Wprowadzenie do sadzenia sosny
Sadzenie sosny, zarówno ręcznie, jak i mechanicznie, jest kluczowym elementem gospodarki leśnej i ogrodnictwa. Sosny to drzewa lub krzewy o wyjątkowym uroku i uniwersalnym zastosowaniu, mogące stanowić ozdobę rabaty, a nawet dominujący soliter w ogrodowej kompozycji. Odpowiednie przygotowanie miejsca i technika sadzenia są decydujące dla szybkiego i prawidłowego wzrostu sadzonek. Wiosna, a także późne lato i jesień, to optymalne pory roku na sadzenie większości drzew i krzewów, w tym sosen.
Wybór miejsca i przygotowanie gleby
Kluczowe dla sukcesu sadzenia jest odpowiednie przygotowanie gleby i wybór stanowiska. Sosna lubi stanowiska słoneczne i przewiewne, gdyż jest rośliną światłolubną, która w cieniu rośnie słabiej i może zbytnio gubić igły. Większość odmian sprawdzi się na lekkich, piaszczystych lub gliniastych glebach o kwaśnym pH.
Przede wszystkim należy uporządkować powierzchnię przeznaczoną pod uprawę leśną. Im lepiej przygotujemy miejsce, tym lepiej przyjmą się sadzonki, a ich wzrost będzie szybki i prawidłowy.
Najważniejszą czynnością przed posadzeniem młodych drzewek jest przygotowanie gleby. Leśniczy, bazując na wieloletnim doświadczeniu, planuje różne sposoby przygotowania gleby w zależności od ilości wody, ukształtowania terenu i rodzaju gleby. Teren płaski, dobrze odprowadzający wodę, można przygotowywać przy pomocy frezu leśnego. Na najuboższych ziemiach często jedynymi gatunkami, które można posadzić, są sosna i brzoza. Sosna najlepiej sprawdza się na glebach kamienistych i zwięzłych oraz przy sadzonkach starszych o silnie rozwiniętym systemie korzeni bocznych.
Ręczne metody sadzenia sosny
Sadzenie w szparę (pod kostur)
Sadzenie w szparę, zwane również sadzeniem pod kostur, jest przeznaczone dla małych sadzonek, zwłaszcza tych o palowym systemie korzeniowym, takich jak modrzew, sosna, buk czy dąb. Do tego celu wykorzystuje się różnego rodzaju kostury.
Metoda ta polega na wykonaniu w ziemi otworu w kształcie szpary, umieszczeniu w nim sadzonki i zasypaniu lub zamknięciu szpary przez dociśnięcie jej boków do korzeni. Najpowszechniejsze jest dwuosobowe sadzenie, gdzie jeden z robotników wykonuje i zamyka szparę, a drugi sadzi. Prawidłowe sadzenie w szparę wymaga wykonywania odpowiednich ruchów roboczych.
Przed wbiciem kostura trzeba odgarnąć butem wierzchnią, najczęściej przesuszoną warstwę gleby. Jest to szczególnie istotne na glebach piaszczystych, gdzie zapobiega dostaniu się suchego piasku do wyciskanej szpary. Kosturarz wykonuje szparę o jednej ścianie pionowej, bez przewężenia w środku. Nieprawidłowa szpara, zbliżona w przekroju do litery „X”, powstaje w wyniku silnego uderzenia kosturem z góry, a następnie wychylenia go w szparze w kierunku „od siebie” i „do siebie”.
Głębokość szpary zależy od długości systemu korzeniowego sadzonek, musi ona zapewniać swobodne ulokowanie w niej całego systemu korzeniowego. Długość korzeni sadzonek sosny wynosi 20-25 cm. Przed usunięciem kostura wyrównuje się glebę spiętrzoną przy wykonywaniu szpary.
Sadzący ujmuje sadzonkę w szyi korzeniowej między palec wskazujący i środkowy, i wprowadza do szpary, zwracając uwagę na prawidłowy układ systemu korzeniowego. Po włożeniu sadzonki do szpary, trzeba wrzucić w nią odrobinę wilgotnej gleby dla pełnego wyprostowania korzeni. Zaciśnięcie szpary wykonuje kosturarz, wbijając głęboko kostur około 5 cm od szpary, po czym pochyla kostur do siebie, zamykając dół szpary. Następnie odchyla kostur od siebie, zamykając górną część szpary. Kolejnymi, płytszymi zanurzeniami kostura wypełnia otwór powstały przy zamykaniu szpary. Wszystkie te czynności mają na celu zapewnienie korzeniom właściwego kontaktu z otaczającą glebą oraz wykluczenie możliwości pozostawienia tzw. "kieszeni powietrznych" w glebie.
Przy tym sposobie sadzenia należy zwrócić specjalną uwagę na głębokość sadzenia. Powszechnie przyjmuje się, że sadzonkę umieszcza się w szparze na taką głębokość, na jakiej rosła w szkółce. Jest to uzasadnione w odniesieniu do gleb zwięzłych oraz gatunków takich jak świerk i modrzew, które ujemnie reagują na nieco głębsze posadzenie. Większość gatunków sosny dobrze znosi jednak sadzenie nieco głębsze o 1-2 cm, co zapewnia korzeniom większą wilgoć. Należy przyjąć, że im gleba jest przewiewniejsza, tym głębiej należy sadzić.
Sadzenie pod motykę
Pewną odmianą sadzenia w szparę jest sadzenie pod motykę. Ten sposób daje dobre wyniki na wystarczająco wilgotnych glebach i jest odpowiedni zwłaszcza dla świerka. Z reguły zatrudnionych jest dwóch robotników. Jeden z nich odchyla ziemię za pomocą motyki, a drugi równocześnie wkłada sadzonkę w ukośną szparę. Następnie pierwszy robotnik wyjmuje motykę, a ziemia opadając, przykrywa korzenie.
