Sadzarka czerpakowa: Kompleksowy przewodnik po maszynach do sadzenia ziemniaków

Sadzarka do ziemniaków to kluczowe urządzenie rolnicze, które znacznie przyspiesza i optymalizuje proces uprawy ziemniaków, zapewniając efektywne oraz równomierne rozmieszczenie bulw w glebie. Dzięki temu możliwe jest osiągnięcie wysokich plonów. Współczesne sadzarki to często kompleksowe rozwiązania, które w jednym cyklu roboczym integrują wszystkie kluczowe etapy zakładania plantacji. Wydajność w rolnictwie zależy w dużej mierze od precyzji maszyn oraz zdolności do ograniczania liczby przejazdów roboczych, a nowoczesne sadzarki idealnie wpisują się w te potrzeby.

Wielozadaniowość i automatyzacja w procesie sadzenia

Główną zaletą nowoczesnych sadzarek jest ich wysoki stopień automatyzacji, który maksymalnie odciąża operatora i zapewnia powtarzalność parametrów sadzenia. W trakcie jednego cyklu roboczego sadzarka wykonuje zazwyczaj trzy kluczowe operacje:

• Wyorywanie bruzd: Specjalnie wyprofilowane redlice tworzą równe kanały w glebie, przygotowując podłoże pod materiał siewny.
• Automatyczne wysadzanie: Mechanizm czerpakowy precyzyjnie pobiera ziemniaki ze zbiornika i umieszcza je w glebie w regularnych odstępach.
• Formowanie redlin: Tylne elementy robocze (talerze obsypujące lub płużki) przykrywają ziemniaki ziemią, formując stabilne i wysokie redliny, które chronią system korzeniowy i ułatwiają późniejszą wegetację.

Budowa sadzarki do ziemniaków - kluczowe elementy i ich funkcje

Sadzarki do ziemniaków różnią się konstrukcją, ale posiadają wspólne elementy odpowiedzialne za ich podstawowe funkcje. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje sadzarek, które znajdują się w gospodarstwach rolnych:

• Sadzarki półautomatyczne: W tym przypadku ziemniaki wkłada się do komór tarczowego zasobnika, który obraca się w płaszczyźnie poziomej. Kiedy komora trafia na otwór zlokalizowany nad wylotem redlicy, sadzeniak spada do bruzdy.
• Sadzarki automatyczne: Można je podzielić na przenośnikowe oraz tarczowe. Mogą być przyczepiane lub zawieszane, często mają postać modułową, co pozwala na zwiększanie szerokości roboczej. Najważniejszym modułem jest zazwyczaj maszyna dwurzędowa.

Wyróżniamy nie tylko sadzarki redlinowe (tworzące redliny), ale również te zagonowe, które sadzą ziemniaki w zagonach (np. w 3 rzędach), działając w podobny sposób jak redlinowe.

Rama i redlice

Rama stanowi konstrukcję nośną sadzarki, wraz z trzypunktowym układem zawieszenia. Do ich wykonania często wykorzystuje się profile zamknięte ze stali, na których osadzone są wszystkie inne elementy sadzarki. Redlice, wraz z płozą, często są umieszczane w przednim fragmencie sadzarki. Wyorują one bruzdy, w których następnie znajdą się ziemniaki. Dzięki płozie operator urządzenia może wyrównać ziemię. Głębokość bruzdy często ustawia się poprzez wysokość położenia słupka płozy, który jest blokowany przy pomocy śruby.

Dozowniki i ich mechanizmy

Dozowniki, czyli zespoły wysadzające, są przeznaczone do bezpośredniego sadzenia kartofli. W określone gniazda tarczy obrotowej należy wkładać ziemniaki, które trafiają do wyoranych gniazd poprzez rynnę. Nad tarczami dozownika zlokalizowana jest klapka, która zasłania jedno gniazdo, co zapobiega podwójnemu nabieraniu sadzeniaków lub blokadzie poprzedniego gniazda. Liczba obrotów tarczy dozownika często wpływa na odległość sadzeniaków w rzędzie, zwłaszcza w modelach 4-rzędowych. Obroty tarczy są związane z liczbą zębów koła zębatego, które napędza przekładnię łańcuchową. W sadzarkach 2-rzędowych odległości sadzeniaków w rzędzie reguluje się często poprzez tarcze obrotowe dozownika.

