Jethro Tull (ur. 1674 w Basildon, Berkshire, Anglia, zm. 21 lutego 1741 w Shalbourne, Berkshire) był angielskim agronomem, który wniósł znaczący wkład w modernizację uprawy roli oraz rozwój narzędzi rolniczych. Jego wynalazki, w szczególności siewnik, miały kluczowe znaczenie dla postępu w rolnictwie.
Kim był Jethro Tull?
Jethro Tull studiował na Oxfordzie, a następnie w szkole prawa Gray's Inn. Początkowo planował karierę polityczną, lecz słaby stan zdrowia i brak wpływowych protektorów uniemożliwiły mu jej realizację. Osiadł w rodzinnym majątku, gdzie poświęcił się rolnictwu. Jego badania nad uprawą koniczyny białej, której plony były niezadowalające, doprowadziły go do stworzenia praktycznych wskazówek. Jednak trudności we wprowadzeniu ich w życie ze względu na niechęć robotników rolnych, skłoniły go do poszukiwania innowacyjnych rozwiązań mechanicznych.
Rewolucyjny wynalazek - siewnik Jethro Tulla
W 1701 roku Jethro Tull skonstruował prototypowy model siewnika. Urządzenie to, zainspirowane mechanizmem organów kościelnych, pozwalało na precyzyjne zagłębianie nasion w ziemi na zadanej głębokości i sianie ich w rzędach. Z drewnianych pojemników ziarno przesypywało się przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Kołki umieszczone za podajnikami zagarniały ziemię na zasiane ziarna, co umożliwiało sianie w rzędach na określonej głębokości. Ten wynalazek odegrał kluczową rolę w rozwoju rolnictwa, eliminując konieczność siewu ręcznego i redukując marnotrawstwo ziarna.
Teorie Jethro Tulla na temat odżywiania roślin
Jethro Tull odrzucał ówcześnie panujące teorie, że rośliny odżywiają się wodą, solą, powietrzem i "boskim oddechem". Twierdził, że pożywieniem dla roślin jest sama ziemia i zawarte w niej mikrocząsteczki, choć ich istoty nie wyjaśnił. Uważał, że rośliny lepiej przyswajają te mikrocząsteczki, gdy gleba jest odpowiednio kultywowana.
Ewolucja siewników w Polsce
Siewniki jako maszyny rolnicze służące do wysiewu materiału siewnego, zaczęto produkować w Polsce w XIX wieku, głównie dla folwarków. Po II wojnie światowej ich produkcja przeniosła się do Kutna. Początkowo były to siewniki konne, a dopiero w latach 60. XX wieku pojawiły się siewniki ciągnikowe. W latach 70. XX wieku w Polsce zaczęto stosować precyzyjne siewniki do buraków i kukurydzy.
Historia Rolnictwa
Przygotowanie siewnika do pracy i konserwacja
Przeznaczenie i budowa siewnika
Siewnik to maszyna rolnicza przeznaczona do wysiewu nasion zbóż, traw i roślin uprawnych. W zależności od budowy mechanizmu, siewniki charakteryzują się określoną precyzją oraz wydajnością.
Próba wysiewu
Przed siewem zaleca się wykonanie próby kręconej lub próby wysiewu, co pozwoli na wysianie odpowiedniej liczby ziaren na jednostce powierzchni. W próbie kręconej przekręca się mechanizm wysiewający o określoną liczbę obrotów i waży wysiane nasiona. W próbie wysiewu wyznacza się masę nasion wysianych na małej, określonej powierzchni.
Konserwacja siewnika
Agregat siewny wymaga regularnej konserwacji, aby zapewnić jego długotrwałą i efektywną pracę. Ważne jest, aby po użyciu wstępnie oczyścić i starannie umyć maszynę, zwracając uwagę na opróżnienie skrzyni nasiennej, by uniknąć kiełkowania nasion. Podczas mycia należy unikać bezpośredniego kierowania wody na instalacje elektryczne.
Smarowanie i uzupełnianie uszkodzeń
Po umyciu i osuszeniu należy nasmarować łożyska, zwracając uwagę na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika powinny być konserwowane olejem biodegradowalnym lub specjalnym środkiem. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki przejazdowe i przedwschodowe, wał agregatu oraz łańcuch przenoszący napęd. Wszelkie rysy i uszkodzenia lakieru powstałe podczas pracy w polu należy uzupełnić odpowiednio dobraną farbą.
