Rozrzutnik obornika: budowa, działanie, regulacja i typy

Rozrzutnik obornika to kluczowa maszyna rolnicza, która służy do równomiernego rozprowadzania obornika (lub innych nawozów organicznych) na polu. Jego zastosowanie jest istotne dla zrównoważonego rolnictwa, poprawy jakości gleby oraz zwiększania plonów. Współczesne rozrzutniki to hydrauliczne jednostki, napędzane wałem odbioru mocy, które dzięki swojej uniwersalności znajdują zastosowanie nie tylko w rolnictwie, ale także w leśnictwie i budownictwie.

Budowa rozrzutnika obornika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika można pomylić z przyczepą, którą przyłącza się do ciągnika. Głównym elementem jest skrzynia załadunkowa, przeznaczona na obornik. Ważne, aby była ona trwała oraz odporna na rdzę, a jej grubość może wynosić aż do 8 mm. Należy pamiętać, że większa grubość skrzyni przekłada się na mniejszą ładowność.

Pojemność skrzyni ładunkowej

Pojemność skrzyni zależy od wielkości gospodarstwa. W przypadku mniejszych gospodarstw z powodzeniem wystarczy skrzynia o pojemności 6 m³, natomiast dla dużych gospodarstw powinna mieć ona ponad 12 m³. W gospodarstwach o średnim areale najlepiej sprawdza się pojemność około 8-12 m³.

Mechanizm podający

Wewnątrz skrzyni zlokalizowane są przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj ustawione w dwóch rzędach, sterowane hydraulicznie. Mechanizm podający rozrzutnika składa się z:

• instalacji hydraulicznej,
• łańcucha podłogowego, który jest napędzany za pomocą przekładni redukcyjnej połączonej z silnikiem hydraulicznym,
• regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem.

Instalacja hydrauliczna mechanizmu podającego służy do sterowania przenośnikiem podłogowym. Układ jest zasilany olejem z układu hydrauliki zewnętrznej ciągnika poprzez przewody hydrauliczne. Kierunek przesuwu przenośnika zależy od kierunku przepływu oleju hydraulicznego przez układ.

Adapter (zespół rozrzucający)

Adapter to kluczowy element rozrzutnika, który odpowiada za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Kiedy maszyna działa, dochodzi do obracania się zespołu noży (adaptera) na odpowiednich wałkach, cięcia oraz rozrzucania nawozu. Takie działanie jest możliwe dzięki silnikowi hydraulicznemu oraz wałowi odbioru mocy. Następnie obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego. Umożliwia to zbudowana z listew napędzanych łańcuchem taśma (czasem składa się ona jednak z przesuwających się z podłogą ścianek). Moment obrotowy na wałku adaptera jest przenoszony za pomocą napędu z ciągnika.

Działanie rozrzutnika obornika

Rozrzutnik obornika składa się zwykle z jednej lub dwóch osi z kołami. W trakcie pracy urządzenia znajdujący się w nim adapter, czyli zespół noży, obraca się na specjalnych wałkach, tnąc i rozrzucając nawóz po polu. Moment obrotowy na wałku przenoszony jest dzięki zasilaniu ciągnika. Rozdrobniony obornik opuszcza skrzynię poprzez tylną lub boczną burtę.

Regulacja posuwu rozrzutnika

Sterowanie pracą przenośnika podłogowego odbywa się przy pomocy rozdzielacza w kabinie ciągnika. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwia szybką zmianę kierunku przesuwu oraz skraca czas reakcji.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przesuwu przenośnika reguluje się pokrętłem regulatora przepływu, przeważnie w skali od 0 do 10. Przy nastawieniu na 0 podajnik nie pracuje. Hydrauliczne podajniki pozwalają na bardzo precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału. Operator może łatwo zmieniać ilość podawania obornika, co jest szczególnie przydatne przy różnorodnym materiale. Hydraulika zapewnia stabilność pracy maszyny nawet przy nierównych obciążeniach, co pozwala na równomierny rozrzut obornika.

