Rozrzutniki Obornika: Budowa, Zasada Działania i Zastosowania

Rozrzutniki obornika to niezwykle praktyczne maszyny rolnicze, które znacząco ułatwiają i zwiększają wydajność pracy w gospodarstwie. Ich podstawowym zadaniem, jak sama nazwa wskazuje, jest dystrybucja nawozu naturalnego, czyli obornika, na polach uprawnych. Jest to proces fundamentalny dla zrównoważonego rolnictwa, mający na celu poprawę jakości gleby i zwiększenie potencjalnych plonów.

Budowa Rozrzutnika Obornika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika może przypominać zwykłą przyczepę rolniczą podłączaną do ciągnika. Jednak jego konstrukcja obejmuje szereg wyspecjalizowanych elementów, które zapewniają efektywne rozprowadzanie nawozu.

Skrzynia załadunkowa

Jest to główny element konstrukcji, przeznaczony do przechowywania obornika. Musi być wykonana z materiałów trwałych i odpornych na korozję, aby pomieścić duże ilości obornika. Producenci oferują skrzynie wykonane z blachy o grubości od 4 mm do 8 mm, zapewniające odpowiednią trwałość. Większa grubość blachy przekłada się jednak na zmniejszenie całkowitej ładowności skrzyni. W przypadku rozrzutników Metaltech RO 10 i 10+ zastosowano blachę o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze skrzyni ładunkowej, co stanowi bardzo dobre wartości. Dodatkowo producent deklaruje, że ściany skrzyni zostały wykonane z wysokogatunkowej stali Domex, a podłoga ze stali trudnościeralnej Hardox. Wykonanie skrzyni ładunkowej ze stali Domex w przypadku wszystkich modeli o ładowności 10-12 t deklaruje również Brochard, jednak w przypadku tych maszyn zastosowano cieńszą blachę - ściany mają grubość 3 mm, a podłoga 4 mm. Taką samą grubość ścian podaje Pronar w stosunku do rozrzutnika N 161/2 Heros oraz Metal-Fach w przypadku burtowego rozrzutnika N280/2.

Pojemność skrzyni

Odpowiednia pojemność skrzyni jest zależna od wielkości gospodarstwa. Dla mniejszych gospodarstw wystarczające są skrzynie o pojemności 6 m³, podczas gdy duże gospodarstwa wymagają jednostek o pojemności przekraczającej 12 m³. Gospodarstwa o średnim areale zazwyczaj korzystają z rozrzutników o pojemności 8-12 m³.

Przenośniki łańcuchowe

Wewnątrz skrzyni załadunkowej znajdują się przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj rozmieszczone w dwóch rzędach. Ich praca jest sterowana hydraulicznie. Standardem jest napęd hydrauliczny łańcuchów, który pozwala na bezstopniową regulację prędkości przesuwu.

Mechanizm podający

Mechanizm podający składa się z instalacji hydraulicznej, łańcucha podłogowego napędzanego przez przekładnię redukcyjną połączoną z silnikiem hydraulicznym, oraz regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem. Instalacja hydrauliczna mechanizmu podającego służy do sterowania przenośnikiem podłogowym. Układ jest zasilany olejem z układu hydrauliki zewnętrznej ciągnika poprzez przewody hydrauliczne. Kierunek przesuwu przenośnika zależy od kierunku przepływu oleju hydraulicznego przez układ.

Układ jezdny

Układ jezdny jest jednym z najważniejszych elementów rozrzutników obornika, ponieważ maszyny te przewożą bardzo duże ilości nawozu. Obciążenie i przebiegi rozrzutników przekraczają często wartości spotykane przy wykorzystaniu przyczep. W najnowszych konstrukcjach widać jednak wyraźną tendencję do ograniczania liczby osi. Do niedawna rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były prawie wyłącznie z układem jezdnym typu tandem. Dziś zdecydowanie króluje oś pojedyncza połączona z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym. Rozwiązanie z dużymi kołami możemy spotkać w rozrzutnikach większości firm, z wyjątkiem Pronaru, który oferuje wyłącznie tradycyjne układy jezdne. Zastosowanie dużych, pojedynczych kół ma dwie zasadnicze zalety: mniejsze zapotrzebowanie na moc (wynikające z niższych oporów toczenia) oraz znacznie poprawiona manewrowość maszyny i brak spychania podłoża podczas skręcania. Mimo to układy jezdne typu tandem mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają znacznej poprawie po zastosowaniu skrętnych osi.

