Rozrzutniki obornika: Kompleksowy przewodnik po wyborze i zastosowaniu

Rozrzutniki obornika to kluczowe maszyny rolnicze, które odgrywają istotną rolę w procesie nawożenia i użyźniania pól. Ich prosta budowa sprawia, że części zamienne są zazwyczaj łatwo dostępne i stosunkowo niedrogie w porównaniu do innych maszyn rolniczych. Rozrzutnik obornika, przypominający wyglądem dużą przyczepę doczepianą do traktora, ewoluował od konstrukcji dwuosiowych do nowoczesnych, jednoosiowych modeli z dużymi kołami, które zwiększają ładowność i zmniejszają opory tarcia, umożliwiając pracę nawet ze słabszymi ciągnikami.

Głównym elementem rozrzutnika jest skrzynia ładunkowa, której wytrzymałość i odporność na korozję są kluczowe. Producenci oferują skrzynie wykonane z blachy o różnej grubości (od 4 mm do 8 mm) i odporności korozyjnej. Wewnątrz skrzyni znajduje się przenośnik łańcuchowy, zazwyczaj dwurzędowy, sterowany hydraulicznie. Jego zadaniem jest podawanie materiału do adaptera rozrzucającego, który za pomocą obracających się elementów (noży, wałków) tnie i rozprowadza nawóz po polu. Wałki adaptera mogą być umieszczone pionowo lub poziomo, w zależności od rodzaju nawozu. Rozdrobniony nawóz opuszcza skrzynię przez tylną lub boczną burtę.

Moment obrotowy na wałku adaptera jest przenoszony za pomocą napędu z ciągnika. Rozrzutniki obornika są uważane za proste i mało awaryjne maszyny, co przekłada się na niski koszt ich utrzymania. Wiele sklepów rolniczych oferuje części zamienne, umożliwiając rolnikom samodzielne przeprowadzanie napraw.

Kryteria wyboru rozrzutnika obornika

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika powinien być podyktowany kilkoma kluczowymi czynnikami, aby zapewnić optymalne dopasowanie do potrzeb gospodarstwa:

1. Wielkość i charakterystyka gospodarstwa

• Wielkość gospodarstwa: Im większe gospodarstwo, tym większa powinna być pojemność rozrzutnika, aby zminimalizować liczbę przejazdów.
• Intensywność produkcji zwierzęcej: Gospodarstwa z dużą obsadą zwierząt generują więcej obornika, co wymaga większej pojemności i wydajności maszyny.
• Rodzaj upraw: Różne uprawy mogą wymagać specyficznego sposobu nawożenia, co wpływa na wybór adaptera.

2. Parametry techniczne maszyny

• Pojemność i ładowność: Należy dopasować do ilości nawozu, który będzie przewożony i rozrzucany. Pojemność może wahać się od kilku do kilkudziesięciu metrów sześciennych, a ładowność od kilku do kilkudziesięciu ton.
• Rodzaj adaptera wysiewającego: Kluczowy element wpływający na jakość i sposób rozrzutu.
• Typ podwozia: Jednoosiowe lub dwuosiowe (tandem).
• Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów konstrukcyjnych są niezwykle ważne ze względu na agresywne środowisko pracy.

3. Rodzaj adaptera wysiewającego

Adapter jest sercem rozrzutnika, odpowiedzialnym za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Dostępne są różne typy:

Adapter Pionowy 2-Walcowy

Jest to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, doskonale radzące sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem czy pomiotem ptasim. Zapewnia niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na stokach dzięki pionowym wałkom. Konstrukcje te charakteryzują się długą żywotnością.

Adapter Pionowy 4-Walcowy

Stosowany w niektórych modelach, szczególnie do rozrzucania obornika typowo słomiastego. Może oferować dużą przepustowość i mniejsze zapotrzebowanie mocy, jednak czasem bywa ograniczony w przypadku niektórych rodzajów nawozów, np. wapna, i może być bardziej podatny na zapychanie.