Sadzenie roślin z odkrytym systemem korzeniowym
Dla roślin o płaskim systemie korzeniowym, a także dla starszych sadzonek sosny z silnie rozwiniętym systemem korzeni bocznych, stosuje się inną technikę. Kopie się jamkę, pozostawiając na dnie spulchnioną ziemię. Umieszcza się w niej sadzonkę, odpowiednio rozmieszczając jej korzenie, po czym obsypuje się je ziemią - najlepiej próchniczną. Następnie delikatnie podciąga się sadzonkę do góry, tak aby ziemia całkowicie wypełniła przestrzeń między korzeniami rośliny. Delikatnie udeptuje się ziemię i napełnia jamkę.
Sadzenie sosny z bryłą korzeniową i starszych egzemplarzy
Jeśli sadzisz sosnę z tzw. "bryłą", nawadnianie przed posadzeniem jest kluczowe - bryłę korzeniową dobrze jest namoczyć w wodzie na kilka godzin przed umieszczeniem jej w glebie. Sosna powinna stać prosto, a głębokość sadzenia powinna być taka, by bryła była na równi z gruntem. Jeśli jest potrzeba utrzymania sosny w pionie, należy wspomóc ją np. kołkiem stabilizującym. Po delikatnym zasypaniu korzeni i ugnieceniu podłoża, sosnę należy obficie podlać - około 10-20 litrów wody, niezależnie od pogody.
Starsze, większe sosny wymagają głębszych dołków i większego zabezpieczenia korzeni. Niezbędne jest także solidne podparcie w postaci palików i dokładne zabezpieczenie rośliny przed przesuszeniem - np. słomianą matą od wiatru.
SADZENIE DRZEW Z BRYŁĄ KORZENIOWĄ - z pojemnika
Mechaniczne sadzenie sadzarkami
Oprócz sadzenia ręcznego stosuje się również sadzenie mechaniczne przy użyciu sadzarek. Nadleśnictwo Włoszakowice jest wiodące pod tym względem w Polsce, preferując mechaniczny sposób odnowienia powierzchni zrębowych. Rocznie obsadza się tam około 50 ha zrębów oraz kilkanaście hektarów gniazd, gdzie ręcznie wprowadza się gatunki liściaste.
Rowkowa sadzarka jest przeznaczona do mechanizowanego sadzenia sadzonek drzew leśnych z odkrytym i zakrytym systemem korzeniowym (z wielkością bryły korzeniowej do 8 cm) na pozrębowiskach z wysokością pniaków nie większą niż wysokość podwozia traktora od podłoża. Podłączenie sadzarki do ciągników jest możliwe poprzez górny system zawieszania lub na trzy punktowy system zawieszenia. Sadzarkę obsługuje jeden (RZS-1) lub dwóch pracowników (RZS-2).
Pracownik, który siedzi po lewej stronie od radlicy, zabezpiecza przy pomocy dźwigni nożnej hydrauliczne podnoszenie radlicy przy pokonywaniu przeszkód. Dzienna wydajność za jedną zmianę wynosi od 0,6 do 1 ha. Metodą mechaniczną (sadzarką) obsadzenie jednego hektara młodymi drzewkami (około 10 000 sztuk) zajmuje około 7-10 godzin roboczych. Za sadzarką podążają pracownicy, których zadaniem jest udeptanie lub ewentualne poprawienie sadzonek oraz uzupełnienie miejsc, w których sadzarka sobie nie poradziła (np. z powodu pniaków czy korzeni).
Sadzarki w Farming Simulator 25
W grze Farming Simulator 25 gracze mogą sadzić własne drzewa za pomocą sadzarki. Aby sadzić drzewa, najpierw trzeba zakupić ich sadzonki, które dzielą się na liściaste i iglaste. Drzewa iglaste mogą posłużyć do produkcji desek. Do użycia sadzarki, np. Risutec SKB-240, potrzebna jest koparka, np. Volvo EC250DL lub EC380DL. Sadzarkę należy umieścić jak najbliżej ziemi i wcisnąć odpowiedni przycisk, aby zasadzić drzewo. Pozostaje jedynie oczekiwać na wzrost drzew - to proces, który trwa znacznie dłużej niż uprawy.
Pielęgnacja po posadzeniu i długoterminowy wzrost
Nowo posadzone sosny wymagają regularnego podlewania przez pierwsze 2 lata, zwłaszcza w czasie upałów. Na zimę młode sosny warto zabezpieczyć agrowłókniną lub osłonić od wiatru. Sumiennie posadzone drzewko nie może mieć zawiniętych korzeni, musi być umieszczone w jamce (dołku wykonanym szpadlem) w taki sposób i tak głęboko, jak wcześniej rosło w szkółce.
Leśniczy planuje na podstawie wskazań gospodarczych wycięcie lasu, wyznacza na tej powierzchni fragment najciekawszego i najcenniejszego przyrodniczo lasu, który jest zostawiany i nazywany kępą ekologiczną. Miejsce po wyciętych drzewach, zrąb, należy odnowić w ciągu pięciu lat od momentu wycięcia. Najczęściej jednak, jeśli warunki na to pozwalają, odnawia się go w rok albo dwa od momentu pozyskania drewna.
Skład gatunkowy, a więc gatunki, jakie powinny znaleźć się na danej powierzchni, zależą głównie od jej żyzności oraz typu siedliskowego lasu (TSL). Karłowe odmiany sosny osiągają docelową wielkość w 10-15 lat, klasyczne - rosną przez dekady.
Warto zadbać o odpowiednią ekspozycję sosny, tło z niższych roślin i przestrzeń wokół, by w pełni docenić pokrój korony.