Uprawa brokułów i kalafiorów: od rozsady po zbiór

W drugiej połowie października ubiegłego roku odwiedziliśmy kilku lubelskich producentów brokułów i kalafiorów, aby przekonać się, jak w tym roku wychodzi u nich produkcja. Zbiory były w pełni, gdyż październikowa pogoda pozwoliła odpowiednio dorosnąć różom brokułów i kalafiorów. Okazuje się, że producenci tych warzyw coraz częściej decydują się na ich uprawę w poplonie. Jest to uzasadnione, pod warunkiem jednak, że wybierze się do tego odpowiednie odmiany.

Wymagania klimatyczne i glebowe dla brokułów i kalafiorów

Kalafiory i brokuły należą do roślin klimatu umiarkowanego i chłodnego, dlatego najlepiej rozwijają się i plonują przy temperaturze 16-18°C oraz dużej ilości opadów. Brokuły są bardziej wytrzymałe na upały, dlatego też dają pewniejszy plon w warunkach długotrwałego utrzymywania się temperatury wyższej od 20°C. Znoszą również krótkotrwałe spadki temperatury do minus 5°C, podczas gdy róże kalafiora wytrzymują przymrozki tylko do minus 2°C.

Oba te gatunki wymagają żyznych gleb o dużej zawartości próchnicy, mających zdolność magazynowania wody, ale jednocześnie przewiewnych. Wartość pH gleby powinna osiągnąć od 6,5 do 7,0, co pozwala nie tylko na prawidłowy rozwój roślin, ale w dużym stopniu zapobiega także rozprzestrzenianiu się najgroźniejszej choroby tych warzyw, jaką jest kiła kapusty. Warto regularnie wapnować glebę, w odstępach 4-letnich, najlepiej używając wapna dolomitowego, zawierającego magnez - pierwiastek, którego na ogół brakuje w naszych glebach. Nie poleca się uprawy tych warzyw na ciężkich, niezdrenowanych glebach ilastych.

Jeśli w gospodarstwie uprawia się oba gatunki, należy pamiętać, że kalafiorom zawsze dajemy pierwszeństwo, jeśli chodzi o jakość stanowiska uprawowego, brokuły mają nieco mniejsze wymagania glebowe.

Nawożenie brokułów i kalafiorów

W nowoczesnej produkcji warzywniczej nawożenie powinno opierać się na wynikach chemicznej analizy gleby. Dla tych warzyw orientacyjne dawki nawozów na hektar wynoszą: 40-50 kg fosforu (lub 80-100 kg w formie P2O5), 150-200 kg potasu (200-250 kg K2O) oraz 150-250 kg azotu (nawet 300, jeśli plantacja jest nawadniana).

• Fosfor i Potas: W postaci superfosfatu potrójnego i soli potasowej (lub siarczanu potasowego) dajemy jesienią i wiosną - po pół dawki w każdym terminie. Przy dwukrotnym wysiewaniu tych nawozów zapewnione jest lepsze wymieszanie ich z warstwą orną.
• Azot: W ilości 100 kg czystego składnika dajemy przed rozpoczęciem uprawy (w formie saletrzaku) i uzupełniamy w nawożeniu pogłównym dwukrotnie w 2. lub 3. oraz 5. lub 6. tygodniu po wysadzeniu rozsady, używając do tego celu saletry amonowej.

W uprawie brokułów i kalafiorów szczególną uwagę musimy zwrócić na nawożenie borem i molibdenem (należy pamiętać, że źle się rozpuszczają w zimnej wodzie!).

• Niedobór boru: Wywołuje brunatnienie róż. Zapobiegać temu można podlewając rozsadę 0,3% roztworem boraksu (30 gramów na 10 litrów wody) lub na polu - podając nawozy zawierające ten pierwiastek, np. boraks (około 20 kg/ha) lub najprościej - superfosfat potrójny borowany. Boraksu nie można mieszać z wapnem ani z nawozami zawierającymi wapń.
• Niedobór molibdenu: Objawem braku molibdenu jest biczykowatość. Zapobiega jej podlewanie rozsady 0,1% roztworem molibdenianu amonowego lub sodowego (10 gramów na 10 litrów wody) w ilości około 4 litrów na 1 m² rozsadnika.

