Siewnik: Budowa, Zasada Działania i Rodzaje w Rolnictwie

Siewniki to jedne z najważniejszych maszyn w rolnictwie, których rola w procesie wysiewu nasion jest nieoceniona. Pozwalają one na równomierne rozmieszczenie nasion na polu, co przekłada się na optymalne wykorzystanie przestrzeni i zasobów. Dzięki nim proces siewu staje się bardziej efektywny i precyzyjny, co ma bezpośredni wpływ na wydajność produkcji rolnej. Siew zbóż jest jedną z podstawowych czynności wykonywanych w gospodarstwach rolnych, a dokładny wysiew nasion w równych odstępach na rozległym terenie jest niemal niemożliwy bez odpowiedniego sprzętu. Siewniki umożliwiają precyzyjne umiejscowienie materiału siewnego w glebie i jego odpowiednie przykrycie, stąd stały się jednym z kluczowych narzędzi w rolnictwie.

Budowa siewnika

Siewniki to rolnicze maszyny składające się z dwóch podstawowych części: zbiornika na nasiona i systemu wysiewającego. Zbiornik służy do magazynowania materiału siewnego, który trafia do aparatu wysiewającego. System ten, złożony z aparatów wysiewających i redlic, rozmieszczonych poprzecznie względem kierunku jazdy, odpowiada za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości.

Elementy wyposażenia siewnika punktowego

W standardowym wyposażeniu siewnika punktowego znajduje się:

• belka (od 2 do 3 m),
• redlica siewnika (jeden rodzaj do każdej sekcji),
• dwie taśmy do wysiewu nasion (jedna do nasion drobniejszych, druga do grubszych),
• tylne koło zagniatające wykonane ze stali nierdzewnej albo z siatki perforowanej,
• zagarniacz siewnika (wyposażony w zęby proste lub niwelujące),
• mechaniczne znaczniki rzędów.

Istnieje możliwość połączenia siewnika z maszyną do formowania redlin oraz z glebogryzarką, co sprawia, że maszyna jest jeszcze bardziej funkcjonalna. Wszystkie elementy siewnika punktowego stanowią bardzo trwałą konstrukcję, wykonywaną ze stali nierdzewnej, stopu aluminium oraz mosiądzu. Dodatkowo w niektórych modelach montuje się systemy elektronicznej kontroli wysiewu, które umożliwiają określenie ilości wysiewanych nasion. Elementy napędowe siewnika wyposażone są w łożyska toczne, które zapewniają optymalną pracę maszyny przez długie lata.

Jak działają siewniki?

Działanie siewnika opiera się na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które umieszczają je w glebie. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co pozwala na dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na odpowiedniej głębokości.

Ciekawostka historyczna

Wynalazcą siewnika do zboża był brytyjski agronom Jethro Tull. Do swojej konstrukcji wykorzystał mechanizm organów kościelnych. Z drewnianych pojemników ziarno przesypywało się przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Za podajnikami były umieszczone kołki, które zagarniały ziemię na zasiane ziarna. W ten sposób konstrukcja Tulla umożliwiała sianie w rzędach na określonej głębokości.

Przeznaczenie siewników

Maszyny w postaci siewników służą do precyzyjnego wysiewu nasion różnych roślin uprawnych. Są niezastąpione w procesie zasiewu zbóż, roślin przemysłowych, takich jak rzepak, oraz innych upraw, które wymagają dokładnego rozmieszczenia materiału siewnego. Dzięki zaawansowanej technologii i konstrukcji umożliwiają rolnikom precyzyjne kontrolowanie ilości wysiewanych nasion oraz głębokości, na jaką są one umieszczane w glebie. Taka dokładność przekłada się na optymalne wykorzystanie dostępnej powierzchni pola, co bezpośrednio wpływa na zwiększenie wydajności plonów. Ponadto, równomierne rozmieszczenie nasion zapobiega zjawisku konkurencji między roślinami o dostęp do składników odżywczych.

Siewniki punktowe są uniwersalnym narzędziem rolniczym przeznaczonym do punktowego wysiewu nasion wielu rodzajów warzyw. Umożliwiają precyzyjne dopasowanie wysiewu do określonych parametrów, a na dodatek są bardzo proste w obsłudze i konserwacji. Maszyna ta pozwala na uzyskanie jednorodnego wielkościowo plonu, przy jak najlepszym wykorzystaniu powierzchni uprawy. Służy do punktowego wysiewu nasion marchwi, pietruszki, cebuli, buraków, rzepaku i wielu innych warzyw. Nie jest konieczne ich otoczkowanie, jednakże wymagana jest wcześniejsza kalibracja.