Adapter Poziomy (np. 2-walcowy)

Często stosowany w mniejszych rozrzutnikach. Zazwyczaj składa się z dwóch wałków rozdrabniających-wyrzucających. W niektórych konfiguracjach, wraz z talerzowym adapterem rozrzucającym, umożliwia precyzyjny rozrzut.

Producenci tacy jak Bergmann czy Jastech stawiają na sprawdzone rozwiązania. Bergmann w serii M często wykorzystuje adaptery pionowe 4-walcowe, podczas gdy Jastech w swojej serii MEGA preferuje uniwersalne adaptery pionowe 2-walcowe GRAZIOLI, uznając je za optymalne dla polskich gospodarstw.

Typy podwozia rozrzutników

Wybór podwozia ma znaczący wpływ na stabilność, manewrowość i nacisk na glebę:

Podwozie Jednoosiowe

• Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (np. od 2,5 do 3,5 tony, choć dostępne są też modele o większych gabarytach jak Bergmann M 1080).
• Doskonale sprawdza się w niewielkich gospodarstwach, zapewniając łatwość manewrowania i odpowiednie dociążenie ciągnika.
• Ułatwia manewrowanie, szczególnie na ciasnych przestrzeniach.

Podwozie Dwuosiowe (Tandem)

• Najczęściej wybierane do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach.
• Zapewnia lepszą stabilność, ponieważ dwie osie równomiernie rozkładają ciężar.
• Mniejszy nacisk na glebę dzięki dystrybucji masy na więcej kół.
• Wyższa wydajność dzięki mniejszej liczbie przejazdów.
• Większy komfort jazdy dzięki resorowaniu obu osi.
• Rozrzutniki dwuosiowe, nazywane także tandemami, są uważane za najbardziej uniwersalne rozwiązanie, łączące większą pojemność z dobrą manewrowością i stabilnością.
• Przykłady: Bergmann M 2120 T, Jastech MEGA 27, MEGA 33, MEGA 45 Maximus.

Technologie i rozwiązania stosowane w rozrzutnikach

Nowoczesne rozrzutniki obornika wykorzystują szereg innowacyjnych rozwiązań, które zwiększają ich wydajność, niezawodność i komfort użytkowania:

• Samonośna skrzynia ładunkowa: Ułatwia czyszczenie i konserwację.
• Duża klapa konserwacyjna: Umożliwia łatwy dostęp do przenośnika podłogowego.
• Szerokie ogumienie: Chroni przed nadmiernym zagęszczeniem gleby.
• Solidne łańcuchy przenośnika podłogowego: Wytrzymałość na zerwanie rzędu 15-25 ton zapewnia niezawodność.
• Hydrauliczny napęd przenośnika: Zapewnia płynny i kontrolowany transport materiału do adaptera.
• Adaptery z regulowanym prześwitem: Pozwalają na optymalne dostosowanie do rodzaju rozrzucanego materiału.
• Klapka adaptera rozrzucającego z regulacją wysokości i kąta nachylenia: Umożliwia precyzyjne ustawienie punktu podawania materiału na talerze rozrzucające, co przekłada się na dokładny rozrzut.
• Zabezpieczenie sprężynowe: Chroni adapter przed uszkodzeniami spowodowanymi przez zanieczyszczenia.
• System tandemowy z resorowaniem i opcjonalnymi osiami skrętnymi: Zapewnia stabilność i komfort pracy, szczególnie na nierównym terenie.
• Autorski System Hydraulicznej Ściany Przesuwnej (np. w Jastech MEGA): Rozładunek odbywa się poprzez przesuwanie przedniej ścianki wraz z częścią podłogi, co zapewnia płynny, równomierny rozładunek i eliminuje ryzyko zatorów.
• Funkcja 2w1: Po demontażu adaptera, rozrzutnik może służyć jako przyczepa objętościowa do transportu kiszonki, zboża czy sieczki.
• Ocynk ogniowy całej konstrukcji: Zapewnia kompleksową ochronę przed korozją.
• Uszczelki gumowe tylnej ściany: Gwarantują szczelność i zapobiegają wyciekom.
• Homologacja: Umożliwia legalne poruszanie się po drogach krajowych z nawozem lub płodami rolnymi.