Regulacja dawki nawożenia

Dawka nawożenia w rozrzutniku obornika z posuwem hydraulicznym zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Im szybszy posuw, tym większa ilość obornika trafia na wałki rozrzucające w krótszym czasie, co zwiększa dawkę. Im wolniejszy posuw, tym mniejsza dawka obornika rozrzucana jest na jednostkę powierzchni.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Im większa szerokość, na jaką wałki rozrzucające rozrzucają obornik, tym cieńsza warstwa obornika na jednostkę powierzchni.
• Prędkość jazdy ciągnika: Im wolniejsza prędkość jazdy ciągnika, tym większa dawka obornika trafia na daną powierzchnię, ponieważ większa ilość materiału jest rozrzucana na mniejszym obszarze. Im szybsza prędkość jazdy, tym dawka jest mniejsza.
• Wysokość załadowanego obornika w skrzyni ładunkowej: Należy dążyć do równomiernego rozmieszczenia ładunku na skrzyni ładunkowej, aby zapewnić optymalne rozrzucanie.

Po ustawieniu dawki można przeprowadzić test próbny. Należy wybrać niewielką część pola, ustawić posuw hydrauliczny i prędkość jazdy, a następnie sprawdzić rozrzuconą ilość obornika. Na tej podstawie należy dostosować ustawienia.

Zastosowanie rozrzutników obornika

Wbrew pozorom rozrzutniki obornika mają szerokie możliwości zastosowania. Można je stosować nie tylko do rozrzucania po polu obornika, ale także kompostu, torfu lub świeżej masy roślinnej, a nawet wapna. W przypadku nawożenia wapnem zaleca się modele 8-tonowe wyposażyć w łańcuch o ogniwie 14 mm, co zagwarantuje doskonałą efektywność nawożenia. Rozrzutniki znajdują zastosowanie również w leśnictwie, a nawet w budownictwie. Niektórzy rolnicy, po wyjęciu z rozrzutnika adaptera i wstawieniu w jego miejsce burty, korzystają z urządzenia także w funkcji przyczepy objętościowej do transportu kiszonki, zbóż czy sieczki.

Rodzaje podwozi rozrzutników

Rozrzutniki obornika są dostępne w różnych wersjach, jednak większość z nich ma bardzo podobną, nieskomplikowaną budowę. W zależności od rodzaju urządzenia może mieć ono budowę jedno- lub dwuosiową, a niektóre rozrzutniki mają też budowę tandemową.

Rozrzutniki jednoosiowe

Najczęściej wykorzystywane w rozrzutnikach o mniejszej ładowności (np. od 2,5 do 3,5 tony, choć dostępne są też modele o większych gabarytach). Doskonale sprawdzają się w niewielkich gospodarstwach, zapewniając łatwość manewrowania i odpowiednie dociążenie ciągnika. Ułatwiają manewrowanie, szczególnie na ciasnych przestrzeniach. Nowoczesne konstrukcje jednoosiowe wyposażone są w duże koła zwiększające ładowność rozrzutnika. Dzięki temu zmniejszone są opory tarcia, co powoduje, że mniejsze ciągniki o słabszej mocy są w stanie obsłużyć rozrzutnik.

Rozrzutniki dwuosiowe (tandem)

Najczęściej wybierane do rozrzutników o dużej ładowności, przeznaczonych do pracy w średnich i dużych gospodarstwach. Rozrzutnik dwuosiowy to najbardziej uniwersalne rozwiązanie na rynku, łączące większą pojemność z zachowaniem dobrej manewrowości i stabilności.

Zalety rozrzutnika dwuosiowego:

• Lepsza stabilność - dwie osie równomiernie rozkładają ciężar.
• Mniejszy nacisk na glebę - dystrybucja masy na więcej kół.
• Wyższa wydajność - mniejsza liczba przejazdów.
• Większy komfort jazdy - dzięki resorowaniu obu osi.
• Uniwersalność zastosowania - od średnich po duże gospodarstwa.

Wady rozrzutnika dwuosiowego:

• Wyższe wymagania dotyczące mocy ciągnika.
• Większa masa i wymiary niż jednoosiowy.

Rozrzutniki niskopodłogowe

Ich główną cechą jest nisko osadzona między kołami jezdnymi skrzynia ładunkowa. Pozwala to na montaż dużych kół, znacznie wyższych niż w konwencjonalnych konstrukcjach z kołami pod skrzynią. Dodatkową zaletą może być niska wysokość załadunku (choć nie dotyczy to największych modeli). Rozrzutniki niskopodłogowe charakteryzują się również stabilnością w transporcie i pracy na zboczach dzięki wystarczającemu obciążeniu dyszla zaczepowego. Wadą może być zmniejszona szerokość skrzyni ładunkowej wynikająca z szerokich kół umieszczonych na zewnątrz.

