechanicznego
Posuw mechaniczny, dominujący w rozrzutnikach starego typu, charakteryzuje się zarówno zaletami, jak i wadami:
- Zalety: Prostota konstrukcji i niższa cena zakupu. Możliwość ustawienia stałego posuwu poprzez wybór odpowiedniego zęba.
- Wady: Praca "na szarpnięcia", co może prowadzić do szybszego zużycia łańcuchów, wałków i łożysk. Potencjalnie nierównomierny rozrzut, szczególnie przy trudnym materiale. Wymaga większego zapotrzebowania mocy od ciągnika w momentach dopchnięcia materiału.
Czynniki Wpływające na Dawkowanie Nawożenia
Dawka nawożenia zależy od kilku czynników, które rolnicy musieli brać pod uwagę już przy użyciu starszych maszyn:
- Prędkość posuwu: Szybszy posuw zwiększa ilość obornika podawanego na wałki rozrzucające w jednostce czasu, co skutkuje większą dawką. Wolniejszy posuw zmniejsza dawkę.
- Szerokość robocza rozrzutnika: Im większa szerokość robocza, tym cieńsza warstwa obornika na jednostkę powierzchni, co wpływa na zmniejszenie dawki.
- Prędkość jazdy ciągnika: Wolniejsza jazda ciągnika oznacza, że większa ilość obornika zostanie rozrzucona na mniejszym obszarze, zwiększając dawkę. Szybsza jazda prowadzi do mniejszej dawki.
Na dawkę nawożenia wpływa również wysokość załadowanego obornika w skrzyni. Ważne jest dążenie do równomiernego rozmieszczenia ładunku, aby zapewnić optymalne rozrzucanie. Po ustawieniu dawki zawsze zalecało się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkim fragmencie pola, aby ocenić rozrzuconą ilość obornika i ewentualne dostosowanie ustawień.
Części Zamienne i Konserwacja (Systemy Mechaniczne)
Rozrzutnik obornika, jak każda maszyna rolnicza, wymaga regularnej konserwacji i wymiany zużytych części. Do najczęściej wymienianych elementów w maszynach o konstrukcji mechanicznej należą:
- Łańcuchy przenośnika
- Wałki rozrzucające
- Łożyska i tuleje
- Koła zębate i sprzęgła
- Elementy korbowe (korby, czopy, sworznie)
- Napinacze
- Elementy obudowy i pokrywy
Odpowiednie dopasowanie kół i łożysk zapewnia efektywne rozprowadzanie obornika, minimalizując tarcie. Elementy korbowe przenoszą siły z układu napędowego na mechanizmy robocze, zapewniając stabilność pracy. Łańcuchy i napinacze odpowiadają za przenoszenie napędu na mechanizmy transportujące obornik. Pokrywy chronią mechanizmy przed uszkodzeniami i zanieczyszczeniami, zapewniając ich długowieczność. Regularna wymiana tych elementów oraz dbałość o stan techniczny maszyny pozwalają na jej długotrwałą i bezawaryjną pracę.