Mechanizmy odpowiedzialne za precyzyjne sadzenie

W automatycznych sadzarkach tarczowych istotnymi zespołami są zagarniacze zasypujące ziemniaki lub obsypniki, tarcze z chwytakami (które zabierają sadzeniaki ze zbiornika) oraz redlice (odpowiedzialne za tworzenie bruzd). Ze względu na mniejszą precyzję chwytaków, sadzarki przenośnikowe coraz częściej zastępują modele tarczowe.

W urządzeniach przenośnikowych czerpaki, które zbierają ziemniaki, przymocowywane są do taśm lub łańcuchów. W tym kontekście można wyodrębnić sadzarki:

• taśmowo-palcowe,
• taśmowo-czerpakowe,
• łańcuchowo-czerpakowe,
• igiełkowe.

Najnowocześniejszym rozwiązaniem, zapewniającym największą wydajność, są modele taśmowo-czerpakowe. Sadzeniaki zbiera się z dolnego fragmentu zbiornika przy wykorzystaniu czerpaków zlokalizowanych na taśmie, które przenosi się w górę. W górnej części przenośnika ziemniaki staczają się na kolejny czerpak, a następnie opuszczane są do dolnej części bruzdy utworzonej przez redlice. Korpus obsypnika zakrywa ziemniaki, natomiast napęd przenośnika pobierany jest z kół sadzarki, które posiadają na obwodzie ostrogi.

Dodatkowo, ramka usytuowana nad tarczą z czerpakami strąca podwójnie nabrane sadzeniaki. W tym celu wykorzystuje się również gwiazdki wstrząsające, które prawidłowo nastawia się przy pomocy dźwigni, we właściwej odległości od taśm z czerpakami. Dopływ ziemniaków do tych taśm reguluje się poprzez gumowe przegrody zlokalizowane w zbiornikach, nastawiane przy wykorzystaniu dźwigni.

Obsypniki

W tylnej części sadzarki usytuowane są obsypniki, które zasypują glebą sadzeniaki i tworzą redliny o konkretnym kształcie i wysokości. W sadzarkach 2-rzędowych obsypniki mają formę redlic, a głębokość obsypywania ustawia się tak jak w redlicach do wyorywania bruzd. W sadzarkach 4-rzędowych często stosuje się obsypniki talerzowe, gdzie wysokość zasypywania ziemniaków dostosowuje się poprzez kąt pochylenia talerzy.

Znaczniki, ławki, półka i światła odblaskowe

W niektórych sadzarkach można znaleźć znaczniki, które wyznaczają tor dla ciągników. Ważnym elementem są również ławki, będące miejscem obsługi urządzenia, oraz półka do składowania pojemników z sadzeniakami. Nie można zapomnieć o światłach odblaskowych, zainstalowanych po bokach urządzenia dla bezpieczeństwa.

Elastyczność i parametry techniczne

Nowoczesna sadzarka musi dostosować się do różnych standardów uprawy i specyfiki parku maszynowego, oferując szeroki zakres regulacji:

• Szerokość międzyrzędzi: Maszyny często pozwalają na pracę w popularnych standardach, np. 62,5 cm oraz 67,5 cm, a także 70-75 cm czy nawet 90 cm. Możliwość wyboru rozstawu kół i sekcji roboczych sprawia, że sadzarka jest kompatybilna z większością ciągników i maszyn do późniejszej pielęgnacji.
• Głębokość sadzenia: Zakres regulacji, np. od 10 cm do 15 cm lub od 4 do 12 cm, pozwala na dostosowanie głębokości do rodzaju gleby oraz wilgotności podłoża, co bezpośrednio wpływa na szybkość wschodów i jakość plonu. Głębokość sadzenia ustawia się poprzez wysuwanie redlic.

