Rozrzutnik Obornika: Kompleksowy Przewodnik po Konstrukcji i Zastosowaniu

W ofercie nowoczesnego rolnictwa znajduje się wiele różnego rodzaju maszyn i urządzeń, które są niezbędne w każdym gospodarstwie rolnym. Jednym z kluczowych typów są rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami. Są to urządzenia stosowane do dystrybucji nawozu na polach, odgrywające bardzo ważną rolę podczas operacji nawożenia i użyźniania gleby. Sprzęt ten jest wykorzystywany w rolnictwie od bardzo dawna, a jego podstawowa funkcja niewiele się zmieniła, choć sposób napędzania ewoluował od koni do ciągników rolniczych.

Rozrzutniki obornika znajdują zastosowanie nie tylko w wielkich gospodarstwach, ale również w mniejszych, gdzie powierzchnia użytków rolnych wynosi zazwyczaj od 1 do 5 ha. W zależności od konstrukcji, mogą one posiadać budowę jedno-, dwuosiową lub tandemową, zdolną pomieścić znaczne ilości nawozu.

Budowa i Ewolucja Rozrzutników Obornika

Współczesne rozrzutniki obornika to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy (WOM) ciągnika lub silnikiem hydraulicznym. Ich budowa jest z reguły prosta, co przekłada się na niezawodność i łatwość obsługi. Głównym elementem roboczym jest adapter (zespół noży), który obraca się, tnąc i rozrzucając nawóz. Dokładny wygląd i sposób montażu adaptera mogą się różnić w zależności od modelu.

Układ Jezdny: Fundament Stabilności

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

W najnowszych konstrukcjach obserwuje się tendencję do ograniczania liczby osi. O ile jeszcze niedawno rozrzutniki o średniej ładowności dostępne były głównie z układem tandemowym, o tyle obecnie wśród największych firm dominuje oś pojedyncza w połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, podobnym do stosowanego w oponach ciągnikowych.

Oś Pojedyncza z Dużymi Kołami

Rozwiązanie z dużymi, pojedynczymi kołami, stosowane przez większość producentów (z wyjątkiem Pronaru, który oferuje tradycyjne układy jezdne), ma dwie główne zalety:

• Mniejsze zapotrzebowanie na moc: Wynika to z niższych oporów toczenia. Producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej (niektórzy podają 20-30% mniej wymaganej mocy).
• Poprawiona manewrowość: Zmniejsza się ryzyko spychania podłoża podczas skręcania, co jest problemem w układach tandemowych.

Układ Tandemowy

Mimo zalet osi pojedynczej, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi. Joskin oferuje szeroki wybór, w tym układy z pojedynczą osią (Siroko, Tornado) oraz 2- i 3-osiowe podwozia (Ferti-Cap, Ferti-Space) o ładownościach przekraczających 20 ton.

Układ tandemowy ma przewagę nad pojedynczą osią z dużymi kołami, ponieważ dzięki mniejszej średnicy kół mieści się pod skrzynią ładunkową, nie ograniczając jej szerokości. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne. Dodatkowo, układy tandemowe zapewniają wyższą stabilność jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu. Rozrzutniki jednoosiowe zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.

Większość rozrzutników ma oko dyszla zamontowane na dolnym zaczepie ciągnika, ale niektórzy producenci, jak Unia Group czy Pronar, dopuszczają wybór między zaczepem górnym a dolnym.

Skrzynia Ładunkowa: Przestrzeń do Wykorzystania

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy. Na rynku można znaleźć takie urządzenia, które obsługują jednorazowo aż 20 ton tego surowca.

• Metaltech RO 10 i 10+: Blacha o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonana ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga).
• Brochard: Skrzynie wykonane ze stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze.
• Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2: Grubość ścian wynosi 3 mm. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek, co ma być trwałym rozwiązaniem w agresywnym środowisku nawozów.

Tradycyjne skrzynie ładunkowe umożliwiają transport innych materiałów. Model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy. Pozostałe modele posiadają burty sztywne lub skrzynie skorupowe, które zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.