Rodzaje siewników

Siewniki dzielą się na kilka rodzajów, z których każdy jest przeznaczony do określonego rodzaju upraw i warunków glebowych. Istnieją dwa główne typy siewników: mechaniczne i pneumatyczne.

Siewniki rzędowe

Najczęściej spotykane w małych i średnich gospodarstwach. Służą do precyzyjnego wysiewu nasion w rzędach, co jest kluczowe dla uzyskania równomiernych wschodów. W tej grupie można wyróżnić:

• Talerzowe - przeznaczone do pracy na ciężkich glebach, gdzie obracające się talerze skutecznie radzą sobie z resztkami pożniwnymi, minimalizując ryzyko zapychania. Ważnym elementem jest dociążenie talerzy, co zapewnia odpowiednie zagłębienie w glebie.
• Stopkowe - idealne do wysiewu po orce, szczególnie w warunkach mniejszej ilości resztek roślinnych. Regulacja docisku redlic umożliwia dostosowanie głębokości siewu do aktualnych warunków glebowych.

Siewniki pasowe

Urządzenia te łączą kilka funkcji w jednym przejeździe: uprawę gleby, nawożenie i siew. Przednie rzędy talerzy przygotowują glebę, następnie odbywa się siew, a na końcu belka ugniatająca zamyka bruzdę, tworząc idealne warunki do kiełkowania nasion.

Siewniki rzutowe

Stosowane głównie w leśnictwie, gdzie służą do tworzenia pasów zaporowych mających na celu ochronę upraw przed dziką zwierzyną. Wyposażone są w napęd elektryczny, który umożliwia równomierne rozsiewanie nasion lub karmy na dużych obszarach.

Siewniki punktowe

Siewnikiem punktowym nazywamy taką formę wysiewu nasion, kiedy pojedyncze nasiono jest umieszczane w glebie w odległości od kilku do kilkunastu centymetrów od pozostałych. Stosuje się go przede wszystkim w wysiewie nasion o dużych rozmiarach, takich jak kukurydza, aby zapewnić im optymalne tempo wzrostu. Siewnik punktowy umożliwia siew jednorzędowy, dwurzędowy, a nawet trzyrzędowy. Sprawdza się zarówno na powierzchni płaskiej, jak i na redlinach. Istnieje możliwość dopasowania wysiewu do rozstawu rzędów, a także głębokości siania. Większość tego typu urządzeń wyposażona jest w specjalny zestaw do kontroli wysiewu, który umożliwia określenie takich parametrów jak odległość nasion w rzędzie, a nawet ilość wysiewanych nasion na jeden hektar powierzchni uprawnej. W tej kategorii można wyróżnić siewniki mechaniczne i pneumatyczne:

• Mechaniczne - mniej skomplikowane w budowie, ale oferujące wystarczającą precyzję do wielu typów upraw. Napędzane mechanicznie, sprawdzają się dobrze jako nadbudowy na agregatach uprawowych. Wyposażone są w mechaniczny system rozdziału oparty o wykorzystanie zespołów tarczowych, taśmowych lub łyżeczkowych.
• Pneumatyczne - wyróżniają się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co ma kluczowe znaczenie w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion. Precyzyjne dozowanie w niektórych uprawach jest niezbędne, aby zapewnić równomierne wschody oraz optymalne warunki do wzrostu roślin.

Konstrukcja i mechanizm działania siewników pneumatycznych

Siewniki pneumatyczne to maszyny wyposażone w zespół podciśnieniowy lub nadciśnieniowy, charakteryzujące się zaawansowanym mechanizmem opartym na dwóch kluczowych trybach działania. Wyróżniającym elementem budowy są tu dmuchawy wraz z potrzebnym osprzętem. Napędzana przez wał odbioru mocy dmuchawa wytwarza strumień powietrza transportujący ziarno do gleby. Siewnik pneumatyczny posiada również kosz zasypowy do ziarna umiejscowiony zazwyczaj na szczycie maszyny, ale może znajdować się on w innych miejscach w zależności od modelu. Siewniki pneumatyczne gwarantują wyjątkowo skuteczny transport nasion za pośrednictwem precyzyjnych głowic rozdzielających. Te głowice, kierując nasiona do rur wysiewających, wykorzystują generowany strumień powietrza, który skutecznie umieszcza je w wyżłobieniach w glebie. Poszczególne wyżłobienia są wcześniej tworzone za pomocą dwutalerzowych redlic, zapewniających równomierne rozmieszczenie nasion.