Innowacyjna regulacja odległości w rzędzie

Unikalną cechą niektórych maszyn jest prosty i skuteczny system zmiany gęstości sadzenia. Odległość między sadzeniakami w rzędzie (np. 29 cm, 32 cm lub 35 cm) jest bezpośrednio powiązana z kinematyką napędu. Zamiast skomplikowanych przekładni zębatych, producenci stosują rozwiązania oparte na zmianie średnicy kół jezdnych. Ponieważ napęd mechanizmu czerpakowego pochodzi bezpośrednio od kół maszyny, zmiana ich obwodu zmienia prędkość podawania sadzeniaków względem drogi przebytej przez ciągnik. Pozwala to na błyskawiczne dostosowanie obsady roślin na hektar, co jest kluczowe przy przechodzeniu między różnymi odmianami ziemniaków.

W klasycznych sadzarkach gęstość sadzenia rolnik ustawia poprzez modyfikację prędkości ruchu taśm wysadzających, wykorzystując koła łańcuchowe zlokalizowane w przekładni, która przenosi napęd do taśm od kół urządzenia.

Rodzaje sadzarek na polskim rynku i producenci

Mimo że powierzchnia uprawy ziemniaków w ostatnich latach znacznie zmalała, na wybór maszyn do ich uprawy nie można narzekać. Wraz ze zmianą kierunków ich użytkowania pojawił się popyt na bardziej specjalistyczny i precyzyjny sprzęt. Producenci oferują trzy główne rodzaje tych maszyn:

Automatyczne sadzarki łańcuchowo-czerpakowe

Pierwszą grupę stanowią sadzarki, których elementem roboczym są łańcuchy z przymocowanymi do nich czerpakami (kubeczkami). Są to maszyny zawieszane jedno- lub dwurzędowe, które wyróżnia prosta budowa oraz nieduże zapotrzebowanie na moc ciągnika (np. Kora 2 wymaga ciągnika o mocy 50-60 KM). Wysadzają one ziemniaki w międzyrzędziach 62,5/67,5 cm lub 70/75 cm. Rolę obsypników formujących redliny w tych maszynach pełnią płużki obsypujące.

Przykładem takiej konstrukcji jest dwurzędowa sadzarka Bometu z Węgrowa, przeznaczona dla mniejszych i średnich gospodarstw. Zbiornik na sadzeniaki może zmieścić maksymalnie ok. 180 kg bulw. Podobne sadzarki znajdują się w ofercie Pol-Mot Tur z Biedaszek Małych, często z możliwością sadzenia ziemniaków w rzędzie co 29, 32 lub 35 cm i opcją podsiewacza nawozowego.

Sadzarki taśmowo-czerpakowe

Na identycznej zasadzie co sadzarki łańcuchowo-czerpakowe działają maszyny, w których zastosowano podwójne taśmy z przytwierdzonymi do nich naprzemiennie czerpakami z wymiennymi wkładkami. Takie rozwiązanie jest droższe, jednakże umożliwia większą prędkość roboczą, a co bardzo istotne - uszkodzenia bulw są minimalne. Sadzarki taśmowo-czerpakowe oferowane są w wersji zawieszanej i przyczepianej. Zawieszane maszyny to najczęściej sadzarki 2- i 4-rzędowe. Przyczepiane sadzarki mogą wysadzać ziemniaki w czterech, sześciu, a nawet ośmiu rzędach. Najczęściej szerokość międzyrzędzi wynosi 75-90 cm. Pojemność zbiorników na sadzeniaki w tego typu maszynach to (zależnie od modelu) 600-6000 kg.

