W niniejszym artykule szczegółowo opisano budowę kombajnów zbożowych, ich przeznaczenie, zastosowanie, konstrukcję oraz klasyfikację. Omówiono również zasady użytkowania, technologię robót, a także kluczowe zasady bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisy przeciwpożarowe, stanowiąc kompleksowe źródło wiedzy dla każdego, kto zajmuje się eksploatacją i konserwacją tych maszyn.
1. Ogólna Budowa i Działanie Kombajnów Zbożowych
1.1. Sposoby zbioru zbóż i rodzaje stosowanych maszyn
W procesie zbioru zbóż stosuje się różnorodne metody i maszyny, a kombajny zbożowe stanowią najefektywniejsze rozwiązanie dla większości upraw. Ich konstrukcja pozwala na zautomatyzowanie wielu etapów zbioru, od ścinania po oddzielanie ziarna.
1.2. Wymagania agrotechniczne stawiane kombajnom do zbioru zbóż
Kombajny zbożowe muszą spełniać ściśle określone wymagania agrotechniczne, które obejmują m.in. minimalizację strat ziarna, wysoką czystość zbieranego materiału oraz zdolność do pracy w różnych warunkach polowych i pogodowych. Niezwykle ważna jest precyzja cięcia oraz efektywność młócenia i czyszczenia.
1.3. Rodzaje kombajnów zbożowych
Kombajny zbożowe klasyfikuje się ze względu na konstrukcję, sposób młócenia (np. bębnowe, rotorowe) oraz przeznaczenie. Na rynku dostępne są kombajny samojezdne, które są najbardziej rozpowszechnione ze względu na swoją wydajność i wszechstronność.
1.4. Ogólna budowa kombajnu samojezdnego
Kombajn samojezdny to złożona maszyna, której kluczowe elementy współpracują, aby umożliwić jednoczesne ścinanie, młócenie, czyszczenie i magazynowanie ziarna. Poniżej przedstawiono schemat ogólnej budowy kombajnu zbożowego, ukazujący jego główne komponenty:
- zbiornik ziarna
- kanał wciągający
- nagarniacz
- rozdzielacz łanu
- podnośnik zboża wyległego
- zespół tnący
- podajnik ślimakowo-palcowy
- chwytacz kamieni
- klepisko wstępne
- skrzynia biegów
- dmuchawa czyszcząca
- kanał powietrzny
- podsiewacz
- ślimak ziarnowy
- ślimak kłosowy
- sito dolne
- sito górne
- rozrzutnik plew
- sieczkarnia słomy
- kierownica słomy
- podłoga powrotna
- wytrząsacze
- bęben palcowy
- przenośnik ziarnowy
- rura rozładowcza
- klepisko główne
- bęben odrzutnika
- bęben młócący
- przenośnik kłosowy
1.5. Schemat technologiczny pracy kombajnu
Schemat technologiczny pracy kombajnu obejmuje poszczególne etapy, przez które przechodzi zbierane zboże: od nagarniania i cięcia, poprzez młócenie, oddzielanie ziarna od słomy, czyszczenie, aż po transport do zbiornika i wyładunek.