Przedplony

Jako przedplony wyklucza się jedynie rośliny kapustne i inne krzyżowe (np. gorczycę). Bardzo dobre stanowisko uzyskuje się po roślinach motylkowatych i zbożach. Dla kalafiorów i brokułów uprawianych na późny zbiór przedplonem mogą być wczesne ziemniaki, groch na zielone ziarno, sałata, szpinak oraz jęczmień ozimy. Co ciekawe, doskonałym przedplonem dla brokułu jest pomidor.

Nawadnianie

Wszystkie zabiegi agrotechniczne powinny prowadzić do zapewnienia obfitego zaopatrzenia gleby w wodę, gdyż jest ona najważniejszym czynnikiem wpływającym na powodzenie uprawy kalafiora (i na który możemy mieć wpływ). Dlatego tak ważne jest nawożenie obornikiem przed uprawą, wpływające na zwiększenie zdolności gleby do gromadzenia wody. Najlepsze wyniki daje uprawa w dolinach rzek, gdzie woda gruntowa znajduje się na poziomie około 60-80 cm, oraz przy sztucznym nawadnianiu.

Krytyczny pod względem zapotrzebowania na wodę jest moment sadzenia rozsady oraz okres tworzenia się i dorastania róż. Przy niedostatku naturalnych opadów, na przykład w Polsce centralnej, na początku wzrostu roślin dawka wody powinna wynosić każdorazowo 15-20 mm, a podczas dorastania róż od 25 do 30 mm. W sumie nawadniając powinno się podać około 100-150 mm wody w ciągu całej uprawy.

Produkcja rozsady brokułów i kalafiorów

Kalafior i brokuł są produkowane z rozsady. Jak na razie próby produkcji z siewu do gruntu nie spełniły oczekiwań producentów. Rozsadę tych warzyw możemy sadzić do gruntu i pod tunelami lub też płaskimi okryciami, stąd sadzenie może być rozpoczęte na początku marca. Pod koniec lutego nasiona kalafiora i brokułu powinny trafić do naczyń z odpowiednim podłożem. Podłoże powinno mieć temperaturę pokojową, zatem na kilka dni przed siewem wnosimy je do domu.

Przygotowanie podłoża i siew nasion

Możemy nabyć gotowe podłoże do rozsad w centrum ogrodniczym, a także samemu stworzyć właściwe podłoże, które składa się z torfu i piasku 1:1. Takie samodzielnie zrobione podłoże warto odkazić poprzez prażenie w piekarniku w temperaturze 80°C przez 30 minut. Gotowe podłoże jest zaopatrzone w podstawowe składniki pokarmowe, które potrzebne są na start. Jeśli mowa o nasionach, najlepsze są te otoczkowane, ale egzamin zdadzą też zaprawiane, chemicznie lub biologicznie na bazie ziół.

Wypełniamy naczynia, lekko ubijamy i równamy powierzchnię. Umieszczamy nasiona w wielodoniczkach pojedynczo lub po dwa, w kuwetach w odstępach ok. 3 cm na głębokość 1 cm. W uprawie na zbiór jesienny nasiona wysiewa się na 4-6 tygodni przed wysadzeniem roślin w pole.

Warunki uprawy rozsady

Do początków kiełkowania utrzymujemy temperaturę otoczenia na poziomie 20°C. Po wykiełkowaniu obniżamy do 12°C, szczególnie nocą. Zbyt wysoka temperatura prowadzi do wyciągania się siewek, co powoduje, że rozsada nie nadaje się do sadzenia. A jeżeli do tego dochodzi słabe oświetlenie, to rozsada podczas wyjmowania łamie się, plącze - rośliny są cienkie i długie. Dlatego też do uprawy najlepszy będzie wschodni lub południowy parapet okienny. W razie potrzeby możemy doświetlać rośliny świetlówkami umieszczonymi ok. 1,5 m nad powierzchnią.

