Zakładanie nowego sadu to kluczowy moment dla każdego sadownika, decydujący o przyszłych plonach i efektywności pracy. Coraz częściej tradycyjne metody ustępują miejsca nowoczesnym technologiom, które gwarantują nie tylko oszczędność czasu, ale i precyzję wykonania. Jedną z takich technologii jest mechaniczne sadzenie drzewek za pomocą sadzarki. Właściwe sadzenie drzewek sadzarką wymaga jednak nie tylko odpowiedniego sprzętu, ale i przestrzegania szeregu zasad, które zapewnią dobrą przyjmowalność roślin i ich zdrowy rozwój.
Przygotowanie gleby przed sadzeniem
Kluczowym czynnikiem wpływającym na to, czy posadzone drzewka dobrze się przyjmą, jest odpowiednio przygotowana gleba. Najważniejsze jest przede wszystkim głębokie spulchnienie gleby, które można uzyskać poprzez głęboszowanie, a następnie orkę czy talerzowanie. Poza mechanicznym przygotowaniem gleby, niezwykle istotne jest doprowadzenie jej do odpowiedniego poziomu poszczególnych pierwiastków i składników pokarmowych. Z tego powodu przed sadzeniem należy wykonać analizę gleby.
Jeżeli zakładamy sad po sadzie i chcemy wzbogacić glebę, można wykorzystać materię organiczną. Przykładem jest stosowanie podłoża popieczarkowego w dawce około 100-150 m³ na hektar. Należy je rozsypać w miejscach, gdzie mają iść rzędy, a następnie wymieszać z glebą za pomocą szpadli mechanicznych.
Zalety sadzenia mechanicznego
Dziś coraz częściej sadzi się za pomocą różnych urządzeń, takich jak sadzarki czy frezy. Technologia ta znacząco przyspiesza pracę i pozwala obsadzić większy areał w krótszym czasie. Na przykład, technologia stosowana przez Michała Piejaka pozwala na osiąganie imponujących prędkości sadzenia. Przy rozstawie 3,05 metra między rzędami i 80 centymetrów między drzewkami (dla materiału dwuletniego o sporych rozmiarach), prędkość pracy wahała się między 600 a 750 metrów bieżących na godzinę. Takie tempo wymaga jednak sprawnej organizacji pracy, gdzie do obsługi sadzarki potrzebne są 3 osoby.
Namaczamy i sadzimy drzewka na jesieni! dr Jan Golba o zastosowaniu krzemu podczas sadzenia drzewek.
Prawidłowe sadzenie sadzarką i dalsze kroki
Praca z sadzarką nie powinna kończyć się na samym przejeździe maszyny. Po sadzeniu należy jeszcze przejść przez kwaterę i dobrze obdeptać drzewka. Jest to podstawa, ponieważ drzewko musi być solidnie osadzone w glebie. Nawet najlepsza maszyna nie gwarantuje sukcesu, jeśli drzewko po sadzeniu jest źle osadzone.
Podlewanie
Bardzo ważne jest późniejsze podlanie drzewek wodą. Czekanie na deszcz lub liczenie na kilka milimetrów opadu często nie daje dobrego efektu. Zaleca się podlewanie posadzonych drzewek wieczorem tego samego dnia, przeznaczając około 8-10 litrów wody na jedno drzewko (czyli np. około 3000 litrów wody na 300 drzew). Chodzi o to, aby ziemia dobrze obsiadła i aby w strefie korzeniowej nie było powietrza, co zapewni dobry start roślinom.
Wiązanie i cięcie
W ostatnich latach sadzi się coraz większe i ładniejsze drzewka, bardzo często dwuletnie. Takie drzewka powinny być od razu przywiązane. Nie należy czekać, ponieważ po posadzeniu drzewko chce wypuszczać młode korzenie. Jeśli stoi luźno, wiatr zaczyna nim ruszać, tworząc pustą przestrzeń wokół podkładki i podrywając młode korzenie, które próbują się ukorzeniać.
Po samym posadzeniu trzeba również jak najszybciej przyciąć drzewka. Większość sadowników po posadzeniu od razu przystępuje do cięcia. Najważniejsze jest, aby zrobić to przed ruszeniem drzewek, co sprzyja lepszemu przyjmowaniu się i startowaniu roślin.
Budowa i regulacja sadzarek
Większość dostępnych na rynku sadzarek to maszyny zawieszane na trzypunktowym układzie zawieszenia ciągnika. Ich konstrukcję stanowi stalowa rama wsparta na kołach, do której zamontowane są odkładnice zasypujące, koła ugniatające, znacznik następnego przejazdu, siedzisko dla osoby podającej rośliny oraz dwa zasobniki na drzewka. W maszynach przeznaczonych do sadzenia drzewek owocowych stosuje się również inne rozwiązania:
- Firma Agromod z Sierzchowy produkuje sadzarki (DS-1/N) wyposażone w zbiornik ze stali kwasoodpornej na nawóz mineralny dozowany bezpośrednio „pod korzeń” sadzonego drzewka. Płynną regulację dawki nawozu umożliwia silnik hydrauliczny. Maszyny te posiadają dwa zasobniki na drzewka (pionowe lub poziome) oraz mogą być wykorzystywane jako głębosz po zdemontowaniu tylnej części.
- Firma Ditta-Seria ze Żdżar oferuje sadzarko-głębosz DSG, wyposażony w pojemne kosze na drzewka oraz dwa znaczniki. Może służyć jako głębosz do spulchniania gleby na głębokość 70 cm. Wymagany jest ciągnik o mocy 40-70 KM.