Zasada Działania Rozrzutnika Obornika

Zasada działania rozrzutnika jest dość łatwa do zrozumienia. Gdy urządzenie pracuje, zespół noży obraca się na specjalnych wałkach, tnąc i rozrzucając obornik w polu. Dzieje się to dzięki wałowi odbioru mocy (WOM) ciągnika lub silnikowi hydraulicznemu napędzanemu z hydrauliki pojazdu. Zespół noży na wałkach nazywa się popularnie adapterem. W zależności od modelu rozrzutnika, adapter może mieć wał zamontowany pionowo lub poziomo.

Obornik przesuwa się w stronę zespołu rozrzucającego dzięki taśmie składającej się z listew napędzanych łańcuchem lub ścianki przesuwających się wraz z podłogą. Cały proces polega na równomiernym przenoszeniu obornika ze zbiornika na mechanizm rozrzucający, który następnie rozdrabnia i rozprowadza go na polu.

Regulacja Posuwu Rozrzutnika

Kluczowym aspektem efektywnego działania rozrzutnika jest możliwość precyzyjnej regulacji posuwu, co wpływa na równomierność rozrzutu i dawkę nawożenia.

Sterowanie przenośnikiem podłogowym

Praca przenośnika podłogowego jest sterowana za pomocą rozdzielacza umieszczonego w kabinie ciągnika. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwia szybką zmianę kierunku przesuwu oraz skraca czas reakcji maszyny.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przesuwu przenośnika regulujemy pokrętłem regulatora przepływu, zazwyczaj w skali od 0 do 10. Przy nastawieniu na 0 podajnik nie pracuje. Hydrauliczne podajniki oferują bardzo precyzyjne możliwości dostosowania prędkości podawania materiału. Operator może łatwo modyfikować ilość podawanej masy, co jest szczególnie przydatne przy pracy z materiałami o różnej konsystencji. Hydraulika zapewnia stabilność pracy nawet przy zmiennym obciążeniu, co przekłada się na równomierny rozrzut.

Regulacja Dawki Nawożenia

Dawka nawożenia rozrzutnika obornika z hydraulicznym posuwem zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Szybszy posuw zwiększa ilość obornika podawanego na wałki rozrzucające w jednostce czasu, co skutkuje większą dawką. Wolniejszy posuw zmniejsza dawkę.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Im większa szerokość robocza, tym cieńsza warstwa obornika na jednostkę powierzchni, co wpływa na zmniejszenie dawki.
• Prędkość jazdy ciągnika: Wolniejsza jazda ciągnika oznacza, że większa ilość obornika zostanie rozrzucona na mniejszym obszarze, zwiększając dawkę. Szybsza jazda prowadzi do mniejszej dawki.

Na dawkę nawożenia wpływa również wysokość załadowanego obornika w skrzyni. Ważne jest dążenie do równomiernego rozmieszczenia ładunku na skrzyni ładunkowej, aby zapewnić optymalne rozrzucanie. Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkim fragmencie pola, aby ocenić rozrzuconą ilość obornika i ewentualnie dostosować ustawienia.

Porównanie Posuwu Mechanicznego i Hydraulicznego

Wybór między posuwem mechanicznym a hydraulicznym jest częstym dylematem podczas zakupu rozrzutnika.

• Posuw mechaniczny:
  • Zalety: Prostota konstrukcji, niższa cena zakupu, możliwość ustawienia stałego posuwu poprzez wybór odpowiedniego zęba.
  • Wady: Praca "na szarpnięcia", co może prowadzić do szybszego zużycia łańcuchów, wałków i łożysk. Potencjalnie nierównomierny rozrzut, szczególnie przy trudnym materiale. Wymaga większego zapotrzebowania mocy od ciągnika w momentach dopchnięcia materiału.
• Posuw hydrauliczny:
  • Zalety: Płynna praca bez szarpnięć, co wydłuża żywotność układu napędowego i minimalizuje ryzyko awarii. Bardzo precyzyjna regulacja dawki. Mniejsze zapotrzebowanie mocy od ciągnika. Równomierny rozrzut, szczególnie ważny na łąkach.
  • Wady: Wyższa cena zakupu. Wymaga podłączenia do układu hydraulicznego ciągnika.