Ważnym zabiegiem jest również utrzymywanie stabilnej wilgotności. Trzeba pamiętać o regularnym spryskiwaniu roślin, każde opóźnienie w podlewaniu może skutkować więdnięciem, czasem prowadzącym do zasychania siewek. Produkcja rozsady trwa ok. 8 tygodni. Podczas wiosny czy też lata ten proces trwa około 4 tygodni. Po tym czasie rozsady mają odpowiednią wielkość i są dobrze ukorzenione. Czas produkcji rozsady zależy również od wielkości doniczek, w których jest produkowana. Najwcześniejsze rozsady produkowane są w doniczkach o średnicy 4-5 cm, aby była możliwość na przesunięcie terminu sadzenia oraz możliwość wysadzenia dość dużej rośliny w warunki polowe.

Coraz częściej jednak rozsadę przygotowuje się w wielodoniczkach (o liczbie komórek od 96 do 160) - pozwala to uzyskać bardzo wyrównany materiał nasadzeniowy, a w konsekwencji skrócić okres zbiorów (jest to bardzo ważne, gdyż pochłaniają one zazwyczaj 20-40% kosztów produkcji). Doświadczenia prowadzone w Anglii na odmianie „White Fox” wykazały, że okres zbioru u roślin uzyskanych z siewu do wielodoniczek wynosił 14-22 dni, a tych z rozsadnika 29-43 dni. Ponadto rozsadę doniczkowaną można sadzić nawet przy niesprzyjającej, suchej pogodzie. Dobrej jakości rozsada powinna być silna, krępa i nie przerośnięta. Zasady tej należy przestrzegać szczególnie w przypadku kalafiorów. Z roślin przerośniętych - które mają więcej niż 6 liści, łodygę o średnicy powyżej 5 mm, wykazującą objawy zdrewnienia, a w szczególności, jeśli między liśćmi ukazuje się już zawiązek róży - otrzymuje się znaczny procent niehandlowych, guzikowatych róż.

Sadzenie i pielęgnacja w polu

Mniej więcej w połowie kwietnia rozsadę można sadzić na miejsce stałe w ogrodzie. Rozsadę sadzi się głębiej niż rosła poprzednio - „po najmłodsze liście”. Zalecana rozstawa wynosi 62,5 x 40-50 cm, 67,5 x 40-50 cm lub 75 x 35-40 cm. Jeśli sadzimy większą ilość roślin, najlepiej stosować odstęp między roślinami i w rzędzie około 50 cm. Przed sadzeniem należy przygotować taką powierzchnię pola, jaką jesteśmy w stanie obsadzić jednorazowo - co pozwala zachować największą ilość wody w glebie. Nie powinno się więc uprawiać pola na zapas.

Po posadzeniu rośliny powinny mieć zapewnione intensywne nawożenie azotem, nawadnianie oraz ochronę przed chorobami, szkodnikami i chwastami, gdyż im więcej liści o dużej powierzchni wytworzą one przed rozwojem róż, tym lepsza będzie jakość plonu. Ze względu na duże zapotrzebowanie na wodę, brokuł wymaga regularnego nawadniania - nie można dopuścić do przesuszenia korzeni. Jest to ważny zabieg szczególnie w przypadku uprawy odmian na zbiór letni. Ponadto, należy zadbać o regularne odchwaszczanie młodych sadzonek oraz delikatne spulchnianie podłoża. Brokułów nie należy sadzić rok po roku w tym samym miejscu.

Ochrona rozsady przed szkodnikami i chorobami

Przed naniesieniem cieczy roboczej podłoże powinno być lekko wilgotne, co zapewni najlepsze nawodnienie i nasycenie substratu cieczą roboczą. Jeżeli torf będzie zbyt suchy, to część cieczy może spłynąć po doniczce do gleby i zostanie bezpowrotnie stracona. Gdy natomiast podłoże będzie zbyt wilgotne, to ciecz robocza może również spłynąć poza bryłę korzeniową. Po naniesieniu insektycydu na rośliny i przystąpieniu do spłukiwania, należy pamiętać o dokładności zabiegu. Belka zraszająca powinna przejechać po łanie roślin w jedną i drugą stronę, co zapewni dokładne spłukanie z liści cieczy opryskowej. Z drugiej strony należy pamiętać, aby nie użyć do spłukiwania zbyt dużej ilości wody, by ciecz robocza dostała się do podłoża, a nie poza doniczki. Taki zabieg wykonujemy na około 3 dni przed wysadzeniem rozsady.