Rodzimymi producentami są firmy: Akpil (model Planter, który przeszedł modyfikację i oferuje wersję z gumowymi kołami napędowymi oraz szeroki zakres regulacji gęstości sadzenia), Remprodex z Człuchowa (oferujący urządzenia dwu- i czterorzędowe ze zbiornikiem sztywnym i uchylnym, np. S-211/1 Super z koszem na 1,5 t sadzeniaków), oraz Unia Brzeg (seria Kora, oferująca dwurzędowe modele o dużej pojemności zbiorników, np. Kora 4 z zbiornikiem na 840-900 kg, czy Kora 4HP z pojemnością 2-2,2 t).

Sadzarki strukturalne (pasowe)

Trzecią grupą są sadzarki strukturalne, które pojawiły się na początku lat 70. Maszyny te, w odróżnieniu do klasycznych sadzarek, wyróżnia brak czerpaków i inny sposób transportu ziemniaków. Są one dostępne w ofercie firm Dewulf-Miedema i Grimme. W sadzarkach spółki Dewulf-Miedema trzy rzędy napędzanych hydraulicznie 24 pasów gumowych tworzą rynnę, do której spadają sadzeniaki ze zbiornika. Dwa boczne rzędy pasów poruszają się w przeciwnym kierunku niż rząd pasa środkowego. W wyniku ruchu pasów bocznych ziemniaki są układane pojedynczo na pasie środkowym, za pośrednictwem którego są transportowane do redlic. Nad redlicą znajduje się wałek z gumy piankowej, który porusza się nieco wolniej niż pas środkowy i przytrzymuje sadzeniaki przed umieszczeniem ich w glebie, regulując odległość między nimi.

W sadzarkach strukturalnych marki Grimme również zastosowano system z trzema hydraulicznie napędzanymi pasami. Równomierny przepływ sadzeniaków na pojedyncze pasy doprowadzające je do redlicy zapewniają pręty czujników. Nad wylotem do redlicy znajduje się czujnik ultradźwiękowy do liczenia sadzeniaków, który kontroluje proces sadzenia.

Nowoczesne technologie i automatyzacja w sadzarkach

Duże możliwości w sadzarkach taśmowo-czerpakowych i strukturalnych oferuje hydrauliczny napęd taśm. Rozwiązanie to umożliwia bezstopniową regulację odstępu pomiędzy sadzeniakami w rzędzie. W maszynach takich jak AVR, Dewulf-Miedema i Grimme czynność ta jest wspierana przez elektroniczne urządzenia sterownicze znajdujące się w kabinie ciągnika.

Pulpity i terminale sterujące

• Pulpity Grimme: Montowane są pulpity sterujące z klawiaturą i potencjometrem obrotowym, zintegrowane z układem sygnalizującym zakłócenia wysadzania. System ten wykorzystuje dane z czujnika rejestrującego poziom napełniania czerpaków. Operator może ustawić limit procentowy dla przepustów; w razie jego przekroczenia system wyświetli komunikat i wyemituje sygnał dźwiękowy. Za pomocą panelu sterującego operator może regulować prędkość elektrycznego wytrząsacza taśm.
• Panel HMI Dewulf-Miedema: Oferuje panel HMI (Human Machine Interface) z dotykowym ekranem, który pozwala sterować gęstością sadzenia. Urządzenie jest zintegrowane z systemem optycznej detekcji przepustu Eagle-Eye, który wykrywa każdą pojedynczą bulwę trafiającą do redlicy. Panel umożliwia także regulację dawek nawozów mineralnych oraz zapraw w trybie manualnym lub automatycznym opartym o sygnał GPS.
• Terminale Grimme VC 50 / Isobus CCI 200: Terminal VC 50 z kolorowym wyświetlaczem zlicza obsadzone hektary i wysadzone bulwy. Terminal Isobus CCI 200, oprócz funkcji VC 50, umożliwia odłączanie poszczególnych rzędów na klinach (Section Control), prowadzenie dokumentacji zabiegu oraz stosowanie map aplikacyjnych do dawkowania nawozów w systemie GPS. Funkcje Section-Control i nawożenie z technologii GPS są dostępne także w terminalu HMI sterującym pracą sadzarek Dewulf.