1.6. Układ hydrauliczny kombajnu
Układ hydrauliczny jest kluczowy dla sterowania wieloma funkcjami kombajnu, takimi jak podnoszenie i opuszczanie zespołu żniwnego, regulacja nagarniacza czy obsługa przekładni bezstopniowych. Typowy układ hydrauliczny składa się z następujących elementów:
- zamek hydrauliczny
- dławik opuszczania zespołu żniwnego i bezstopniowej przekładni mechanizmów jezdnych (występuje dwukrotnie)
- trzysekcyjny rozdzielacz ZRS-10-160
- układ obiegowy
- dwusekcyjny rozdzielacz ZRG 22/B
- nienastawny trzydrożny regulator przepływu oleju
- pompa oleju
- zbiornik oleju
- cylinder układu kierowania kombajnem
- zawór dławiący
- nurnikowy cylinder do podnoszenia nagarniacza
- zawory szybkorozłączne
- dławik podwójny
- nurnikowy cylinder do ustawiania nagarniacza
- akumulator hydrauliczno-gazowy
- rozdzielacz orbitrol
- nurnikowy cylinder bezstopniowej przekładni nagarniacza
- tłokowy cylinder do wysuwania nagarniacza (poziomo)
- tłokowy cylinder bezstopniowej przekładni mechanizmów jezdnych
1.7. Układ przeniesienia napędu
Układ przeniesienia napędu w kombajnie jest skomplikowany i składa się z wielu pasów klinowych, łańcuchów oraz wałów, które zapewniają moc dla wszystkich ruchomych części maszyny, od nagarniacza po podnośniki ziarna. Jego elementy to m.in.:
- pas klinowy napędu nagarniacza
- koło przednie napędu nagarniacza
- łańcuch napędu wału podajnika ślimakowo-palcowego (występuje dwukrotnie)
- wał górny przekładni nagarniacza
- wał dolny przekładni nagarniacza
- pas klinowy przekładni bezstopniowej nagarniacza
- pas klinowy zespolony napędu zespołu żniwnego
- wał odrzutnika słomy (występuje dwukrotnie)
- wał przystawki silnika
- pas klinowy napędu pompy hydraulicznej
- pompa hydrauliczna
- pas klinowy napędu odrzutnika słomy
- pas klinowy napędu przekładni bezstopniowej jazdy (występuje dwukrotnie)
- pas klinowy napędu podsiewacza (występuje dwukrotnie)
- pas klinowy napędu przenośnika pochyłego
- wał napędu podsiewacza (występuje dwukrotnie)
- wał sprzęgła jezdnego
- wał górny przenośnika pochyłego
- łańcuch napędu dolnego wału przekładni nagarniacza
- zespół napędowy bierny
- przystawka napędu podnośników
- pas klinowy napędu podnośnika ziarnowego
- wał górny podnośnika ziarna
- ślimak ziarna w zbiorniku
- ślimak wyładunkowy zbiornika ziarna
- wał górny podnośnika kłosów
- ślimak kłosowy górny
- bęben młócący
- pas klinowy napędu przekładni bezstopniowej bęben-odrzutnik
- przekładnia bezstopniowa wentylatora
- pas klinowy napędu wentylatora młocarni
- wał wentylatora
- ślimak kłosowy dolny
- ślimak ziarnowy dolny
- wał wytrząsacza
- pas klinowy napędu wytrząsacza
- łańcuch napędu podnośnika kłosów
- łańcuch napędu podnośnika ziarna
- łańcuch przystawki napędu podnośnika ziarna
1.8. Kabina operatora, urządzenia i elementy sterujące
Kabina operatora jest centralnym miejscem sterowania kombajnem. Wyposażona jest w ergonomicznie rozmieszczone urządzenia i elementy sterujące, które pozwalają na precyzyjną kontrolę wszystkich zespołów roboczych i parametrów pracy maszyny.
2. Budowa, Zasada Działania i Regulacja Zespołów Roboczych Kombajnu
2.1. Zespół żniwny
Zespół żniwny usytuowany jest z przodu kombajnu i jest odpowiedzialny za ścinanie roślin. Od dołu podparty jest za pomocą siłowników hydraulicznych, które umożliwiają jego podnoszenie i opuszczanie, a tym samym ustawienie w dwóch pozycjach: roboczej (opuszczonej) i transportowej (podniesionej). Zespół żniwny składa się z zabudowanego metalowym korpusem zespołu tnącego, podajnika ślimakowo-palcowego oraz przenośnika pochyłego. Z przodu zespołu żniwnego znajduje się nagarniacz, który przymocowany jest do górnej części korpusu. Nagarniacz ma kształt pięciokąta i nachyla zboże w kierunku zespołu tnącego, a także podaje skoszoną masę roślinną na podajnik ślimakowo-palcowy. Zboże następnie trafia na podajnik pochyły, który transportuje je do zespołu młócącego.