Produkcja rozsady kalafiorów i brokułów na wczesny zbiór rozpoczyna się już w lutym. Zapoznajmy się zatem z warunkami, jakie musimy spełnić, by rozsada rosła bujnie i zdrowo. W ciągu ostatnich kilku lat na rynek została wprowadzona zaprawa insektycydowa o handlowej nazwie Verimark. Zawiera ona substancję aktywną, która musi dostać się do rośliny. Najlepiej, gdy jest pobrana przez korzenie roślin i rozprowadzona w całej roślinie. Z tego względu jest dość trudna w zastosowaniu. Na każde 1000 roślin musi być wylane 15 ml środka. Preparat rozprowadza się w wodzie i wykonuje oprysk, a następnie należy ciecz spłukać z liści czystą wodą. Naniesienie cieczy roboczej i jej spłukanie najlepiej wykonać za pomocą belki zraszającej, która porusza się automatycznie, co zapewni dokładność. Oczywiście doświadczeni producenci mogą ten zabieg wykonać ręcznie za pomocą węża z sitkiem.

Jeżeli dokładnie zastosowaliśmy zaprawę, to jest szansa, że przez przynajmniej 4 tygodnie po wysadzeniu w pole będzie ona chroniona przed znaczną ilością gatunków szkodników, między innymi przed żerującą pod ziemią na systemie korzeniowym śmietką kapuścianą. Zaprawa praktycznie nie działa kontaktowo, więc nawet jeżeli szkodniki zostaną nią opryskane, nic im się nie stanie. Dopiero kiedy zostanie rozprowadzona po całej roślinie i pobrana z tkanką czy też sokami rośliny, szkodniki po kilku dniach giną, a już po około 20 minutach od konsumpcji przestają żerować. Tak jak już wcześniej wspomniałem, substancja aktywna w roślinie działa przez przynajmniej 4 tygodnie. Z tego też względu po tym okresie należy pomyśleć o rozpoczęciu regularnej ochrony. Wielu producentów i ja również obserwujemy skuteczność działania preparatu nawet przez 6 tygodni.

Od kilku lat na rynku również można kupić biologiczny produkt zapobiegający atakowi śmietki kapuścianej na korzenie roślin posadzonych w pole. Jest to produkt Delia Stop. Niestety produkt działa tylko na jednego szkodnika, czyli na śmietki. Najlepiej zastosować go również na krótko przed sadzeniem rozsady, tak aby trafił do podłoża, w którym znajdują się korzenie. Działanie produktu polega na tzw. higienizowaniu strefy korzeniowej, w której nie rozwijają się larwy śmietki, a wskutek czego nie dochodzi do uszkodzenia systemu korzeniowego. Niestety producent nie podaje, jak długo działa produkt, dlatego należy go stosować tuż przed złożeniem jaj przez śmietkę. Preparat może być również nanoszony na plantację w formie oprysku. Najlepiej wykonać go przed spodziewanym opadem lub przed deszczowaniem, aby został wpłukany w glebę.

Tuż przed wysadzeniem możemy również zastosować zaprawianie bryły korzeniowej produktami zawierającymi mikroorganizmy, takie jak Trichoderma. Grzyby te w sprzyjających warunkach będą rozrastały się wokół systemu korzeniowego, dostarczając roślinie uprawnej bardzo łatwo przyswajalnych składników pokarmowych, a także chroniąc przed niektórymi patogenami grzybowymi bytującymi w glebie. Niestety w naszych warunkach klimatycznych, kiedy mamy bardzo zmienną pogodę, trudno jest takie mikroorganizmy utrzymać w glebie. Po kilku tygodniach lub nawet wcześniej większość z nich zamiera i nie spełnia swojej roli.