Rozrzutniki Bergmann serii M i uniwersalne TSW

Firma Bergmann oferuje rozrzutniki obornika z serii M, które są oparte na skrzyni o konstrukcji samonośnej, dostępne w wersjach jednoosiowych i tandemowych. Charakteryzują się one pionowym adapterem 4-walcowym, przeznaczonym do rozrzucania obornika słomiastego.

• Seria M: Zaprojektowana z myślą o małych gospodarstwach, które dysponują małymi ciągnikami i małymi polami. Charakteryzuje się dbałością o wykonanie, szczegóły i niezawodność.
• Model M 1080: Jednoosiowy rozrzutnik z masywnym podwoziem i stabilnym kołem podporowym.
• Modele M 2120 E (jednoosiowy) / M 2120 T (tandem): Dostępne z adapterem pionowym SW o prześwicie 1300 mm (4 pionowe walce).
• Modele M 2120 SX E / M 2120 SX T: Wyposażone w adapter pionowy SX o prześwicie 1400 mm (4 wzmocnione pionowe walce).
• Największy model serii M - M 4190: Na osi tandemowej, z opcjonalnym zaczepem amortyzowanym i bogatym wyborem zawieszenia.

Bergmann oferuje również rozrzutniki uniwersalne z serii TSW, np. TSW 2120 E (jednoosiowy) i TSW 2120 T (tandem). W tych modelach dostępny jest adapter rozrzucający poziomy SM z talerzowym adapterem rozrzucającym (2 talerze o średnicy 900 mm, każdy z 4 regulowanymi łopatkami).

Jakość rozrzutników Bergmann serii M potwierdzają certyfikaty niemieckiego instytutu DLG na równomierność rozrzutu i unikalność konstrukcji.

Rozrzutniki Jastech MEGA

Firma Jastech specjalizuje się w rozrzutnikach dwuosiowych, uznając je za optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw. Wyróżniają się one autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów.

• Seria MEGA: Zaprojektowana dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą.
• Adapter: Standardowo stosowany jest adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, ceniony za uniwersalność (obornik świeży, słomiasy, mokry, wapno, pomiot ptasi), niezawodność i stabilną pracę na stokach.
• Mechanizm rozrzucający: Napędzany przez WOM (540-1000 obr/min), z talerzami do rozrzutu wapna i pomiotu kurzego w dolnej części wałków.
• MEGA 27: Kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik o pojemności 27 m³, idealny dla średnich gospodarstw. Posiada funkcję 2w1 (po demontażu adaptera można używać jako przyczepę objętościową).
• MEGA 33: Bestseller dla średnich i dużych gospodarstw, oferujący jeszcze większą pojemność i wydajność.
• MEGA 45 Maximus: Flagowy, największy i najbardziej zaawansowany model, przeznaczony dla dużych gospodarstw i firm usługowych.

Konstrukcja Jastech MEGA cechuje się wysoką jakością wykonania, obejmującą ocynk ogniowy całej ramy, wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe oraz certyfikowane spawy.

Rozrzutniki jednoosiowe z poziomym aparatem wysiewającym

Na rynku dostępne są również rozrzutniki jednoosiowe z poziomym aparatem wysiewającym, często o mniejszej pojemności (np. od 2,5 do 3,5 tony). Aparat ten składa się z dwóch wałków rozdrabniających-wyrzucających. Choć mogą one oferować większy kąt i zasięg wysiewania, ich bardziej skomplikowany układ przekładni często podnosi cenę i złożoność napraw.

Rozrzutnik obornika N267

Model N267, z ładownością do 8 ton i podwoziem typu tandem, wyposażony jest w czterobębnowy adapter pionowy nachylony do przodu, który gwarantuje równomierny i szeroki rozrzut obornika. Bębny obracają się przeciwbieżnie parami i są wyważane w celu minimalizacji drgań. Zastosowano wymienne, przykręcane zęby wykonane z wysokogatunkowej stali. Maszyna posiada zaczep dolny typu HITCH z możliwością regulacji oraz sprzęgło przeciążeniowe cierne dla zabezpieczenia napędu. Standardowo wyposażona jest w podnoszoną hydraulicznie, uszczelnioną gumowym piórem klapę tylną, która zapobiega wysypywaniu się materiału podczas transportu. W celu zapewnienia synchronizacji klapy zastosowano synchronizator łańcuchowy.

