Rozrzutnik obornika: Przyczyny nierównomiernego rozrzucania i skuteczne rozwiązania

Rozrzutnik obornika to niezastąpione narzędzie w rolnictwie, kluczowe dla zrównoważonego nawożenia, poprawy jakości gleby i zwiększania plonów. Niestety, często użytkownicy borykają się z problemem nierównomiernego rozrzucania obornika, co negatywnie wpływa na efektywność pracy i ostateczne plony. Aby temu zaradzić, kluczowe jest zrozumienie budowy, zasad działania oraz potencjalnych przyczyn awarii i metod ich usuwania. Poniższa instrukcja ma na celu kompleksowe przedstawienie tematu, od budowy maszyny, przez regulacje, aż po najczęstsze usterki i sposoby ich eliminacji.

Budowa rozrzutnika obornika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika można pomylić z przyczepą, którą przyłącza się do ciągnika. Do najważniejszych jego części należy skrzynia załadunkowa, przeznaczona na obornik. Ważne, aby była ona trwała oraz odporna na rdzę. Może ona mieć różną grubość, aż do 8 mm, jednak należy pamiętać, że większa grubość przełoży się na mniejszą ładowność skrzyni.

Pojemność skrzyni ładunkowej

• W przypadku mniejszych gospodarstw z powodzeniem wystarczy skrzynia o pojemności 6 m³.
• Dla dużych gospodarstw pojemność powinna wynosić ponad 12 m³.
• W gospodarstwach o średnim areale najlepiej sprawdza się pojemność około 8-12 m³.

Mechanizm podający

Wewnątrz skrzyni zlokalizowane są przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj ustawione w dwóch rzędach, sterowane hydraulicznie. Mechanizm podający składa się z instalacji hydraulicznej, łańcucha podłogowego, który jest napędzany za pomocą przekładni redukcyjnej połączonej z silnikiem hydraulicznym oraz regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem. Instalacja hydrauliczna mechanizmu podającego służy do sterowania przenośnikiem podłogowym. Układ jest zasilany olejem z układu hydrauliki zewnętrznej ciągnika poprzez przewody hydrauliczne. Kierunek przesuwu przenośnika zależy od kierunku przepływu oleju hydraulicznego przez układ.

Adaptery rozrzucające

Kluczowym elementem wpływającym na równomierność rozrzutu jest adapter. Najlepszy adapter to ten z dwoma poziomymi wałkami. Adapter z łopatami, choć miał być uniwersalny do wszystkiego, łącznie z wapnem, okazał się utopią, rozrzucając materiał na kupki, jak łopatą.

Jak działa rozrzutnik obornika?

Rozrzutnik obornika składa się zwykle z jednej lub dwóch osi z kołami. Kiedy maszyna pracuje, dochodzi do obracania się zespołu noży (adaptera) na odpowiednich wałkach, cięcia oraz rozrzucania nawozu. Takie działanie jest możliwe dzięki silnikowi hydraulicznemu oraz wałowi odbioru mocy. Następnie obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego - umożliwia to taśma zbudowana z listew napędzanych łańcuchem (czasem składa się ona jednak z przesuwających się z podłogą ścianek).

Regulacja posuwu rozrzutnika

Sterowanie pracą przenośnika podłogowego odbywa się przy pomocy rozdzielacza w kabinie ciągnika. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwia szybką zmianę kierunku przesuwu oraz skraca czas reakcji.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przesuwu przenośnika regulujemy pokrętłem regulatora przepływu, przeważnie w skali od 0 do 10. Przy nastawieniu na 0 podajnik nie pracuje.

Precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału

Hydrauliczne podajniki pozwalają na bardzo precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału. Operator może łatwo zmieniać ilość podawanego obornika, co jest szczególnie przydatne przy różnorodnym materiale. Hydraulika zapewnia stabilność pracy maszyny nawet przy nierównych obciążeniach, co pozwala na równomierny rozrzut obornika.