2.1.1. Zespół tnący
Zespół tnący składa się głównie z ruchomej listwy nożowej i nieruchomej belki palcowej. Do belki palcowej przymocowane są palce zespołu tnącego. Mają podłużny kształt, zwężający się ku przodowi i posiadają dodatkowo wycięcia, których zadaniem jest wchodzenie między ścinane rośliny i rozdzielanie ich na porcje. Do listwy nożowej przymocowane są nożyki, które wchodzą w wycięcia palców i służą do ścinania roślin. Kluczowe elementy zespołu tnącego to:
- palec zespołu tnącego
- stalka
- szczelina o szerokości od 0,3 do 0,8 milimetrów
- docisk
- prowadnica listy nożowej
- podkładka regulacyjna
- belka palcowa
- listwa nożowa
2.2. Młocarnia kombajnu zbożowego
Zespół młócący odpowiada za oddzielenie ziarna od kłosów. Na wejściu do zespołu młócącego znajduje się chwytacz kamieni - nieduży zbiornik, do którego trafiają przypadkowo zebrane kamienie. Zboże, transportowane z zespołu żniwnego, trafia na bęben młócący, który znajduje się za chwytaczem kamieni, powyżej niego. Bęben w przekroju ma kształt ośmiokąta, a do jego krańców są przymocowane podłużne listwy. Pod bębnem młócącym znajduje się klepisko, stworzone z lekko wygiętych listew, które opasają bęben na pewnym odcinku jego obwodu. Między bębnem młócącym a klepiskiem znajduje się szczelina - na wejściu jest to szczelina wlotowa (o szerokości od 1,6 do 3,9 cm), natomiast na wyjściu - szczelina wylotowa (o szerokości od 0,3 do 2,4 cm), która jest mniejsza od wlotowej. Powyżej szczeliny wylotowej znajduje się odrzutnik słomy. W przekroju ma on kształt kwadratu, a do jego krańców są prymocowane podłużne listwy. Masa roślinna z resztkami ziarna transportowana jest z bębna młócącego na odrzutnik słomy, który kieruje ją na początek wytrząsaczy. Wytrząsacze znajdują się za bębnem młócącym z klepiskiem i mają kształt podłużnych rynien. Poniżej klepiska znajduje się podsiewacz, na który trafiają ziarna wraz z ewentualnymi zanieczyszczeniami lub niedomłóconymi kłosami, a następnie są transportowane do zespołu czyszczącego.
2.2.1. Zespół młócąco-czyszczący
Zespół młócąco-czyszczący składa się z przenośnika pochyłego, za pomocą którego ścinane zboże podawane jest do zespołu młócącego. Głównymi elementami zespołu młócącego są bęben młócący oraz klepisko. Między nimi występuje kilkocentymetrowa szczelina robocza. Bęben młócący ma kształt ośmiokąta, a do jego krańców są przymocowane podłużne listwy. Klepisko stworzone jest z lekko wygiętych listew i opasa bęben na pewnym odcinku jego obwodu. Ścięte zboże w szczelinie roboczej jest przecierane przez bęben młócący, a następnie trafia na odrzutnik słomy, który ma kształt wału z łopatkami i przekierowuje masę roślinną na wytrząsacze. Wytrząsacze mają kształt podłużnych rynien, a ich ścianki boczne są powycinane i tworzą ostro zakończone grzebienie. Nad wytrząsaczami umieszczony został separator, którego zadaniem jest odzyskiwanie pozostałego ziarna z przetartej masy roślinnej. Separator umieszczony jest mniej więcej w odległości dwóch trzecich długości wytrząsaczy od odrzutnika i ma okrągły kształt, a od jego powierzchni odstają podłużne wałki. Kluczowe elementy to:
- bęben młócący
- odrzutnik słomy
- separator
- wytrząsacze
2.3. Zespół czyszczący
Zespół czyszczący, zlokalizowany poniżej zespołu młócącego, odpowiada za oddzielenie ziarna od zanieczyszczeń. Na jego wejściu znajduje się podsiewacz, zbudowany z podłogi oraz przegrody podłużnej. Ziarno z zanieczyszczeniami i resztkami niezmłóconych kłosów lub siana zsuwa się z podsiewacza na sito górne. Ziarno przesiewane jest z sita górnego na sito dolne. Niezmłócone kłosy trafiają na umieszczone za sitem górnym sito kłosowe z grzebieniem. Na początku zespołu czyszczącego, poniżej podsiewacza, znajduje się wentylator. Generowany przez niego strumień powietrza obejmuje sita: górne, dolne oraz kłosowe. Zanieczyszczenia oraz lekkie siano wydmuchiwane są poza maszynę. Ziarno przesiane przez sito górne i dolne spada na podłogę zsypową, która usytuowana jest pod niedużym kątem. Poniżej podłogi zsypowej znajduje się przenośnik ziarnowy. Oczyszczone ziarna spadają na przenośnik ziarnowy, która transportuje je do zbiornika. Niezmłócone kłosy przesiane przez sito kłosowe spadają do umieszczonego niżej przenośnika kłosowego, który transportuje je ponownie do zespołu młócącego. Główne elementy zespołu czyszczącego to:
- przegroda podłużna podsiewacza
- sito górne
- przegroda sita
- sito kłosowe
- grzebień sita kłosowego
- szufladka
- sito dolne
- podłoga zsypowa
- przenośnik kłosowy
- przenośnik ziarnowy
- wentylator
- podłoga podsiewacza
2.4. Zespoły przenośników i zbiornik ziarna
Po zakończeniu procesów młócenia i czyszczenia, ziarno jest transportowane za pomocą przenośników do zbiornika ziarna. Zespoły przenośników (np. ziarnowy, kłosowy) zapewniają efektywne przemieszczanie materiału wewnątrz maszyny, natomiast zbiornik służy do gromadzenia oczyszczonego ziarna przed jego wyładunkiem.
