W XIX i XX wieku dokonywały się istotne przemiany w mechanizacji uprawy roli. Ekspozycje muzealne, poświęcone tej tematyce, prezentują maszyny i urządzenia służące do uprawy, siewu, sadzenia roślin oraz pielęgnacji założonych plantacji. Można na nich podziwiać rozwój technologiczny, począwszy od prostych radeł i pługów, przez brony, wały, włóki, siewniki, pielniki, aż po dołowniki do sadzenia ziemniaków, sadzarki oraz obsypniki.
Ewolucja konstrukcji narzędzi rolniczych
Wystawy ukazują różnorodność rozwiązań technicznych w tamtym okresie oraz kierunki rozwoju w konstrukcjach konkretnych urządzeń. Początki to oczywiście narzędzia drewniane lub drewniane z metalowymi elementami, sprzęgane z końmi, aż po całkowicie stalowe konstrukcje, agregowane z ciągnikami. Wśród eksponatów często najliczniej reprezentowane są narzędzia orne oraz uprawowe.
Charakterystyczne typy pługów
Wśród pługów charakterystycznym obiektem jest pług wrzesiński, zwany także z języka czeskiego „ruchadłem bezkoleśnym”. Pług tego typu został skonstruowany przez kowali z Wrześni na początku XIX wieku, a już w 1830 roku był rozpowszechniony wśród gospodarstw w tym rejonie.
Siewniki w połowie XIX wieku i później
Wprowadzenie siewników taczkowych
W kategorii narzędzi do siewu jednym z obiektów szczególnie wyróżniających się jest siewnik taczkowy do wysiewu roślin drobnonasiennych, ze szczoteczkowym systemem wysiewającym, wyprodukowany w Poznaniu w zakładach Hipolita Cegielskiego około 1900 roku.
Siewniki w rolnictwie Królestwa Polskiego
Pomimo że w 1910 roku na terenie Królestwa Polskiego pracowało ponad 10,5 tysiąca siewników, zaledwie 0,19% gospodarstw chłopskich było w posiadaniu siewnika mechanicznego. Blisko dziesięciokrotnie liczniejsze były siewniki w folwarkach, jednakże ich ilość w minimalnym stopniu zaspokajała rzeczywiste potrzeby rolnictwa.
Siewnik był maszyną, która bardzo powoli upowszechniała się w rolnictwie. Wiązało się to ze słabymi postępami w dziedzinie kultury uprawy rolnej i wysokim kosztem nabycia. Zasadniczo siewnik nie oszczędzał siły roboczej i nie przyspieszał siewu, choć przyczyniał się do wzrostu plonów.
Siewnik „Turbo” firmy Ventzki
Szansę na pozyskanie nowego rynku odbiorców dostrzegało kierownictwo firmy Ventzki. Zadanie nie było łatwe, ponieważ nie zawsze daje się pogodzić prostotę i taniość konstrukcji. Maszyna, znana jako siewnik „Turbo”, powstała w latach dwudziestych XX wieku.
Jej zasadniczym elementem był przyrząd wysiewający, który przypominał koło turbiny wodnej, stąd nazwa „Turbo”. Zamiast systemu wałeczkowego, czerpakowego czy karbowanego, pracowało koło zaopatrzone w szereg spiralnych łopatek. Koło nabierało ziarno między łopatki i wyrzucało je przez otwór siewny do przewodów nasiennych. Poza tym kołem w skrzyni siewnika znajdowała się tylko muszla siewna, co czyniło konstrukcję niezwykle prostą i posuniętą do granic możliwości.
W ten sposób uzyskano bardzo tani i trwały siewnik. W przekroju aparat wysiewający przypomina turbosprężarkę. Wyłączanie siewu, np. na uwrociach, odbywało się podobnie jak w innych siewnikach, przez zamknięcie otworów listwą, którą poruszano dźwignią umieszczoną z boku siewnika. Wysiew regulowano bardzo prosto za pomocą dźwigienki siewnej, działającej na suwak i powiększającej lub pomniejszającej otwory siewne wzdłuż siewnika.
Jak działa turbosprężarka – animacja
W dnie skrzyni znajdowało się korytko, służące jednocześnie do opróżniania siewnika po pracy, jak i do przeprowadzania próby kręconej. Co ciekawe, tym siewnikiem można by było stworzyć, wtedy jeszcze nieznane, ścieżki technologiczne. Zamykano gniazda siewne w przypadku pracy przy końcu pola czy siewie buraka, który wymagał siewu częścią rzędów.
Za dodatkową opłatą Ventzki wyposażał siewnik w rolki utłaczające dla ziaren zbóż lub buraków. Ponieważ siewnik był promowany pod hasłem: „Tani a dobry, przeznaczony specjalnie dla małorolnych”, zdobył wśród nich grono odbiorców.
Odmiana ręczna „Turboręczny”
Powstała również ręczna odmiana siewnika Turbo, nazwana „Turboręczny”. Była przeznaczona do najmniejszych gospodarstw, szkół rolniczych, hodowli nasion, poletek doświadczalnych itd. Siewniki Turbo produkowano do 1939 roku, przy czym z 12 odmian zostały tylko 3 najpopularniejsze i „Turboręczny”. Osiągnięty zamysł został spełniony, a ceny siewników „Turbo” były niższe o 31% w stosunku do odpowiedników Ventzkiego wyposażonych w trybikowy system wysiewny „Hosiera”.