Indywidualny napęd i systemy bezpieczeństwa

Indywidualny, hydrauliczny napęd taśm każdego rzędu sadzarki umożliwia odłączanie napędu poszczególnych rzędów w celu tworzenia ścieżek technologicznych. Automatyka zakładania ścieżek jest uruchamiana za pomocą przycisku lub ikony na panelu sterującym. W sadzarkach strukturalnych bruzdowniki mogą być zamontowane na układzie równoległoboku, co umożliwia zachowanie stałej głębokości na całej szerokości maszyny. System elektroniczny może także sterować pracą urządzeń do formowania redlin, tak by sadzeniaki były wysadzane na środku redliny. Sadzarki strukturalne mogą być doposażone w system umożliwiający utrzymanie odpowiedniego napełnienia taśm sadzeniakami podczas pracy na terenach pagórkowatych dzięki układowi hydraulicznemu, który utrzymuje elementy sadzące w położeniu poziomym.

W kontekście bezpieczeństwa pracy, kluczowe jest, aby nowoczesne sadzarki były wyposażone w odpowiednie osłony mechanizmów ruchomych, takich jak zespoły łańcuchowo-czerpakowe, zapobiegające dostępowi do stref niebezpiecznych. Brak takich osłon, a także czytelnych piktogramów ostrzegawczych i dostępnych instrukcji obsługi, jest uznawany za istotne zagrożenie przez instytucje takie jak KRUS.

Dodatkowe funkcje: Zaprawianie ziemniaków i nawożenie

Wiele modeli sadzarek posiada dozowniki do zaprawiania bulw oraz zespoły do aplikacji nawozów mineralnych. Zaprawianie ziemniaków jest skuteczne w zwalczaniu rizoktoniozy, a także może ograniczyć bytowanie drutowców, mątwika czy stonki. Ziemniaki można zaprawiać na kilka sposobów, w tym poprzez zanurzanie skrzynek z bulwami w roztworze przed sadzeniem.

Dzisiaj na rynku są specjalne zaprawiarki, które można zamontować bezpośrednio na sadzarce. Takie urządzenie produkuje na zamówienie firma Aporo z Poznania. Na zbiorniku sadzarki umieszcza się zbiornik na ciecz roboczą (50 l), która jest sprężana, a następnie przewodami podawana do dysz. W nich zamontowane są oszczędne rozpylacze pełnostożkowe skierowane na przesuwające się pojedyncze bulwy w koszyczkach. Pełen zbiornik cieczy z zaprawą wystarcza na posadzenie ok. 1,5-2 ha ziemniaków.

Ciekawą propozycją jest pianowa zaprawiarka produkowana przez firmę Jacka Krasuckiego ze Strzelec Opolskich. Urządzenie to pasuje do większości sadzarek, jest niedrogie, proste w montażu i obsłudze. Na koszu zasypowym umieszcza się zbiornik z cieczą roboczą o pojemności 20 l, do którego dodatkowo wlewa się środek pianotwórczy. Urządzenie jest zasilane z układu pneumatycznego ciągnika. Sprężone powietrze powoduje wytwarzanie się piany w wytwornicy, która wraz z zaprawą trafia do kosza zasypowego, w miejsce, gdzie bulwy pobierane są przez czerpaki.

Dodatkowe wyposażenie do sadzarek może obejmować podsiewacz nawozów i małe miseczki (czerpaki) oraz gumowe przysłony, które zabezpieczają przed uszkodzeniami mechanicznymi podczas sadzenia bulw o mniejszych średnicach. Niektóre modele sadzarek są również wyposażone w dodatkowy, uchylany hydraulicznie zbiornik, który zwiększa ładowność maszyny.

tags: #sadzarka #czerpakowa #wikipedia