Producenci zachęcają do wykorzystywania rozrzutników do różnorodnych zadań. Standardem jest zdejmowany adapter i możliwość dokupienia nadstawek przydatnych przy transporcie materiałów objętościowych.

W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości.

W większości modeli krawędź załadunku pozostaje na podobnym poziomie co w tradycyjnych układach jezdnych, ze względu na głębokość skrzyni. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, do której przymocowane są koła. Pozwoliło to na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m, co ułatwia napełnianie maszyny za pomocą miniładowarek lub małych ciągników z ładowaczem czołowym. W większości innych modeli krawędź załadunku znajduje się na wysokości 2,6-2,7 m. Duże koła umieszczone na zewnątrz skrzyni ładunkowej ograniczają miejsce podjazdu do niej, co może prowadzić do uszkodzenia krawędzi skrzyni podczas załadunku. Niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby temu zapobiec.

Wewnątrz Skrzyni: Przenośnik i Zabezpieczenia

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości. Napinanie łańcucha odbywa się poprzez przesuwanie wałka z łożyskiem samonastawnym w bocznych prowadnicach, z podwójnym mocowaniem śrub. W standardzie znajduje się system sterowania podłogą za pomocą pokrętła, zapewniający płynne dostosowanie prędkości przenośnika. Alternatywnie, obornik może być przesuwany przez ściankę cofającą się wraz z podłogą skrzyni.

Zasuwa (Ściana Grodziowa)

Ważne jest zabezpieczenie przewożonego materiału. Do tego celu służą zasuwy i osłony adaptera. Zasuwa, często nazywana również ścianą grodziową, jest płytą wsuwaną między walce adaptera a skrzynię ładunkową. Jej główną funkcją jest zabezpieczenie adaptera przed nadmiernym naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców, co zapobiega przeciążeniom mechanizmu napędu. W przypadku braku zasuwy, przy pełnym załadowaniu, może dojść do zadziałania mechanizmów przeciwprzeciążeniowych lub przyspieszonego zużycia sprzęgła. Zasuwa chroni również przed gubieniem materiału podczas transportu, a także, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika. W modelach Metal-Fachu zasuwa wyposażona jest w gumowe pióro uszczelniające.

Osłony Adaptera

Osłony adaptera zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan).

Adapter Rozrzutu: Klucz do Efektywności

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Elementem wykonującym główną część zadaniową maszyny jest zespół noży zamocowanych na specjalnych wałkach - adapterach, które obracając się rozdrabniają i rozrzucają obornik w polu. Główny podział rozrzutników, biorąc pod uwagę rodzaj końcowego adaptera, to pionowe i poziome.

Adaptery Poziome

Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi. Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze. Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego. Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.

Adapter tarczowy z 2-bębnowym adapterem poziomym ślimakowym służy do rozrzucania przegniłego obornika, który nie zawiera świeżej słomy. Dobrze spisuje się również przy wapnie, szlamie, kompoście, torfie. Szerokość rozrzutu sięga nawet 20 metrów. Jest najczęściej stosowany do obornika od drobiu i szlamie z biogazowni, a także najlepiej sprawdza się przy rozsiewaniu wapna.

Adaptery Pionowe

Mogą posiadać dwa lub cztery walce.

• Adaptery czterowalcowe: Zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Adapter czterowalcowy sprawdzi się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, zwłaszcza tego z dużą zawartością słomy. Minusem jest mniejsza równomierność rozrzutu - za rozrzutnikiem jest więcej materiału niż po bokach. Adapter ten bardziej sprawdza się przy oborniku od trzody chlewnej i bydła oraz wapnie.
• Adaptery dwuwalcowe: Osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Adapter dwuwalcowy jest bardziej uniwersalny i nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna.

Wymagania Mocowe Ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Dużo zależy od warunków panujących na polu.

• Najmniejsze zapotrzebowanie mocy: Deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Wyposażenie Dodatkowe i Opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego.

Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, chroniąc przed uszkodzeniem i stratami materiału.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, ale znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.