Typy adapterów wysiewających

Adapter jest sercem rozrzutnika, odpowiedzialnym za sposób i jakość rozrzutu nawozu. Dostępne są różne typy:

• Adapter Pionowy 2-Walcowy: Jest to najbardziej uniwersalne rozwiązanie, doskonale radzące sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych, w tym obornikiem świeżym, słomiastym, mokrym, wapnem czy pomiotem ptasim. Zapewnia niezawodność, mniejsze ryzyko zatorów i stabilną pracę na stokach dzięki pionowym wałkom. Konstrukcje te charakteryzują się długą żywotnością.
• Adapter Pionowy 4-Walcowy: Stosowany w niektórych modelach, szczególnie do rozrzucania obornika typowo słomiastego. Może oferować dużą przepustowość i mniejsze zapotrzebowanie mocy, jednak czasem bywa ograniczony w przypadku niektórych rodzajów nawozów, np. wapna, i może być bardziej podatny na zapychanie.
• Adapter Poziomy (np. 2-walcowy): Często stosowany w mniejszych rozrzutnikach. Zazwyczaj składa się z dwóch wałków rozdrabniających-wyrzucających. W niektórych konfiguracjach, wraz z talerzowym adapterem rozrzucającym, umożliwia precyzyjny rozrzut.

Technologie i rozwiązania stosowane w rozrzutnikach

Nowoczesne rozrzutniki obornika wykorzystują szereg innowacyjnych rozwiązań, które zwiększają ich wydajność, niezawodność i komfort użytkowania:

• Samonośna skrzynia ładunkowa: Ułatwia czyszczenie i konserwację.
• Duża klapa konserwacyjna: Umożliwia łatwy dostęp do przenośnika podłogowego.
• Szerokie ogumienie: Chroni przed nadmiernym zagęszczeniem gleby.
• Solidne łańcuchy przenośnika podłogowego: Wytrzymałość na zerwanie rzędu 15-25 ton zapewnia niezawodność.
• Hydrauliczny napęd przenośnika: Zapewnia płynny i kontrolowany transport materiału do adaptera.
• Adaptery z regulowanym prześwitem: Pozwalają na optymalne dostosowanie do rodzaju rozrzucanego materiału.
• Klapka adaptera rozrzucającego z regulacją wysokości i kąta nachylenia: Umożliwia precyzyjne ustawienie punktu podawania materiału na talerze rozrzucające, co przekłada się na dokładny rozrzut.
• Zabezpieczenie sprężynowe: Chroni adapter przed uszkodzeniami spowodowanymi przez zanieczyszczenia.
• System tandemowy z resorowaniem i opcjonalnymi osiami skrętnymi: Zapewnia stabilność i komfort pracy, szczególnie na nierównym terenie.
• Autorski System Hydraulicznej Ściany Przesuwnej (np. w Jastech MEGA): Rozładunek odbywa się poprzez przesuwanie przedniej ścianki wraz z częścią podłogi, co zapewnia płynny, równomierny rozładunek i eliminuje ryzyko zatorów.
• Funkcja 2w1: Po demontażu adaptera, rozrzutnik może służyć jako przyczepa objętościowa do transportu kiszonki, zboża czy sieczki.
• Ocynk ogniowy całej konstrukcji: Zapewnia kompleksową ochronę przed korozją.
• Uszczelki gumowe tylnej ściany: Gwarantują szczelność i zapobiegają wyciekom.
• Homologacja: Umożliwia legalne poruszanie się po drogach krajowych z nawozem lub płodami rolnymi.

Przykładowe modele rozrzutników na rynku

Rozrzutniki Bergmann

Firma Bergmann oferuje rozrzutniki obornika z serii M, oparte na samonośnej skrzyni ładunkowej, dostępne w wersjach jednoosiowych i tandemowych. Charakteryzują się pionowym adapterem 4-walcowym, przeznaczonym do rozrzucania obornika słomiastego.

• Seria M: Zaprojektowana z myślą o małych gospodarstwach.
• Model M 1080: Jednoosiowy rozrzutnik z masywnym podwoziem.
• Modele M 2120 E (jednoosiowy) / M 2120 T (tandem): Dostępne z adapterem pionowym SW o prześwicie 1300 mm.
• Modele M 2120 SX E / M 2120 SX T: Wyposażone w adapter pionowy SX o prześwicie 1400 mm.
• Największy model serii M - M 4190: Na osi tandemowej, z opcjonalnym zaczepem amortyzowanym.