Wielu użytkowników podkreśla, że posuw hydrauliczny zapewnia bardziej jednostajny ruch materiału, co przekłada się na równomierne rozrzucenie obornika. Warto zaznaczyć, że nowoczesne rozrzutniki z posuwem hydraulicznym często posiadają własne pompy olejowe, zbiorniki i rozdzielacze, co minimalizuje zależność od hydrauliki ciągnika.

Wszechstronność Zastosowań Rozrzutnika Obornika

Choć podstawowym zastosowaniem rozrzutników obornika jest nawożenie pól, ich funkcjonalność jest szersza.

Zastosowania Rolnicze

• Rozprowadzanie obornika: Klasyczne i najważniejsze zastosowanie, zapewniające naturalne użyźnienie gleby.
• Roztrząsanie kompostu: Rozrzutniki mogą być z powodzeniem wykorzystywane do dystrybucji kompostu, co jest ekologicznym sposobem nawożenia.
• Rozrzucanie świeżej masy roślinnej: Pozwala na szybkie wprowadzenie zielonej masy do gleby, wzbogacając ją w materię organiczną.
• Rozrzucanie torfu: Stosowany w celu poprawy struktury gleby i zwiększenia jej zdolności do zatrzymywania wody.

Zastosowania Pozarolnicze

Niektóre modele rozrzutników obornika znajdują zastosowanie również poza tradycyjnym rolnictwem:

• Leśnictwo: Do nawożenia młodych drzewek czy rekultywacji terenów leśnych.
• Budownictwo: W nowoczesnych technologiach budowlanych, gdzie mogą być wykorzystywane do transportu i dystrybucji specyficznych materiałów.

Część rolników wykorzystuje również rozrzutniki jako zwykłe przyczepy, demontując adapter i montując w jego miejsce burtę, co zwiększa ich uniwersalność.

Rozrzutniki Obornika w Małych Gospodarstwach Rolnych

W małych gospodarstwach rolnych, gdzie powierzchnia użytków rolnych wynosi zazwyczaj od 1 do 5 ha, obornik odgrywa kluczową rolę jako naturalny nawóz. Pomimo ograniczonej skali działania, posiadanie rozrzutnika obornika może przynieść znaczące korzyści:

• Ekonomiczna wydajność: Początkowa inwestycja zwraca się w dłuższej perspektywie dzięki oszczędności na sile roboczej i skróceniu czasu nawożenia.
• Lepsze plony: Równomierne rozprowadzenie obornika zapewnia lepsze warunki dla wzrostu roślin, co przekłada się na wyższe dochody.
• Oszczędność czasu: Mechanizacja procesu nawożenia jest nieoceniona w gospodarstwach, gdzie brakuje rąk do pracy.
• Wsparcie dla zdrowia gleby: Regularne nawożenie poprawia strukturę i żyzność gleby.
• Innowacyjność: Posiadanie nowoczesnych narzędzi podnosi prestiż gospodarstwa i świadczy o otwarciu na nowe technologie.

Modele takie jak LEO firmy Roltrans są przykładem urządzeń zapewniających precyzyjne i jednorodne rozprowadzenie nawozu na szerokość skrzyni ładunkowej.

Adapter Rozrzutu

Kluczowym elementem każdego rozrzutnika obornika wpływającym na jakość jego pracy oraz wydajność jest adapter rozrzutu. Wśród adapterów można wydzielić dwie główne kategorie - adaptery poziome i pionowe. Jednak w ramach tych kategorii także występuje dość duże zróżnicowanie.