Wszyscy producenci oferują możliwość założenia innych niż standardowe kół, zazwyczaj szerszych i niestety najczęściej znacznie droższych. Warto przemyśleć również jaki rodzaj kół będzie najbardziej odpowiedni do wykonywanych prac.

Rozrzutnik N276 Falcon: Przykład Nowoczesnego Rozwiązania

Rozrzutnik N276 FALCON to przykład maszyny zaprojektowanej z myślą o wymagających użytkownikach. Modele N276 (6 t i 8 t) wyposażono w mechaniczne podpory. Rozrzutnik posiada nowoczesną, skorupową i wąską skrzynię ładunkową, umożliwiającą precyzyjne rozprowadzanie materiału.

Konstrukcja i Przenośnik

Konstrukcja oparta jest na wytrzymałym, jedno-rzędowym przenośniku podłogowym łańcuchowym (łańcuch NK14 o zrywalności 21 ton), co zapewnia niezawodność i długowieczność. Standardowe wyposażenie obejmuje składaną drabinkę po lewej stronie skrzyni oraz wewnętrzną drabinkę ułatwiającą obserwację i bezpieczne wejście do wnętrza. Rozrzutnik posiada standardową nadstawkę przednią. Opcjonalne boczne nadstawy siatkowe (400 mm lub 600 mm) zwiększają pojemność skrzyni.

Wersje Falcon Premium

Wersje Falcon Premium (10t, 12t, 14t) wyposażone są w:

• Wskaźnik podnoszenia zasuwy.
• Robocze oświetlenie (jeden szperacz wewnątrz skorupy, dwa z tyłu przy adapterze), zapewniające widoczność podczas załadunku i rozładunku.

Adaptery w N276 Falcon

Standardowo rozrzutnik wyposażony jest w pionowy adapter rozrzucający o szerokości 1,5 metra, z dwoma wirnikami i wymiennymi ostrzami ze stali HARDOX 450. Zapewnia to wysoką trwałość i odporność na zużycie. Szerokość rozrzutu wynosi do 12 metrów. Dolne talerze z łopatkami zapewniają równomierne rozprowadzanie materiału. Udoskonalona konstrukcja zmniejsza ryzyko zapychania.

Opcjonalnie dostępny jest adapter poziomy ZENI z dwiema tarczami i poziomymi ostrzami, idealny do rozdrabniania przefermentowanego obornika, zapewniający szerokość rozrzutu do 12 metrów.

Sterowanie i Systemy

Rozrzutniki N276 Falcon posiadają hydrauliczną zasuwę skrzyni ładunkowej. Standardowo montowana jest siatkowa osłona adaptera i boczne blachy ograniczające wyrzut boczny. Modele Falcon (6t i 8t) oferują elektroniczne sterowanie podłogą za pomocą panelu w kabinie ciągnika, z przyciskami „+/-” do regulacji prędkości przenośnika.

• System MF-S-Control w wersji DigiDevice: Precyzyjne nawożenie, optymalizacja kosztów, tworzenie i analiza danych dotyczących plonów.
• System MF-S-Control w wersji ISOBUS: Zaawansowane narzędzie Rolnictwa 4.0, umożliwiające zmienne dawkowanie nawozów z uwzględnieniem przestrzennej zmienności gleby. Zapewnia dwukierunkową wymianę danych w czasie rzeczywistym, monitorowanie i kontrolę dawki, automatyczne wyłączanie taśmy oraz dostosowanie pracy do prędkości maszyny. Posiada certyfikat zgodności AEF.

Wyposażenie dodatkowe dla N276 Falcon

• Nadstawa siatkowa 400 mm
• Nadstawa siatkowa 600 mm
• Deflektory hydrauliczne z możliwością regulacji do adaptera pionowego 1,5 m i 2 m - 2 szt. (dopłata)
• Podwójny przegub otwierania klapy tylnej
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie
• Stopka nożycowa - N276/1, N276
• Oko dyszla Ø40, Oko dyszla obrotowe Ø50, Oko dyszla kulowe K80
• Koła 580/70 R38 - 2 szt. - N276/1, N276
• Koła 650/75R32 - 2 szt.