- Firma Jagoda J.P.S. ze Skierniewic oferuje sadzarkę jednorzędową Daria 2 z redlicą o szerokości 16 cm lub 22 cm, przeznaczoną do sadzenia drzewek owocowych i krzewów. Do pracy potrzebny jest ciągnik o mocy 45 KM, poruszający się z prędkością od 0,2 km/godz. do 2,0 km/godz.
- Firma Wiesława Królika z Warki oferuje modele sadzarek SDK i SDK-DN, które pozwalają posadzić od 400 do 500 drzewek w ciągu godziny. Model SDK-DN jest wyposażony w dozownik nawozu sypkiego.
- Mazowieckie Centrum Maszyn Sadowniczych produkuje sadzarki jednorzędowe SD, przeznaczone do współpracy z ciągnikami klasy 0,6-0,9 (około 40 KM). Kosze na drzewka mieszczą od 50 do 200 roślin, a maksymalna głębokość pracy to 35 cm.
- Ośrodek Techniki Leśnej w Jarocinie oferuje sadzarki jednorzędowe model GNKp, sadzące na głębokość do 25 cm, z gumowymi tarczami o średnicy 120 cm i krojami przednimi zabezpieczającymi konstrukcję.
Precyzja i regulacja parametrów sadzenia
Sadzarka pozwala na dokładne ustawienie parametrów sadzenia. Głębokość sadzenia reguluje podnośnik ciągnika z EHR (Elektroniczna Regulacja Hydrauliki), a docisk kół zagniatających kontroluje cięgło hydrauliczne ciągnika. Równie ważna jest precyzja w wyznaczaniu rzędów. Najprostszą metodą jest użycie nawigacji GPS, gdzie wyznacza się jeden rządek za pomocą punktu A i B, a następnie wpisuje szerokość roboczą (odległość między rzędami). W sadach, gdzie planowane są konstrukcje wspierające (np. słupy), można wykorzystać rzędy wyznaczone przez geodetów, pobierając od nich współrzędne geograficzne jednego rządka.
Ciekawą wartością dodaną jest możliwość precyzyjnego obliczenia łącznej długości wszystkich rzędów w sadzie. Dzięki temu gospodarz podczas zamawiania rurek do nawodnienia nie musi ponownie mierzyć pola.
Dozowniki nawozów
Do sadzarek dodatkowo można zamontować dozownik do nawozów otoczkowanych (np. Basacote® Plus 6M oferowany przez firmę Compo), który precyzyjnie odmierza porcję nawozu pod korzenie sadzonych roślin.
Sadzenie sadzonek leśnych
Sadzarka leśna SZ (Forest transplanter) jest przeznaczona do wykonywania nasadzeń w sposób mechaniczny na powierzchniach odnawianych o niedużym zapniaczeniu, jednak jej konstrukcja umożliwia sadzenie również na powierzchniach porolnych. W tym roku zwiększono możliwości w zakresie starszych sadzonek. Obecnie sadzarką SZ można sadzić sadzonki o systemie korzeniowym do 25 cm i wysokości do 60 cm.
Wyposażenie sadzarki w krój przedni ma na celu zabezpieczenie konstrukcji sadzarki (głównie płużka) przed nadmiernymi przeciążeniami, a ukształtowanie płużka gwarantuje wykonanie poprawnej bruzdy, w którą sadzonki podawane są przy pomocy zespołu podającego złożonego z tarczy i uchwytów zaciskanych sprężynowo. Z uwagi na sposób przeniesienia napędu na tarcze sadzące, sadzarki SZ nie należy eksploatować na powierzchniach o stosunkowo luźnym podłożu. Zespół podający sadzonki ma możliwość montowania od 1 do 6 uchwytów, co przekłada się na odstęp między sadzonkami w rzędzie.
Sadzenie w lesie
Dla każdego leśnika wiosna kojarzy się przede wszystkim z sadzeniem nowego pokolenia lasu. Prace te należy zaliczyć do szczególnie ważnych i niewątpliwie wymagających skoordynowania wielu czynników. Sumiennie posadzone drzewko nie może mieć zawiniętych korzeni, musi być umieszczone w jamce (dołku) tak głęboko, jak wcześniej rosło w szkółce.
Najważniejszą czynnością przed posadzeniem młodych drzewek jest oczywiście przygotowanie gleby. W zależności od ilości wody, ukształtowania terenu i rodzaju gleby leśniczy planuje różne sposoby przygotowania gleby. Teren płaski, dobrze odprowadzający wodę, można przygotowywać przy pomocy frezu leśnego. Oprócz sadzenia ręcznego stosuje się również sadzenie mechaniczne - sadzarkami. Nadleśnictwo Włoszakowice jest wiodące pod tym względem, rocznie obsadzając około 50 ha zrębów oraz kilkanaście hektarów gniazd, na których ręcznie wprowadza się gatunki liściaste.
Na jednym hektarze sadzi się około 10 000 młodych drzewek, przy czym metodą mechaniczną (sadzarką) zajmuje to około 7-10 godzin roboczych. Za sadzarką podążają pracownicy Zakładu Usług Leśnych, których zadaniem jest udeptanie lub ewentualne poprawienie sadzonek. Muszą również uzupełnić miejsca, w których sadzarka sobie nie poradziła (pniaki, korzenie itp.). Skład gatunkowy sadzonych drzewek zależy głównie od żyzności powierzchni oraz typu siedliskowego lasu. W tym roku na terenie Nadleśnictwa Włoszakowice zostanie posadzonych 980 tysięcy sztuk sadzonek na niespełna 130 hektarach powierzchni.
Po posadzeniu młode drzewka wymagają szczególnej troski ze strony leśnika, aby zapewnić im optymalne warunki do wzrostu i rozwoju.