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) podczas obsługi siewnika
Podłączanie i odłączanie siewnika
Podczas łączenia ciągnika z siewnikiem w sąsiedztwie maszyn nie powinno być żadnych osób ani zwierząt. Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika, należy połączyć ciągnik z maszyną - najpierw cięgna dolne, potem cięgno górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń. Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika, należy ustawić dźwignię podnośnika hydraulicznego w położeniu zabezpieczającym przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny. Podczas łączenia przewodów hydraulicznych należy uważać, by układ nie był pod ciśnieniem. Przed odłączeniem siewnika od ciągnika należy opróżnić zbiornik ziarna.
Przejazd transportowy
Przed rozpoczęciem jazdy z siewnikiem należy umieścić z tyłu maszyny trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się oraz tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi. Ważne jest sprawdzenie prawidłowości podłączenia przewodów zasilających i upewnienie się, czy w pobliżu ciągnika i siewnika nie znajdują się osoby niewidoczne z miejsca operatora, np. dzieci. W czasie przejazdu z uniesioną maszyną dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zawsze zabezpieczona przed opuszczeniem. Podczas jazdy po drodze publicznej należy przestrzegać przepisów ruchu drogowego, przewożąc siewniki doczepiane w położeniu transportowym. Znaczniki siewników i inne odchylane części powinny być podniesione.
Praca z wałem przegubowo-teleskopowym
Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wale odbioru mocy i wyłączonym silniku ciągnika, wyjętym ze stacyjki kluczyku i z zaciągniętym hamulcem postojowym. Po zamontowaniu wału trzeba sprawdzić jego prawidłowe osadzenie. Przed włączeniem wału odbioru mocy należy upewnić się, że wybrana prędkość obrotowa wału odbioru mocy ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i czy kierunek obrotów jest właściwy. Zabronione jest przeciążanie wału. Należy pamiętać o regularnym smarowaniu części wału zgodnie z instrukcją.
Podczas pracy siewnika
Zanim załaduje się ziarno, należy sprawdzić, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp. Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, kiedy koła i redlice spoczywają na podłożu. Podczas nawrotów na końcu pola redlice i zgarniacz nie mogą dotykać ziemi, należy je podnieść do pozycji transportowej. Na polu z dużą ilością resztek roślinnych należy sprawdzać, czy redlice nie zapchały się i nie jest blokowany wysiew. Ważne jest, by nigdy nie przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią w czasie pracy siewnika. Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.
Wpływ innowacji na rolnictwo
Wynalazki takie jak siewnik Jethro Tulla, chomąto (XII wiek), żelazne pługi, uprawa roślin wzbogacających glebę w azot (fasola, groch, koniczyna, lucerna), konna żniwiarka Cyrusa McCormicka (1831) oraz stosowanie nawozów, przyczyniły się do olbrzymiego wzrostu produkcji rolnej. Proces zwiększania wydajności, choć początkowo niezbyt szybki, z czasem nabrał tempa, prowadząc do rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii w latach 1750-1850. To z kolei spowodowało migrację tysięcy rodzin z wsi do miast w poszukiwaniu pracy w przemyśle. Doprowadziło to do dramatycznych zmian w życiu milionów wiejskich rodzin, a jego skutki są odczuwalne na całym globie.
W 1850 roku niektóre kraje zaczęły finansować badania, które doprowadziły do wyhodowania roślin bardziej wydajnych i odpornych na choroby, oraz do opracowania mieszanek nawozów dobieranych do konkretnych upraw. Wynalezienie herbicydów i rozwój mechanizacji, w tym mechanicznych dojarek i podajników paszy, zrewolucjonizowały hodowlę zwierząt, zwiększając wydajność gospodarstw wielokrotnie.
Współczesny rolnik często jest wykształconym biznesmenem, specjalizującym się w masowej produkcji jednego lub kilku produktów. Jest on jednak zależny od gigantycznych koncernów spożywczych i sieci supermarketów, które dyktują mu ceny, odmianę, rozmiar i kolor produktów. Inżynierowie rolnictwa projektują dla niego systemy uprawy, a specjalistyczne firmy dostarczają nawozy, pestycydy i nasiona hybrydowe. Mimo postępu, rolnicy nadal stawiają czoła przeciwnościom, takim jak konkurencja ze strony olbrzymich farm w bogatych krajach, co często prowadzi do ruiny drobnych gospodarstw. W ubogich państwach, gdzie znaczna część mieszkańców utrzymuje się z rolnictwa, zagraniczne, zmechanizowane przedsiębiorstwa wykupują najlepsze grunty, a lokalni rolnicy często nie mają maszyn i przeprowadzają się do miast. Zmiana stylu życia z wiejskiego na miejski przynosi korzyści jednym, a innym przysparza udręk, a rządy często nie zapewniają skutecznej pomocy.