Od wielu lat na rynku można kupić inny produkt biologiczny o nazwie Polyversum zawierający grzyby Pythium Oligandrum. Zastosowany na kilka dni przed wysadzeniem będzie chronił doskonale rozsadę przed chorobami zgorzelowymi. Niestety ze względu na koszty i dostępność produktów chemicznych takich zabiegów nie wykonuje się. Na rynku bowiem dostępny jest od wielu lat produkt o nazwie Previcur Energy. Jest on doskonały, jeżeli chodzi o choroby zgorzelowe. Z tego też względu w zależności od warunków pogodowych można użyć produktów chemicznych lub biologicznych. Stosuje się je, jeżeli spodziewamy się po wysadzeniu rozsady ochłodzenia i opadów deszczu, które sprzyjają rozwojowi chorób zgorzelowych. Należy przypomnieć, że choroby zgorzelowe rozwijają się, kiedy temperatura gleby spadnie poniżej 10°C i kiedy jest zbyt wilgotno.

Zwalczanie szkodników i chorób na plantacji

W czasie wegetacji dużo uwagi musimy poświęcić zwalczaniu mszyc oraz gąsienic - zabiegi powinno się rozpoczynać natychmiast po zauważeniu pierwszych larw. Szczególnie uważnie należy przeglądać plantacje brokułów, gdyż na zielonej powierzchni ich róż szkodniki trudno zauważyć. Zawsze trzeba pamiętać o przestrzeganiu okresu karencji, zwłaszcza jeśli będziemy zmuszeni do opryskiwania plantacji podczas zbiorów.

Szkodniki, które mogą zagrozić uprawie brokuła w ogródku to, między innymi: mszyca kapuściana, bielinek kapustnik, bielinek rzepnik, piętnówka kapustnica, tantniś krzyżowiaczek, błyszczka jarzynówka, śmietka kapuściana oraz pchełka ziemna. Bardzo groźny dla rośliny może okazać się atak paciornicy krzyżowianki. Brokuły podatne są także na choroby. Szczególnie zagrażają mu grzyby. Brokuł podatny jest na szarą pleśń, zgniliznę twardzikową, rdzę białą krzyżowych oraz czerń krzyżowych. Z tego względu bardzo ważne jest, aby dbać o odpowiedni odczyn gleby, na której rośnie brokuł i stosować się do określonych wytycznych dotyczących jego pielęgnacji.

Na plantacjach kalafiorów chemiczne zwalczanie chwastów możliwe jest zarówno przed, jak i po posadzeniu roślin. Brokuły można odchwaszczać tylko mechanicznie, gdyż do tej pory nie zarejestrowano u nas herbicydów dla tych upraw.

W niektórych rejonach uprawy mogą pojawić się problemy związane z zanikaniem stożka wzrostu - nie tworzą się wówczas róże. Wywołane może być ono przez żerowanie larw paciornicy krzyżowianki lub zaburzenia fizjologiczne, których przyczyny nie są jeszcze do końca wyjaśnione. Najskuteczniejszą metodą przeciwdziałania takim objawom jest zapewnienie optymalnych warunków rozwoju roślin. Natomiast, jeśli na danym terenie występuje paciornica, należy opryskiwać plantację systematycznie w odstępach tygodniowych - począwszy od wysadzenia roślin do momentu pojawienia się róż.

Omówienie odmian brokułów i kalafiorów

Odmiany te różnią się od siebie wielkością, wysokością, okresem wegetacyjnym oraz barwą.

Odmiany kalafiorów

• Divita: Charakteryzuje się okresem wegetacji wynoszącym 68 do 75 dni.
• Adelanto: Druga odmiana o wysokich walorach smakowych. Okres wegetacji u tej odmiany trwa 70 do 80 dni. Charakteryzuje się zbitą i ciężką różą, a także dużą ilością liści okrywających różę.
• Frebo: Ma okres wegetacji podobny do Adelanto. Odmiana ta dobrze radzi sobie ze stresem suszy z uwagi na mocny system korzeniowy.
• Guideline F1: Jest odmianą uniwersalną o okresie wegetacji wynoszącym 70 do 75 dni. Bardzo dobrze plonuje przy uprawie pod agrowłókniną.
• Bering F1: Cieszy się uznaniem z uwagi na śnieżnobiałe zwarte róże.
• Speedstar F1: Kolejna wczesna odmiana kalafiora. Cieszy się uznaniem wśród hodowców z uwagi na białą, zbitą różę i okres wegetacji wynoszący 55 dni.
• Almagro i David: Obie bardzo często sadzone są również jako poplony, a dzięki temu że ich okres wegetacji nie jest zbyt długi (80-85 dni), bez trudne dorastają w terminie i zapewniają dobry plon przy zbiorze październikowym.