3. Wyposażenie Dodatkowe Kombajnów
3.1. Przystosowanie kombajnu do zbioru traw i koniczyny na nasiona
Kombajny zbożowe można adaptować do zbioru drobnych nasion, takich jak nasiona traw i koniczyny. Wymaga to zazwyczaj zastosowania specjalnych sit, regulacji obrotów bębna młócącego oraz dodatkowych urządzeń czyszczących, aby zminimalizować straty i zapewnić wysoką czystość nasion.
3.2. Przystosowanie kombajnu do zbioru kukurydzy
Zbiór kukurydzy wymaga montażu specjalnych przystawek do kukurydzy, które zastępują standardowy zespół żniwny. Przystawki te są zaprojektowane do efektywnego ścinania łodyg i ociosywania kolb, a także do minimalizowania strat ziarna. Konieczna jest również odpowiednia regulacja młocarni.
3.3. Przystosowanie kombajnu do zbioru rzepaku
Do zbioru rzepaku kombajny zbożowe często wyposaża się w stoły rzepakowe z bocznymi kosami, które zapobiegają osypywaniu się nasion. Specjalne regulacje młocarni i czyszczenia są również niezbędne, aby poradzić sobie z drobnymi i śliskimi nasionami rzepaku.
3.4. Adaptacja kombajnu zbożowego do zbioru nasion warzyw
Niektóre kombajny mogą być adaptowane do zbioru specyficznych nasion warzyw. Tego typu adaptacje są często bardzo specjalistyczne i wymagają gruntownych zmian w zespole żniwnym, młócącym i czyszczącym, aby zapewnić delikatny zbiór i minimalne uszkodzenia nasion.
4. Tendencje w Budowie Kombajnów
4.1. Tendencje rozwojowe konstrukcji kombajnów
Współczesne kombajny zbożowe charakteryzują się rosnącą automatyzacją, zwiększoną wydajnością, poprawioną ergonomią pracy operatora oraz zastosowaniem zaawansowanych systemów monitorujących i zarządzających procesem zbioru. Rozwijane są również konstrukcje minimalizujące zużycie paliwa i wpływ na środowisko.
4.2. Budowa i zasada działania kombajnu rotorowego
Kombajny rotorowe to jedna z innowacyjnych tendencji w budowie maszyn żniwnych. Zamiast tradycyjnego bębna młócącego i wytrząsaczy, wykorzystują jeden lub dwa rotory, które odpowiadają za młócenie i separację ziarna w jednym ciągłym procesie. Zapewnia to większą przepustowość i efektywność, szczególnie w trudnych warunkach.
5. Zasady Organizacji Zbioru Zbóż Kombajnami
5.1. Zasady ogólne
Efektywna organizacja zbioru zbóż kombajnami jest kluczowa dla minimalizacji strat i maksymalizacji wydajności. Wymaga ona planowania, odpowiedniego doboru maszyn, przygotowania infrastruktury oraz koordynacji działań zespołów roboczych.
5.2. Technika zbioru zbóż
Technika zbioru obejmuje wybór optymalnej prędkości jazdy kombajnu, wysokości cięcia, regulacji parametrów młócenia i czyszczenia w zależności od warunków panujących na polu, wilgotności zbóż oraz odmiany.
5.3. Przygotowanie dróg dojazdowych i pól
Przed przystąpieniem do zbioru niezbędne jest przygotowanie dróg dojazdowych do pól oraz samych pól, w tym usunięcie przeszkód, wyrównanie nawierzchni i zapewnienie odpowiedniej organizacji transportu ziarna.
