KrAZ-256B1 to ciężki samochód ciężarowy typu wywrotka o dużej ładowności, produkowany przez zakłady KrAZ (Kremienczuckij Awtomobilnyj Zawod) w Związku Radzieckim w latach 1963-1994. Model ten, będący rozwinięciem wcześniejszego KrAZ-222, stanowił kluczowy element radzieckiego i postsowieckiego transportu drogowego, znajdując zastosowanie zarówno w gospodarce narodowej, jak i w wojsku.
Geneza i Rozwój Modelu
Historia modelu KrAZ-256 jest ściśle związana z rozwojem zakładów w Krzemieńczuku. W 1959 roku fabryka kombajnów i mostów otrzymała nowe zadanie - produkcję samochodów ciężarowych. Z Jarosławia przeniesiono tam produkcję modelu JAZ-214, który po zmianie oznaczenia na KrAZ-214, stanowił bazę dla kolejnych konstrukcji.
Pierwsze Kroki: KrAZ-214 i Jego Następcy
Oryginalny KrAZ-214 był wyposażony w 6-cylindrowy, 7-litrowy, 2-suwowy silnik wysokoprężny JAZ-M206A, wzorowany na amerykańskiej konstrukcji Detroit Diesel serii 71. Ta potężna ciężarówka z trzema osiami napędzanymi była dobrze przystosowana do pracy w trudnych warunkach terenowych, co ułatwiały duże koła i znaczne kąty natarcia i zejścia. Ładowność wynosiła 7 ton.
Wśród pierwszych wersji pojazdu znalazły się:
- KrAZ-219: wersja skrzyniowa o ładowności 12 ton.
- KrAZ-221: ciągnik siodłowy, przystosowany do ciągnięcia naczep o masie całkowitej 25, 30 lub 50 ton, zdolny do holowania czołgu T-55.
- KrAZ-222: wywrotka o ładowności 10 ton.
Maksymalna prędkość pierwszych KrAZ-ów wynosiła zaledwie 47 km/h, a spalanie przy pełnym załadunku sięgało 65 litrów oleju napędowego na 100 kilometrów. Samochody z dwusuwowymi silnikami produkowano do 1965 roku, kiedy to zaczęły sprawiać problemy eksploatacyjne.
Przełom: Wprowadzenie Silnika JaMZ-238
Kluczowym etapem rozwoju było wprowadzenie w 1966 roku nowego silnika. Zamiast 2-suwowego silnika rzędowego zastosowano widlastą, 8-cylindrową jednostkę JaMZ-238 o mocy 240 KM. Ten silnik stanowił podstawę dla kolejnych modeli, w tym dla rodziny KrAZ-256.
Rodzina KrAZ-256: Ewolucja i Specyfikacje
Rodzina KrAZ-256 stanowiła znaczący krok naprzód w porównaniu do poprzedników, oferując większą ładowność i lepsze parametry techniczne.
KrAZ-256: Pierwsza Wywrotka
Pierwszym modelem z tej serii był KrAZ-256, produkowany od 1963 roku, o początkowej ładowności 10 ton. Nowy silnik JaMZ-238 w początkowej wersji (JaMZ-238A) nie był jeszcze w pełni dopracowany i osiągał moc do 215 KM zamiast planowanych 240 KM. Od 1965 roku samochody te wyposażano w nową, lżejszą skrzynię ładunkową o objętości 6 m³. Produkcja KrAZ-256 ze słabszym silnikiem zakończyła się w 1968 roku.
KrAZ-256B: Udoskonalony Model
Prace nad dalszym ulepszeniem samochodu doprowadziły do powstania modelu KrAZ-256B, skonstruowanego w 1965 roku i produkowanego od maja 1966 roku. Wprowadzono w nim dopracowany silnik JaMZ-238 o mocy 240 KM, wzmocnioną skrzynię biegów, nową skrzynię ładunkową oraz nowy mechanizm kierowniczy (od MAZ-500). Model ten osiągnął docelową ładowność 12 ton.
KrAZ-256B1: Wersja z Dwutłokowym Układem Hamulcowym
Od lipca 1976 roku produkowano wersję KrAZ-256B1, która wprowadziła kluczową zmianę w postaci dwuobwodowego układu hamulcowego, zapewniającego większe bezpieczeństwo. Od 1979 roku wersja ta zastąpiła w produkcji bazowy model. Charakterystyczną różnicą wizualną były dwa zbiorniki powietrza umieszczone pod prawymi drzwiami kabiny. W tym okresie wzmocniono również konstrukcję i poprawiono jakość wykończenia pojazdów.
Zmiany w Trakcie Produkcji
W toku produkcji KrAZ-256B i jego pochodnych wprowadzano liczne udoskonalenia:
- Od grudnia 1968 roku: pneumatyczne wspomaganie kierownicy zastąpiono hydraulicznym, a prądnicę prądu stałego alternator.
- W 1969 roku: reflektory i światła pozycyjne przeniesiono na przednią powierzchnię skrzynek mocowanych z przodu błotników, rezygnując z kratownicy osłaniającej reflektory.
- W tym samym roku: prostokątny zbiornik paliwa (225 l) zastąpiono cylindrycznym (165 l), a zamiast jednego kwadratowego lusterka wprowadzono dwa prostokątne.
- Od 1972 roku: dodano dwa kierunkowskazy na górze przednich błotników.
- Od 1988 roku: reflektory przeniesiono z błotników nad przedni zderzak, a światła pozycyjne umieszczono w zderzaku, co było związane z dostosowaniem do nowych norm dotyczących wysokości montażu reflektorów.
Wersje Specjalne i Zastosowania
Oprócz standardowych wersji wywrotek, rodzina KrAZ-256 doczekała się również modyfikacji specjalistycznych.