Adaptery Poziome

Podstawowym urządzeniem do rozrzucania obornika jest adapter wyposażony w dwa poziome walce. W przypadku maszyn średniej wielkości walce poziome są wykorzystywane nie samodzielnie, a w połączeniu z tarczami rozrzucającymi. W tym wypadku walce są odpowiednio osłonięte, z otwartą jedynie dolną częścią zabudowy. Ich zadaniem w tym rozwiązaniu nie jest rozrzucanie, a jedynie rozluźnienie nawozu i podanie go na tarcze rozrzucające. Taki zespół dozowania pozwala na stosowanie oprócz obornika także wapna, kompostu, pozostałości z biogazowni itp. Ogromną zaletą takiego zespołu rozrzucającego jest szerokość pracy, która dochodzi w przypadku niektórych materiałów do 25 m. Taką szerokość roboczą osiąga rozrzutnik N262 Herkules 12 z Pronaru.

Adaptery Pionowe

Najpopularniejsze adaptery pionowe mogą mieć dwa lub cztery walce. Te ostatnie zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Adaptery dwuwalcowe osiągają pod tym względem dwa razy lepsze wyniki. Wśród zespołów czterowalcowych wyróżniają się urządzenia Sipmy, które mają zróżnicowaną średnicę walców, dzięki czemu rozrzucają nawóz na szerokość nawet 10 m. W 10 i 12-tonowych rozrzutnikach Brochard serii EV 2000, w przypadku adaptera dwuwalcowego, walce wraz z nożami mają aż 100 cm średnicy. Z kolei w maszynach Joskin Ferti-CAP jest ona jeszcze o 8 cm większa. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika. Natomiast adapter dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i za jego pomocą można rozrzucać także kompost i torf, a nawet wapno.

Jaki Traktor do Współpracy?

Rozrzutniki o ładowności 10-12 t potrzebują zwykle ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Taką wartość trzeba uznać za niezbędne minimum. Najmniejsze zapotrzebowanie mocy deklaruje Metal-Fach w stosunku do swojego 10-tonowego modelu N280/2 wyposażonego w 4-walcowy adapter pionowy. Joskin podaje dla 12-tonowego Tornado 3 minimalne zapotrzebowanie mocy na poziomie 120 KM. Ciągnik o największej mocy równej co najmniej 130 KM potrzebny jest do współpracy z rozrzutnikiem Metaltechu RO 12 o ładowności 12 t, który przewożony materiał rozrzuca za pomocą 2 pionowych walców. Jego 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej. Wiele oczywiście będzie zależało od warunków panujących na danym polu.

Koszty Utrzymania i Dostępność Części

Rozrzutniki obornika są z reguły maszynami mało awaryjnymi, co skutkuje niskimi kosztami ich utrzymania. Dodatkowym atutem jest łatwa dostępność części zamiennych. Wiele sklepów rolniczych, w tym internetowych, oferuje szeroki asortyment części do rozrzutników, co pozwala na samodzielne i szybkie przeprowadzenie ewentualnych napraw. Do najczęściej wymienianych elementów należą:

• Łańcuchy przenośnika
• Wałki rozrzucające
• Łożyska i tuleje
• Koła zębate i sprzęgła
• Elementy korbowe (korby, czopy, sworznie)
• Napinacze
• Elementy obudowy i pokrywy
• Elementy elektryczne i sygnalizacyjne (lampy, trójkąty ostrzegawcze)

Regularna wymiana tych elementów oraz dbałość o stan techniczny maszyny pozwalają na jej długotrwałą i bezawaryjną pracę.

Podsumowanie

Bogaty wybór rozwiązań i poszczególnych modeli na polskim rynku pozwala na wybór optymalnego rozwiązania w warunkach każdego gospodarstwa. Przy wyborze rozrzutnika w pierwszej kolejności należy zdecydować o wielkości potrzebnej maszyny, szczególnie w kontekście posiadanych ciągników. Następnie trzeba zastanowić się nad sposobem wykorzystania rozrzutnika i zdecydować o rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma decydujący wpływ na wydajność i jakość pracy. Rozrzutniki obornika to kluczowe maszyny stosowane w rolnictwie, szczególnie w procesach nawożenia gleb, które znacznie ułatwiają pracę i zwiększają jej wydajność.

tags: #rozrzutnik #obornika #w #trakcie #pracy