5.4. Organizacja pracy kombajnu na polu
Prawidłowa organizacja pracy kombajnu na polu uwzględnia optymalne schematy jazdy (np. okrążanie, jazda w rzędach), aby unikać zbędnych przejazdów i maksymalizować wykorzystanie maszyny. Ważne jest również planowanie tankowania i serwisowania.
5.5. Odbiór i transport ziarna
Odbiór i transport ziarna musi być zsynchronizowany z pracą kombajnu, aby unikać przestojów maszyny. Wymaga to zapewnienia odpowiedniej liczby środków transportu i sprawnego systemu przeładunku ziarna z kombajnu na przyczepy.
6. Obsługa i Konserwacja Kombajnów Zbożowych
6.1. Przygotowanie kombajnu przed żniwami
Przed sezonem żniwnym kombajn wymaga gruntownego przeglądu i przygotowania. Obejmuje to kontrolę wszystkich zespołów, wymianę zużytych części, regulację, smarowanie oraz sprawdzenie stanu płynów eksploatacyjnych.
6.2. Obsługa codzienna
Codzienna obsługa kombajnu podczas żniw obejmuje sprawdzanie poziomu olejów i płynów, kontrolę naciągu pasów, czyszczenie filtrów powietrza i chłodnic, a także szybkie usuwanie resztek roślinnych z wrażliwych miejsc, aby zapobiec przegrzewaniu i ryzyku pożaru.
6.3. Przegląd kombajnu po żniwach
Po zakończeniu żniw kombajn powinien przejść szczegółowy przegląd, w ramach którego dokonuje się oceny stanu wszystkich komponentów, czyszczenia, konserwacji i przygotowania maszyny do długotrwałego przechowywania.
6.4. Zabezpieczenie i przechowywanie kombajnu
Prawidłowe zabezpieczenie i przechowywanie kombajnu poza sezonem żniwnym jest kluczowe dla jego trwałości. Maszyna powinna być wyczyszczona, zakonserwowana antykorozyjnie, a wszystkie ruchome części zabezpieczone przed uszkodzeniem i wpływem warunków atmosferycznych.
6.5. Obsługa techniczna kombajnu zbożowego Bizon
6.5.1. Zasady ogólne
Obsługa kombajnu Bizon wymaga przestrzegania szczegółowych instrukcji producenta, obejmujących regularne przeglądy, smarowanie i wymianę części eksploatacyjnych. Dbanie o prawidłowe ciśnienie w oponach i stan układu hamulcowego jest również kluczowe.
6.5.2. Tabela smarowania
Dla kombajnów Bizon istnieje szczegółowa tabela smarowania, określająca punkty smarowania, rodzaj smaru oraz częstotliwość jego aplikacji, co jest niezbędne do zapewnienia długotrwałej i bezawaryjnej pracy maszyny.
6.6. Przegląd techniczny kombajnu New Holland
Kombajny New Holland, podobnie jak inne nowoczesne maszyny, wymagają regularnych przeglądów technicznych zgodnie z zaleceniami producenta. Koncentrują się one na diagnostyce systemów elektronicznych, hydraulicznych oraz mechanicznych, a także na wymianie filtrów i płynów eksploatacyjnych.
6.7. Konserwacja kombajnu Fendt 8370 P/8400 P
6.7.1. Tabela smarowania
Kombajny Fendt 8370 P/8400 P posiadają precyzyjnie opracowane tabele smarowania, które wskazują, które elementy i jak często należy smarować, aby utrzymać maszynę w optymalnym stanie technicznym.
6.7.2. Smary i płyny robocze
Do konserwacji kombajnów Fendt należy stosować wyłącznie smary i płyny robocze zgodne ze specyfikacją producenta, co gwarantuje prawidłowe działanie układów i ich ochronę przed zużyciem.
6.8. Obsługa i eksploatacja silników wysokoprężnych stosowanych w kombajnach
Silniki wysokoprężne są sercem kombajnu i ich prawidłowa obsługa jest krytyczna dla wydajności maszyny. Wymaga to uwzględnienia kilku kluczowych aspektów:
6.8.1. Zaniedbania i niedopatrzenia w użytkowaniu silnika
Zaniedbania takie jak nieregularna wymiana oleju, niewłaściwe paliwo, zanieczyszczone filtry czy ignorowanie sygnałów ostrzegawczych mogą prowadzić do poważnych uszkodzeń silnika i kosztownych napraw.
