Siewnik to kluczowa maszyna rolnicza, której głównym przeznaczeniem jest równomierny wysiew nasion zbóż, traw oraz innych roślin uprawnych. W zależności od zastosowanej konstrukcji mechanizmu, siewniki charakteryzują się zróżnicowaną precyzją i wydajnością pracy. Już od XVI wieku siewniki ułatwiały i przyspieszały sianie, a także pomagały maksymalizować plony. Wczesne konstrukcje maszyn rolniczych, w tym siewników, były napędzane siłą zwierząt pociągowych.
Historia i Rozwój Siewników Konnych
Za wynalazcę siewnika uważa się brytyjskiego agronoma Jethro Tulla. Jego konstrukcja z 1701 roku wykorzystywała mechanizm organów kościelnych, gdzie ziarno przesypywało się z drewnianych pojemników przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Za podajnikami znajdowały się kołki, które zagarniały ziemię na zasiane ziarna, co umożliwiało siew w rzędach na określonej głębokości. Warto zauważyć, że wynalazek ten powstał jako odpowiedź na potrzebę efektywnego wykorzystania materiału siewnego.
W Polsce pierwsze siewniki zaczęto używać już w XIX wieku, co znacznie ułatwiło i przyspieszyło prace polowe. Aż do lat 60-tych XX wieku siewniki napędzane były głównie zaprzęgami konnymi. Produkcja powojennych siewników zbożowych rozpoczęła się od modeli Kutnowiak KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcję oparto na przedwojennym wzorze siewników Unia Ventzki, wyposażonych w trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego i przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem. W 1957 roku do oferty dołączył model KR-11 o szerokości 1,1 metra, a także odmiana konna siewnika KR-25, wyposażona w przodek.
W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3 zaopatrzony w 13 redlic, następnie o 17-redlicowy SZK-1,75 oraz, w miejsce KR-25, o siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią. Symbol SZK oznaczał siewnik zbożowy konny. W 1965 roku przygotowano siewnik SZK-1,8, który wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Jego odmiana górska (S038) zaopatrzona była w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni. S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych.
Budowa Dwurowego Siewnika Konnego
Siewniki konne, takie jak modele Kutnowiak, były zbudowane na ramie i posiadały zbiornik zasypowy na ziarno. Podstawowy zespół wysiewający składał się z kół napędowych (na przodku), przekładni, wałka wysiewającego, gniazd zamkniętych, skrzyni nasiennej oraz zastawek regulacyjnych i mieszadła.
- Przodek z kołami jezdnymi: Odpowiadał za napęd całego siewnika oraz umożliwiał kierowanie maszyną.
- Skrzynia nasienna: Zbiornik na materiał siewny, z którego ziarno było podawane do aparatów wysiewających.
- Aparaty wysiewające systemu Hosiera: Wałeczkowate przyrządy umieszczone w skrzyni, odpowiedzialne za wygarnianie nasion.
- Przewody nasienne: Wykonane ze spiralnie skręconej blaszki, doprowadzały nasiona z aparatów wysiewających do redlic.
- Redlice stopkowe: Były one ustawione w dwóch rzędach i mocowane na ruchomych ramionach, co pozwalało im dostosowywać się do nierówności pola. Do umieszczania nasion w glebie służyły przewody nasienne zakończone tymi redlicami. W zależności od szerokości rzędów, można było za pomocą zasuwek zamykać pojedyncze redlice lub kilka, co umożliwiało dostosowanie rozstawu siewu.
Zasada Działania Siewnika Konnego
Zasada działania siewników konnych mechanicznych opierała się na wygarnianiu nasion ze skrzyni przez zespoły wysiewające. Napęd na aparaty wysiewające był przenoszony z koła jezdnego siewnika (na przodku), często poprzez przekładnię.
Wałeczkowate przyrządy wysiewające systemu Hosiera umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że wałki, obracając się, wygarniał nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie skrzyni do przewodów nasiennych. Wygarnięte nasiona trafiały do gniazd, a następnie przewodem do redlic stopkowych, które umieszczały je w glebie.