Odmiany brokułów

• Batory F1: Ma okres wegetacji do 85 dni. Charakteryzuje się dużymi, twardymi i zbitymi różami, które łatwo się różyczkują i zapewniają bardzo dobrej jakości surowiec. Jest odporny na suszę i nie przebarwia się na fioletowo. Producent zauważył, że po wyróżyczkowaniu waga jednej skrzynki jest o około 10% większa niż innych odmian.
• Monaco F1: Ma długi okres wegetacji, wynoszący do 90 dni. Tworzy bardzo zbite, ciężkie i wysoko osadzone róże, głąbiki bardzo krótkie i ciemnozielone, drobne pączki.
• Monclano F1: Ma długi okres wegetacji, wynoszący do 90 dni. Tworzy również bardzo zbite i ciężkie, wysoko osadzone róże o drobnych, ciemnozielonych pączkach.

Z nowości na uwagę zasługują odmiany kolorowe.

Zbiór i przechowywanie

Brokuły można zbierać już po około 50-80 dniach od posadzenia sadzonek. Dokładny termin zbiorów jest jednak uzależniony od konkretnej odmiany. Najwcześniejsze plony mogą odbywać się już w czerwcu, natomiast te najpóźniejsze nawet w październiku. Świeże brokuły można przechowywać w lodówce maksymalnie przez 2-3 dni. To warzywo więdnie niestety dosyć szybko.

W uprawie brokułów problem okrywania nie występuje, a nawet trzeba zwrócić uwagę, by nie odcinać dopływu światła do rozwijających się róż. Przybierają one wtedy barwę żółtawą i tracą wartość handlową. Róże zbieramy wówczas, gdy pąki na ich powierzchni osiągną wielkość główki od szpilki, a więc średnicę około 2 milimetrów. Brokuły są mniej trwałe niż kalafiory, dlatego też najlepiej ścinać je wczesnym rankiem, gdy są w sposób naturalny schłodzone. Jak najszybciej należy dostarczyć je do miejsca odbioru, pamiętając, że nie powinno się ich przetrzymywać w temperaturze pokojowej.

Zbiór kalafiorów przeprowadza się stopniowo, w miarę osiągania przez nie dojrzałości zbiorczej. Róże należy wycinać, kiedy są możliwie największe, ale powierzchnia ich jest jeszcze całkowicie zwarta i gładka. W dni pochmurne można je zbierać przez cały dzień, natomiast w dni słoneczne tylko we wczesnych godzinach porannych, kiedy są jeszcze jędrne, a liście nie zwiędnięte.

W naszych warunkach klimatycznych we wszystkich terminach uprawy wskazane jest okrywanie kalafiorów - od momentu, gdy między liśćmi widać już zawiązki róż. Praktykuje się różne metody, na przykład załamywanie dwóch, trzech liści znajdujących się nad różą. Nie jest to najlepszy sposób, gdyż liście mają tendencję do podnoszenia się lub szybko więdną i są odchylane przez wiatr. Dużo lepiej jest używać do tego celu liści zerwanych u nasady rośliny, należy składać je „na krzyż”, wsuwając brzegi pod te znajdujące się tuż przy róży. Bardzo często także zawiązuje się zewnętrzne liście w „rurkę” sznurkiem lub, lepiej, gumką - w różnych terminach o innym kolorze. W przyszłości ułatwi to zbiór - kalafiory związane gumkami tej samej barwy powinny dorastać równocześnie. Przy słonecznej pogodzie róże powinno się okrywać codziennie, a podczas długotrwałej suszy zwiędłe liście trzeba zastępować świeżymi i na nich kłaść te zwiędnięte. Zabieg osłaniania może być zbędny w uprawie na zbiór jesienny, w przypadku odmian silnie kryjących, u których liście wewnętrzne ściśle przylegają do róż i dodatkowo są nad nimi spiralnie skręcone. Nie zawsze jednak jest to cecha korzystna, gdyż całkowite zasłonięcie utrudnia określenie stopnia dojrzałości zbiorczej.

tags: #siewnik #do #siania #brokula #i #kalafiora