Bergmann oferuje również rozrzutniki uniwersalne z serii TSW, np. TSW 2120 E (jednoosiowy) i TSW 2120 T (tandem). W tych modelach dostępny jest adapter rozrzucający poziomy SM z talerzowym adapterem rozrzucającym. Jakość rozrzutników Bergmann serii M potwierdzają certyfikaty niemieckiego instytutu DLG.

Rozrzutniki Jastech MEGA

Firma Jastech specjalizuje się w rozrzutnikach dwuosiowych, z autorskim systemem hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, zapewniającym płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów.

• Seria MEGA: Zaprojektowana dla średnich i dużych gospodarstw.
• Adapter: Standardowo stosowany jest adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI, ceniony za uniwersalność i niezawodność.
• Mechanizm rozrzucający: Napędzany przez WOM (540-1000 obr/min), z talerzami do rozrzutu wapna i pomiotu kurzego.
• MEGA 27: Kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik o pojemności 27 m³, z funkcją 2w1.
• MEGA 33: Bestseller dla średnich i dużych gospodarstw.
• MEGA 45 Maximus: Flagowy, największy i najbardziej zaawansowany model.

Konstrukcja Jastech MEGA cechuje się wysoką jakością wykonania, obejmującą ocynk ogniowy całej ramy, wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe oraz certyfikowane spawy.

Rozrzutniki Pronar

Firma Pronar od lat rozwija segment rozrzutników obornika, wprowadzając kolejne generacje maszyn o zróżnicowanej ładowności i konstrukcji.

• Model N161: Mimo niewielkiej masy posiada solidną ramę i nisko zawieszoną skrzynię, co ułatwia załadunek.
• Model N162/2: Typowy „średniak” w ofercie, kompaktowy jak na maszynę z adapterem pionowym, ale jednocześnie oferujący bardzo dobrą pojemność skrzyni i wysoką wydajność rozrzutu. Pionowe wirniki o dużej średnicy pozwalają na precyzyjne i równomierne rozrzucenie materiału.

Rozrzutniki Unia Tytan

Polska marka Unia od wielu lat rozwija linię rozrzutników obornika pod nazwą Tytan, która obejmuje maszyny jedno- i dwuosiowe, w różnych konfiguracjach adapterów. Seria Tytan TD Premium to rozbudowane konstrukcje, oferujące dobrą jakość wykonania i solidne parametry użytkowe.

Rozrzutniki Joskin

Rozrzutniki Joskin kojarzone są głównie z dużymi maszynami o przeznaczeniu usługowym, jednak w ofercie producenta znajdziemy również modele stworzone z myślą o mniejszych gospodarstwach.

• Model z kompaktowymi rozmiarami: Doskonale nadaje się do pracy w gospodarstwach z ciasną zabudową oraz na terenach pagórkowatych dzięki obniżonemu środkowi ciężkości.
• Model 5011: Maszyna dla gospodarstw średnich, które oczekują nieco większej pojemności i bardziej efektywnego rozrzutu. Adapter V z pionowymi walcami umożliwia pracę z szeroką gamą nawozów.

Rozrzutniki Metal-Fach

Białostocki Metal-Fach oferuje jedną z bardziej zróżnicowanych gam rozrzutników obornika na polskim rynku.

• N267 Hornet: Wytrzymała konstrukcja o podwyższonej sztywności, przystosowana do długotrwałej eksploatacji w trudnych warunkach. Zastosowanie pionowego adaptera pozwala na precyzyjny rozrzut.
• Falcon: Zapewnia wysoki komfort pracy i dobre parametry robocze. Kompaktowa konstrukcja pozwala na manewrowanie w wąskich przejazdach, a zastosowany adapter dobrze radzi sobie z różnymi rodzajami nawozu.

Rozrzutniki Metaltech

Marka Metaltech znana jest z maszyn o nieskomplikowanej, ale bardzo solidnej budowie.

• Tango 8 Ocynk: Maszyna stworzona z myślą o wytrzymałości i niskich kosztach eksploatacji. Grube blachy oraz rama ze skrzynią zabezpieczona ocynkiem (jako pierwszy rozrzutnik w historii Metaltech) sprawiają, że model ten dobrze znosi intensywną eksploatację.

Rozrzutniki Cynkomet

Firma Cynkomet oferuje rozrzutniki przeznaczone głównie dla gospodarstw małych i średnich, ceniących prostą, trwałą konstrukcję oraz łatwość obsługi. Wyróżnikiem maszyn tej marki jest stalowa konstrukcja zabezpieczona cynkowaniem ogniowym.