Regulacja Ilości Wysiewu: Próba Kręcona
Ustawianie ilości wysiewu odbywało się początkowo według tabel, poprzez przestawienie na skali rączki regulatora. Ponieważ uzyskane wartości mogły różnić się od wskazań tabeli, zalecano przeprowadzanie prób kręconych, które do dziś są najlepszą metodą sprawdzenia siewnika.
Dawniej przed wykonaniem próby kręconej należało unieść siewnik i podłożyć płachtę pod redlice. Dziś siewniki są wyposażone w specjalne korytka. Aby przeprowadzić próbę, należało wiedzieć, ile razy koło siewnika obróci się przy zasianiu 1 hektara. Przykładowo, dla siewnika KR-15 o obwodzie koła 3,9 m i szerokości roboczej 1,65 m, aby zasiać 1 ha (10 000 m²), koło siewnika musiało obrócić się 1562 razy (ponieważ 10 000 m² / (3,9m * 1,65m) ≈ 1562). Oczywiście, kręcenie kołem 1562 razy było niepraktyczne. Dlatego przyjęto, że do próby kręconej wystarczy 30 obrotów. Po obróceniu 30 razy kołem, zebrane nasiona należało zważyć, a otrzymany wynik przemnożyć przez 52. Dopuszczalne w tamtym czasie różnice wynosiły 2-3 kg, wynikające z poślizgu i oblepiania kół ziemią.
Próba kręcona do dziś nie straciła na swojej aktualności i jest wciąż najlepszą metodą przeprowadzania regulacji siewnika.
Próba kręcona siewnika, jak nie dać się oszukać
Przygotowanie i Konserwacja Siewnika Konnego
Przed rozpoczęciem pracy z siewnikiem, należy go odpowiednio przygotować. Przegląd powinien być wykonywany przynajmniej raz w roku, jesienią lub wiosną. Sprawdzenie maszyny ma na celu ustalenie, czy wszystkie podzespoły są sprawne i czy nie ma konieczności wymiany zużytych części. Określenie, ile nasion potrzeba na wysianie 1 ha, jest podstawową czynnością, którą należy wykonać. Na tej podstawie można z łatwością określić ilość nasion konieczną do wysiania danej powierzchni. Ostatnią czynnością, którą wykonuje się bezpośrednio przed wysiewem, jest ustalenie parametrów redlic i zagarniacza.
Czyszczenie i Smarowanie
Agregat siewny powinien być wstępnie oczyszczony, a później starannie umyty. Przed myciem należy opróżnić skrzynię nasienną, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Mycie można przeprowadzić np. myjką wysokociśnieniową, pamiętając, żeby nie uszkodzić lakieru. Po dokładnym umyciu maszynę należy zostawić w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu, aby dobrze wyschła. Ważne: podczas mycia należy unikać kierowania strumienia wody bezpośrednio na instalacje elektryczne (jeśli występują, choć w siewnikach konnych były rzadkością).
Agregat siewny wymaga konserwacji smarem. Nasmarowanie łożysk wykonuje się po umyciu i osuszeniu. W trakcie konserwacji smarem należy szczególnie zwrócić uwagę na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika muszą być konserwowane olejem biodegradowalnym lub środkiem przeznaczonym do tego celu. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki oraz wał agregatu. Warto zwrócić uwagę na skrobaki, gdzie znajdują się łożyska. Na końcu smarowany jest łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu.
Uzupełnianie Uszkodzeń Lakieru
Uszkodzenia są konsekwencją pracy siewnika w polu. Wszystkie rysy i uszkodzenia powinno się podczas konserwacji uzupełnić odpowiednio dobraną farbą, aby zapobiec korozji i zachować sprawność maszyny.
Bezpieczeństwo Pracy z Siewnikiem Konnym
Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika. Podczas pracy z siewnikiem należy zwracać uwagę na przeszkody znajdujące się w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, kiedy koła i redlice spoczywają na podłożu. Podczas nawrotów na końcu pola redlice i zgarniacz nie mogą dotykać ziemi; należy je podnieść do pozycji transportowej. Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu. Na polu z dużą ilością resztek roślinnych należy sprawdzać, czy redlice nie zapchały się i czy nie jest blokowany wysiew.
Ważne: zanim załadujesz ziarno, sprawdź, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp. Nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią w czasie pracy siewnika. Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.