Regulacja dawki nawożenia

Dawka, jaką możemy rozrzucić z pomocą rozrzutnika z posuwem hydraulicznym, zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Im szybszy posuw, tym większa ilość obornika trafia na wałki rozrzucające w krótszym czasie, co zwiększa dawkę. Im wolniejszy posuw, tym mniejsza dawka obornika rozrzucana jest na jednostkę powierzchni.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Szerokość, na jaką wałki rozrzucające rozrzucają obornik, również wpływa na dawkę - przy większej szerokości warstwa obornika na jednostkę powierzchni będzie cieńsza.
• Prędkość jazdy ciągnika: Im wolniejsza prędkość jazdy ciągnika, tym większa dawka obornika trafia na daną powierzchnię, ponieważ większa ilość materiału jest rozrzucana na mniejszym obszarze. Im szybsza prędkość jazdy, tym dawka jest mniejsza, ponieważ maszyna przemieszcza się szybciej, a obornik rozrzucany jest na większy obszar.

Na dawkę nawożenia wpływ ma również wysokość załadowanego obornika w skrzyni ładunkowej. Należy dążyć do równomiernego rozmieszczenia ładunku, aby zapewnić optymalne rozrzucanie. Po ustawieniu dawki warto przeprowadzić test próbny. Wybierz niewielką część pola, ustaw posuw hydrauliczny i prędkość jazdy, a następnie sprawdź rozrzuconą ilość obornika. Na tej podstawie dostosuj ustawienia.

Najczęstsze problemy i ich rozwiązania

Jedną z najczęstszych bolączek jest właśnie nierównomierne rozrzucanie obornika, co wpływa bezpośrednio na plony. Aby temu zaradzić, należy regularnie sprawdzać oraz konserwować mechanizmy rozrzucające - smarować ruchome części, dokręcać mocowania i wymieniać skorodowane elementy.

Problemy z posuwem taśmy

Użytkownicy często zgłaszają problem, gdy przy pełnym rozrzutniku wiatraki się obracają, ale taśma nie przesuwa obornika. Dopiero po zrzuceniu 2/3 ładunku, reszta materiału jest rozrzucana. Może to wynikać z braku lub uszkodzenia kilku listew przy łańcuchach posuwu. Jeśli łańcuch posuwu jest luźny, może przeskakiwać na trybach z tyłu, co powoduje wyginanie taśmy i brak posuwu. Rozwiązaniem jest wymiana brakujących lub uszkodzonych listew oraz naciągnięcie łańcucha. Można też przestawić na szybszy posuw, przesuwając płaskownik idący od dużego koła do przodu rozrzutnika i mocując go w odpowiedniej dziurce.

Zużycie elementów roboczych

W rozrzutniku obornika najszybciej zużywają się elementy najbardziej obciążone podczas pracy, czyli łańcuchy podajnika, listwy przesuwające, łożyska, wirniki oraz łopatki rozrzucające. Z czasem pojawiają się na nich oznaki eksploatacji - mogą być to luzy, pęknięcia, wygięcia czy rdza. Typowym sygnałem, że pora na wymianę, jest nierówny posuw obornika, nietypowe hałasy dobiegające z przekładni lub wyraźnie słabszy rozrzut materiału. Aby nie dopuścić do poważniejszej awarii, warto regularnie sprawdzać stan mechanizmów napędowych i reagować już przy pierwszych objawach zużycia.

Awaria w trakcie pracy

Awaria rozrzutnika obornika w trakcie pracy to sytuacja stresująca, ale nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowego przerwania nawożenia. Jeśli uszkodzeniu ulegnie mechanizm podający, warto w pierwszej kolejności sprawdzić, czy problem nie wynika z prostego zatoru - często wystarczy ręczne usunięcie zalegających resztek lub lekkie napięcie łańcuchów. W przypadku drobnych usterek, takich jak poluzowane śruby czy wygięta listwa, można wykonać doraźną naprawę w polu, by dokończyć rozrzucanie. Jeśli awaria jest poważniejsza i dotyczy np. wirnika lub przekładni, najlepszym rozwiązaniem będzie ograniczenie tempa pracy i rozrzucenie pozostałego obornika w mniej precyzyjny sposób, by odciążyć maszynę.