6.8.2. Nakazy DTR maszyn dotyczące eksploatacji silników
Dokumentacja Techniczno-Ruchowa (DTR) każdej maszyny zawiera precyzyjne nakazy i zalecenia dotyczące eksploatacji silnika, których należy bezwzględnie przestrzegać, aby utrzymać gwarancję i zapewnić bezpieczeństwo użytkowania.
6.8.3. Obsługa codzienna silnika
Codzienna obsługa silnika obejmuje sprawdzanie poziomu oleju, płynu chłodniczego, kontrolę szczelności układów oraz wizualną inspekcję pod kątem uszkodzeń lub wycieków.
6.8.4. Obsługa okresowa silnika
Obsługa okresowa silnika, wykonywana co określony interwał godzin pracy, polega na wymianie oleju silnikowego, filtrów (oleju, paliwa, powietrza), regulacji luzów zaworowych oraz kontroli układu wtryskowego.
6.8.5. Obsługa magazynowa
Silniki kombajnów przechowywanych poza sezonem wymagają specjalnej obsługi magazynowej, w tym zabezpieczenia przed korozją, zakonserwowania układu paliwowego i chłodzenia oraz odłączenia akumulatora.
6.8.6. Niedomaganie silnika wysokoprężnego - objawy i przyczyny
Znajomość typowych objawów niedomagań silnika wysokoprężnego (np. dymienie, spadek mocy, nierówna praca) oraz ich przyczyn (np. uszkodzone wtryski, problemy z układem paliwowym) pozwala na szybką diagnostykę i usunięcie usterek.
7. Przepisy Przeciwpożarowe oraz Zasady Bezpieczeństwa i Higieny Pracy
7.1. Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy
Praca z kombajnami zbożowymi wiąże się z ryzykiem, dlatego przestrzeganie zasad BHP jest absolutnie priorytetowe. Obejmuje to stosowanie odzieży ochronnej, zachowanie ostrożności podczas obsługi ruchomych części, prawidłowe szkolenie operatorów oraz regularne kontrole stanu technicznego maszyny.
7.2. Przyczyny wypadków
Najczęstsze przyczyny wypadków przy pracy z kombajnami to nieprzestrzeganie procedur bezpieczeństwa, brak ostrożności, zmęczenie operatora, nieprawidłowa konserwacja maszyny oraz uszkodzenia techniczne. Wiele wypadków wynika również z prób usuwania zatorów przy pracującym silniku lub niewłaściwego użytkowania przystawek.
7.3. Przepisy przeciwpożarowe
Kombajny zbożowe, ze względu na obecność gorących elementów i łatwopalnych materiałów roślinnych, stanowią wysokie ryzyko pożarowe. Należy bezwzględnie przestrzegać przepisów przeciwpożarowych, w tym: utrzymywać maszynę w czystości od resztek słomy, regularnie kontrolować układ wydechowy i elektryczny, posiadać sprawne gaśnice oraz zapewnić dostępność wody lub innego środka gaśniczego na polu.
8. Zasoby Techniczne i Literatura
Szczegółowa wiedza techniczna na temat maszyn rolniczych, w tym kombajnów zbożowych, jest dostępna w specjalistycznych publikacjach i podręcznikach. Przykłady cennych źródeł obejmują:
- "Ciągniki T-150K - opis techniczny i instrukcja eksploatacji"
- "Kombajn do lnu typ LKW-4T"
- "Ciągnik T-25A1 - obsługa techniczna" (1978r)
- "Ciągnik Kirowiec K-700 - obsługa techniczna" (1978r)
- "Ciągniki M-F serii 500 - instrukcje napraw"
- "Ciągniki M-F serii 200 - instrukcje napraw"
- "Silnik wysokoprężny S53 - katalog części"
- "Katalog części T-150K" (1978r)
- "Katalog części RS-09" (1965r)
- "Prasa do słomy Kuna 21 - instrukcja"
- Katalog części do NuJN 100
- "Poradnik traktorzysty" autorstwa H. Szemiota, J. Andrzejewskiego, S. Myszkowca
- "Ciągniki rolnicze i samochody. Podręcznik dla techników rolniczych" Tadeusza Nowackiego (wydanie IV, PWRiL, 1966 rok)
tags: #sam #naprawiam #kombajn #zbozowy #biblioteka