KrAZ-256BS i B1S: Wersje Północne
Od 1969 roku produkowano specjalną wersję KrAZ-256BS, przystosowaną do pracy w niskich temperaturach, szczególnie na dalekiej północy ZSRR. Oznaczenie "S" pochodziło od słowa "siewiernyj" (północny). Wersja ta posiadała m.in. podgrzewacz silnika, izolację akumulatorów (o większej pojemności) oraz lepszą izolację kabiny, co pozwalało na pracę w temperaturach sięgających -60°C. W 1981 roku zastąpiła ją wersja B1S, produkowana do 1994 roku.
KrAZ-255B: Wersja Terenowa
Należy również wspomnieć o modelu KrAZ-255B, który stanowił rozwinięcie terenowego KrAZ-214. Ta ciężarówka posiadała napęd na wszystkie trzy osie i szerokie, pojedyncze koła z centralnym systemem regulacji ciśnienia. Ładowność wynosiła 7,5 tony, a masa własna była większa niż w odmianach cywilnych. Pojazd był również szerszy (2,75 m).
KrAZ-255B był wykorzystywany w Wojsku Polskim od przełomu lat 60. i 70. XX wieku do przewożenia żołnierzy i ładunków oraz holowania przyczep w trudnych warunkach terenowych. Stosowano go m.in. jako:
- Ciągnik artyleryjski do holowania haubic 152,4 mm.
- Pojazd do przewożenia sprzętu parków pontonowych.
- Ciągnik do przyczep niskopodwoziowych z czołgami.
KrAZ-255B stanowił bazę dla wielu pojazdów zadaniowych, w tym stacji radiolokacyjnych (np. "Marek", "Zofia-5", "Zofia-6") oraz pojazdów dla przeciwlotniczych zestawów rakietowych (np. 2K11 "Krug"). Dywizjony rakietowe systemu S-75M "Wołchow" również wykorzystywały KrAZ-255B jako ciągniki do holowania wyrzutni rakietowych i przyczep transportowych.
KrAZ 255 - radziecki terenowy gigant - MotoBieda
Eksport i Popularność
Marka KrAZ zdobyła znaczną popularność nie tylko w krajach bloku wschodniego, ale również na rynkach zachodnich. KrAZ-y trafiały na eksport do Afryki, Azji Środkowej, Ameryki Południowej, a nawet do Europy Zachodniej.
KrAZ-256B na Rynku Brytyjskim
Szczególnym przykładem jest Wielka Brytania, która na początku lat 70. XX wieku wyraziła zainteresowanie wywrotką KrAZ 256B. Model ten, wprowadzony w 1966 roku, charakteryzował się układem z silnikiem przed kabiną i napędem 6x4. Pod maską pracował 15-litrowy, wolnossący diesel JaMZ-238 V8 generujący 265 KM mocy i 882 Nm momentu obrotowego. Przy zużyciu paliwa rzędu 39 litrów na 100 km, jego popularność w Wielkiej Brytanii wynikała głównie z niskiej ceny i prostoty konstrukcji, co było odpowiedzią na ówczesne niedoskonałości brytyjskiej motoryzacji użytkowej.
Aby sprostać oczekiwaniom zachodniego klienta, przygotowano specjalną wersję eksportową, sprzedawaną pod marką BiełAZ-ów. Powodem tej decyzji była dobra renoma białoruskiego producenta na zachodzie. BiełAZ-y 256B zostały doposażone przez brytyjskiego importera, obejmującego modernizacje kabiny (wygodniejsze siedzenia, lepsza izolacja akustyczna, miękkie nakładki na deskę rozdzielczą). Późniejsze wersje eksportowe, 256BEZ i 256BM, otrzymały dalsze udoskonalenia.
W latach 1971-1979 do Wielkiej Brytanii dostarczono 443 egzemplarze BiełAZ-ów 256B, które odniosły zaskakujący sukces, stając się w 1978 roku drugą najpopularniejszą ciężką wywrotką w tym kraju. Cena podstawowej wersji wynosiła około 8 tys. funtów, co w przeliczeniu na dzisiejszą wartość daje około 100 tys. funtów. Radzieckie ciężarówki uczestniczyły nawet w budowie tunelu pod kanałem La Manche.
Sprzedaż w Wielkiej Brytanii zakończono w 1979 roku z powodu nowych norm środowiskowych. Późniejsze próby dostarczenia nowocześniejszych KrAZ-ów 6510 w latach 1994 i 1998 zakończyły się na kilku sztukach.
Dane Techniczne KrAZ-256B1 (Ogólne)
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Producent | KrAZ (Kremienczuckij Awtomobilnyj Zawod) |
| Okres produkcji | 1963 - 1994 |
| Typ | Ciężki samochód ciężarowy - wywrotka |
| Silnik | V8 JaMZ-238 |
| Moc silnika | 240 KM (w dopracowanej wersji) |
| Ładowność | 10 lub 12 ton (w zależności od wersji) |
| Objętość skrzyni ładunkowej | 6 m³ (od 1965 r.) |
| Układ hamulcowy (KrAZ-256B1) | Dwuobwodowy |
Produkcja i Dziedzictwo
Łącznie wyprodukowano 264 730 wywrotek rodziny KrAZ-256, w tym 144 228 egzemplarzy modelu KrAZ-256B1. Największa liczba pojazdów, 11 564 sztuki, została wyprodukowana w 1980 roku.
Obecnie fabryka działa pod nazwą AwtoKrAZ i produkuje nowoczesne wywrotki, pojazdy wojskowe, ciągniki siodłowe, przyczepy i samochody specjalne, wykorzystując silniki marek Cummins, Deutz lub JaMZ.