Rozrzutniki Leboulch

Rozrzutnik obornika Leboulch z przenośnikiem łańcuchowym to specjalistyczne urządzenie rolnicze, zaprojektowane z myślą o efektywnym i precyzyjnym rozrzucie obornika. Kluczowym elementem jest wytrzymały przenośnik łańcuchowy, zapewniający równomierne i kontrolowane podawanie materiału. Nowoczesne modele są wyposażone w zaawansowane systemy sterowania, umożliwiające precyzyjną regulację parametrów pracy.

Rozrzutniki ze skrzynią typu "jamnik"

Jedną z nowszych konstrukcji, która szybko zyskała popularność, jest skrzynia typu "jamnik". Rozrzutniki ze skrzynią typu jamnik już na pierwszy rzut oka wyróżniają się wśród pozostałych charakterystyczną budową. Obecnie występują w 3 wersjach - 8-tonowej, 10-tonowej oraz 8-tonowej ze skrzynią skorupową.

• N250/5 Jamnik: Model o 10 tonach ładowności i pojemności skrzyni 9,5 m³. Pionowy, dwubębnowy adapter gwarantuje rozrzut nawozu na szerokość od 10 do 12 metrów.
• N250/32 Jamnik: Ładowność 8 ton, pojemność skrzyni 6,4 m³.
• Zmodyfikowany "Jamnik" ze skrzynią skorupową: Smukła, wydłużona skrzynia z dwubębnowym, pionowym adapterem. Ładowność skrzyni w tym modelu wynosi 8 ton, natomiast jej pojemność - 6,4 m³.

Skrzynie do rozrzutników obornika typu "Jamnik" to doskonałe rozwiązanie dla małych i średnich gospodarstw. Mimo niepozornej sylwetki ich ładowność oraz wydajność niczym nie ustępuje pozostałym modelom.

Kryteria wyboru rozrzutnika obornika

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika powinien być podyktowany kilkoma kluczowymi czynnikami, aby zapewnić optymalne dopasowanie do potrzeb gospodarstwa:

1. Wielkość i charakterystyka gospodarstwa:
   • Wielkość gospodarstwa: Im większe gospodarstwo, tym większa powinna być pojemność rozrzutnika.
   • Intensywność produkcji zwierzęcej: Gospodarstwa z dużą obsadą zwierząt generują więcej obornika.
   • Rodzaj upraw: Różne uprawy mogą wymagać specyficznego sposobu nawożenia.
2. Parametry techniczne maszyny:
   • Pojemność i ładowność: Dopasuj do ilości nawozu, który będzie przewożony.
   • Rodzaj adaptera wysiewającego: Kluczowy element wpływający na jakość i sposób rozrzutu.
   • Typ podwozia: Jednoosiowe lub dwuosiowe (tandem).
   • Rodzaj materiału i technologia zabezpieczenia skrzyni: Odporność na korozję i wytrzymałość.
3. Moc i możliwości ciągnika: Rozrzutnik musi być dopasowany do mocy dostępnego traktora.
4. Kształt skrzyni: Niektóre modele, np. typu "Jamnik", charakteryzują się dużą pojemnością i podłużną budową.
5. Parametry terenu: Rodzaj podwozia powinien być dopasowany do ukształtowania terenu.
6. Dodatkowe wyposażenie: Możliwość rozbudowy o funkcjonalności ułatwiające pracę.
7. Homologacja: Jeśli planowany jest transport po drogach publicznych.
8. Gwarancja producenta i dostępność serwisu: Szczególnie ważne w przypadku zakupu maszyn od polskich producentów.

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika, w zależności od jego wyposażenia, może stanowić dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne (np. z działania PROW 2014-2020).

Używane rozrzutniki - na co zwrócić uwagę?

Przy zakupie używanego rozrzutnika obornika kluczowe jest dokładne sprawdzenie stanu technicznego:

• Układ przeniesienia napędu: Stan wału przegubowo-teleskopowego (czy nie jest wgnieciony, czy osłona jest cała).
• Przenośnik podłogowy: Sprawdzenie działania WOM przy pełnej prędkości roboczej rozrzutnika.
• Adapter rozrzucający: Stan bębnów, wałków i zębów.
• Podwozie i układ jezdny: Stan osi, resorów, opon.
• Skrzynia ładunkowa: Widoczne ślady korozji, uszkodzenia blachy.
• Układ hydrauliczny: Sprawdzenie szczelności przewodów i działania siłowników.

tags: #rozrzutnik #obornika #zawieszenie