Problemy z wałem posuwu

W rozrzutniku Cynkomet N221 3/4 zgłaszano dwukrotne ukręcenie wału od posuwu taśm zaraz za przekładnią hydrauliczną. Może to świadczyć o wadliwości materiału lub przeciążeniach. Należy sprawdzić, czy napęd jest odpowiednio zabezpieczony przed nadmiernym momentem obrotowym (np. sprzęgło przeciążeniowe).

Konsystencja obornika

Równomierny rozrzut zaczyna się jeszcze na płycie obornikowej. Konsystencja materiału decyduje o tym, czy rozrzutnik rozprowadzi nawóz płynnie, czy też będzie tworzył „placki” i puste pasy. Zbyt mokry obornik skleja się na bębnach i talerzach, a zbyt suchy - pyli i słabo się rozdrabnia. Zatory zwykle wynikają z niezsynchronizowanej pracy podłogi z wałkami lub bębnami.

Zgrzytanie i powolne rozładowywanie

Problem zgrzytania i bardzo powolnego rozładowywania rozrzutnika, nawet przy maksymalnym posuwie, może wskazywać na przeciążenie maszyny lub problem z zapadkami mechanizmu posuwu. Ważne jest sprawdzenie, czy zapadki łapią od razu i czy łańcuchy mają odpowiedni naciąg.

Uszkodzenie listew w rozrzutniku Warfama

W rozrzutniku Warfama problemem mogą być wyginające się listwy. Wzmacnianie listew może nie wystarczyć, jeśli problem leży w wyrobionych kołach posuwu lub przeciążeniu.

Drgania pompy oleju w rozrzutniku Rolland

W rozrzutniku Rolland podczas większego obciążenia pompa oleju wpada w drgania. Zastanawia, czy pompa nie powinna być jakoś zamontowana na stałe, a nie tylko wisieć na łożysku wału i przewodzie hydraulicznym. Należy sprawdzić mocowanie pompy i wału.

Stacjonarny rozrzutnik

W przypadku chęci użycia rozrzutnika jako stacjonarnego, załadowanie 2-3 ton obornika może wymagać innej przekładni lub dodatkowego koła pasowego, aby zapewnić odpowiednią moc i prędkość posuwu.

Konserwacja po sezonie

Po zakończonym sezonie rozrzutnik wymaga dokładnej konserwacji, która pozwoli uniknąć poważnych awarii w kolejnym roku. Najważniejsze jest gruntowne oczyszczenie maszyny z resztek nawozu, ponieważ pozostawiony obornik sprzyja korozji i przyspiesza zużycie metalowych elementów. Kolejny krok to przegląd techniczny - warto sprawdzić stan łańcuchów, łożysk i wirników, a wszystkie ruchome części odpowiednio nasmarować. Dzięki temu mechanizmy nie zacierają się podczas postoju. Istotne jest także prawidłowe przechowywanie rozrzutnika - najlepiej w suchym, zadaszonym miejscu, które chroni go przed wilgocią i mrozem. Dodatkowe zabezpieczenie w postaci preparatów antykorozyjnych jeszcze bardziej wydłuży żywotność podzespołów.

Części zamienne

Zakup używanych części do rozrzutnika obornika może być atrakcyjnym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy chcemy ograniczyć koszty. Sprawdzone elementy, takie jak łańcuchy, listwy podajnika czy śruby, mogą służyć jeszcze przez kilka sezonów, o ile są w dobrym stanie - bez pęknięć, nadmiernego zużycia czy korozji. Warto jednak pamiętać, że w przypadku kluczowych podzespołów mechanicznych, takich jak wirniki, łożyska czy przekładnie, inwestycja w nowe części do rozrzutnika obornika jest często bardziej opłacalna. Zapewniają one dłuższą żywotność, większą niezawodność i zmniejszają ryzyko awarii w polu.

Rozrzutnik obornika to niezastąpione narzędzie w rolnictwie, ale by działał sprawnie i długo, wymaga regularnej troski i uwagi. Nierównomierny rozrzut, zużyte części czy awarie w polu da się skutecznie opanować dzięki prostej konserwacji, czujności i odpowiednim materiałom.

tags: #rozrzutnik #slabo #rozrzuca