Wszechstronność Zastosowań Rozrzutnika Obornika

Choć podstawowym zastosowaniem rozrzutników obornika jest nawożenie pól, ich funkcjonalność jest szersza.

Zastosowania Rolnicze

• Rozprowadzanie obornika: Klasyczne i najważniejsze zastosowanie, zapewniające naturalne użyźnienie gleby.
• Roztrząsanie kompostu: Rozrzutniki mogą być z powodzeniem wykorzystywane do dystrybucji kompostu, co jest ekologicznym sposobem nawożenia.
• Rozrzucanie świeżej masy roślinnej: Pozwala na szybkie wprowadzenie zielonej masy do gleby, wzbogacając ją w materię organiczną.
• Rozrzucanie torfu: Stosowany w celu poprawy struktury gleby i zwiększenia jej zdolności do zatrzymywania wody.

Zastosowania Pozarolnicze

Niektóre modele rozrzutników obornika znajdują zastosowanie również poza tradycyjnym rolnictwem:

• Leśnictwo: Do nawożenia młodych drzewek czy rekultywacji terenów leśnych.
• Budownictwo: W nowoczesnych technologiach budowlanych, gdzie mogą być wykorzystywane do transportu i dystrybucji specyficznych materiałów.

Część rolników wykorzystuje również rozrzutniki jako zwykłe przyczepy, demontując adapter i montując w jego miejsce burtę, co zwiększa ich uniwersalność.

Rozrzutniki Obornika w Nowoczesnym Rolnictwie: Korzyści i Wybór

Rozrzutnik jednoosiowy jest ważnym elementem wyposażenia nowoczesnego gospodarstwa rolnego, łączącym efektywność i ekonomiczność. Przyczynia się do poprawy jakości gleby, zwiększenia plonów i efektywniejszego wykorzystania zasobów naturalnych. W obecnych czasach, praca w polu jest dużo łatwiejsza niż jeszcze kilkanaście lat temu, a duża zasługa w tym wszelkiego rodzaju maszyn rolniczych, które zastępują pracę fizyczną rolnika.

Korzyści z Posiadania Rozrzutnika

Posiadanie rozrzutnika obornika może przynieść znaczące korzyści:

• Usprawnienie pracy: Szybkie i równomierne rozrzucanie obornika na dużych powierzchniach, co przekłada się na oszczędność czasu i wysiłku.
• Poprawa jakości gleby i plonów: Dzięki równomiernemu rozprowadzeniu obornika zapewnia lepsze warunki dla wzrostu roślin, co przekłada się na wyższe dochody.
• Wsparcie zrównoważonych praktyk rolniczych: Redukcja potrzeby stosowania nawozów chemicznych, promocja zdrowszego środowiska naturalnego.
• Niskie koszty utrzymania: Rozrzutniki obornika są z reguły maszynami mało awaryjnymi, co skutkuje niskimi kosztami ich utrzymania.
• Łatwa dostępność części: Części do rozrzutnika są tanie i łatwo dostępne, co umożliwia szybkie i proste naprawy.

Wybór Optymalnego Rozwiązania

Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku, oferowanych przez producentów takich jak Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard, pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Przy wyborze należy wziąć pod uwagę:

• Wielkość maszyny: Dopasowana do posiadanych ciągników oraz wielkości gospodarstwa. Dla małych i średnich gospodarstw rolnych wystarczy maszyna o ładowności od 4 do 8 ton. Dla większych gospodarstw, o dużym areale uprawowym optymalne będą rozrzutniki do obornika mające 10-18 ton ładowności.
• Sposób wykorzystania: Decydujący o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.

Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem. Jeżeli chcemy nawozić pola różnorodnymi materiałami, warto pomyśleć o pionowym adapterze dwuwalcowym.

Zakup nowej maszyny do gospodarstwa zawsze wiąże się z przeanalizowaniem potrzeb, oferty maszyn dostępnych na rynku pierwotnym i wtórnym oraz ceny. Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika obornika w zależności od jego wyposażenia to dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne z działania PROW 2014-2020.

tags: #rozrzutnik #obornika #z #grodzio