Dodatkowe zabezpieczenia obejmują demontowaną siatkę chroniącą bębny adaptera podczas ruchu po drogach oraz drewniane listwy osłaniające burty podczas załadunku. Istnieje możliwość zastosowania nadstawek pełnych lub siatkowych o wysokości 500 mm, zwiększając uniwersalność maszyny. Sterowanie odbywa się za pomocą hydrauliki dwusekcyjnej lub jednosekcyjnej i cięgien bowdena, co pozwala na jednoczesne podłączenie innych urządzeń sterowanych hydraulicznie do ciągnika.

Rozrzutniki niskopodłogowe

W ostatnich latach zyskały na znaczeniu rozrzutniki niskopodłogowe. Ich główną cechą jest nisko osadzona między kołami jezdnymi skrzynia ładunkowa. Pozwala to na montaż dużych kół, znacznie wyższych niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Dodatkową zaletą może być niska wysokość załadunku (choć nie dotyczy to największych modeli). Rozrzutniki niskopodłogowe charakteryzują się również stabilnością w transporcie i pracy na zboczach dzięki wystarczającemu obciążeniu dyszla zaczepowego. Wadą może być zmniejszona szerokość skrzyni ładunkowej wynikająca z szerokich kół umieszczonych na zewnątrz.

Rozrzutniki uniwersalne

Wiele dostępnych modeli rozrzutników oferuje znacznie szersze spektrum możliwości niż tylko rozrzut obornika. Mogą być wykorzystywane do nawożenia torfem, kompostem, wapnem, a nawet nawozami półpłynnymi. Niektóre modele, w przypadku posiadania homologacji, umożliwiają również transport płodów rolnych po drogach krajowych.

Zakup rozrzutnika - na co zwrócić uwagę?

Zakup nowego rozrzutnika obornika to znacząca inwestycja, często podyktowana zapotrzebowaniem na konkretną funkcjonalność, awarią lub zużyciem dotychczasowego urządzenia. Przy wyborze należy kierować się:

• Mocą i możliwościami ciągnika: Rozrzutnik musi być dopasowany do mocy dostępnego traktora.
• Wielkością skrzyni załadunkowej: Powinna być dostosowana do potrzeb gospodarstwa.
• Kształtem skrzyni: Niektóre modele, np. typu "Jamnik", charakteryzują się dużą pojemnością i specyficzną, podłużną budową.
• Parametrami terenu: Rodzaj podwozia powinien być dopasowany do ukształtowania terenu.
• Rodzajem materiału, który będzie rozrzucany: Wpływa na wybór adaptera.
• Technologią zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość materiałów.
• Dodatkowym wyposażeniem: Możliwość rozbudowy o funkcjonalności ułatwiające pracę.
• Homologacją: Jeśli planowany jest transport po drogach publicznych.
• Gwarancją producenta i dostępnością serwisu: Szczególnie ważne w przypadku zakupu maszyn od polskich producentów.

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika, w zależności od jego wyposażenia, może stanowić dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne (np. z działania PROW 2014-2020).

Używane rozrzutniki - na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Przy zakupie używanego rozrzutnika obornika kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego:

• Układ przeniesienia napędu: Stan wału przegubowo-teleskopowego (czy nie jest wgnieciony, czy osłona jest cała).
• Przenośnik podłogowy: Sprawdzenie działania WOM przy pełnej prędkości roboczej rozrzutnika.
• Adapter rozrzucający: Stan bębnów, wałków i zębów.
• Podwozie i układ jezdny: Stan osi, resorów, opon.
• Skrzynia ładunkowa: Widoczne ślady korozji, uszkodzenia blachy.
• Układ hydrauliczny: Sprawdzenie szczelności przewodów i działania siłowników.
• Klapę tylną: Działanie mechanizmu podnoszenia i uszczelnienie.

tags: #rozrzutnik #obornika #z #klapka