Zasada działania systemu ciśnieniowego i podciśnieniowego

Trochę inaczej przebiega siew z wykorzystaniem siewników z zespołem ciśnieniowym, a inaczej - z podciśnieniowym:

• W systemach nadciśnieniowych strumień powietrza z dmuchawy kieruje ziarno do otworu w tarczy wysiewającej. Jeśli materiału siewnego jest tam za dużo, jest on kierowany do zbiornika. Urządzenie wyposażone jest w tarcze wysiewające z otworami. W momencie, kiedy obracająca się tarcza trafia na dyszę z wydmuchiwanym powietrzem, powstająca różnica ciśnień powoduje utrzymanie na dnie specjalnego lejka jednego nasiona - pozostałe zostają wydmuchane. Wraz z obrotem tarczy różnica ciśnień zanika, nasiono wpada do bruzdy.
• W maszynach wykorzystujących podciśnienie odpowiada ono za zasysanie ziaren do wspomnianego otworu, po czym za sprawą ruchu obrotowego tarczy są one przemieszczane do miejsca, gdzie działają zgarniacze nadmiaru nasion. Następnie materiał siewny kierowany jest w dół, do strefy ciśnienia atmosferycznego, by na koniec swobodnie opaść w glebę. Wytwarzane podciśnienie powoduje przyssanie pojedynczego nasiona do tarczy - po jej obrocie podciśnienie znika, w wyniku czego nasiono wpada w bruzdę.

System nadciśnieniowy w takich maszynach dociska nasiona do otworów w tarczy wysiewającej, powodując że każda redlica umieszcza materiał siewny na tej samej głębokości i w równych odstępach. Taki sposób działania eliminuje ryzyko przemieszczenia się nasion.

Ewolucja i korzyści skrzyni nasiennej w siewnikach pneumatycznych

Jedną z innowacyjnych cech siewników pneumatycznych jest niezależna od grawitacji skrzynia nasienna, która może być umieszczona w dowolnej lokalizacji względem redlic, optymalizując tym samym efektywność całego procesu siewu. Zaawansowane siewniki pneumatyczne posiadają przemyślaną konstrukcję skrzyni nasiennej. Jej węższa budowa w porównaniu do standardowych modeli skutecznie eliminuje problem z nasionami gromadzącymi się na bokach, dzięki czemu rolnicy nie muszą przerywać pracy, aby kontrolować zawartość czy przesuwać nasiona. Ponadto, praktyczne umiejscowienie skrzyni na maszynie umożliwia załadowanie znacznie większej ilości nasion, niż w siewnikach mechanicznych. Pomimo zwiększonej pojemności - ciągnik nie doświadcza dodatkowego obciążenia, co jest efektem jej bliskiego położenia w stosunku do tylnej osi pojazdu.

Ze względu na budowę maszyny zbiorniki w siewnikach pneumatycznych są bardziej pojemne - zwykle ich ładowność mieści się w przedziale 700-1200 kg, podczas gdy dla siewników mechanicznych przedział ten wynosi 300-700 kg. Do tego w maszynach pneumatycznych kształt siewnika pozwala rolnikom na wygodne ładowanie ziaren zbóż z big bagów. W praktyce wystarczy uzupełnienie materiału siewnego po średnio każdych obsianych 6 ha, a sama ta czynność nie powinna zająć więcej niż 3 minuty.

Zaletą większej skrzyni jest możliwość wysiewu na obszernym terenie bez konieczności ciągłego uzupełniania nasion. W rezultacie rolnicy nie muszą tak często zatrzymywać się, by doładować skrzynię. To z kolei redukuje liczbę przejazdów ciężkimi maszynami rolniczymi po polu, skracając czas pracy i obniżając zużycie paliwa. Niezależnie od ilości nasion, które chcemy wysiać - czy to mniej, czy więcej - siewnik pneumatyczny doskonale sobie z tym radzi. Duża pojemność skrzyni nasiennych nie jest jednak pozbawiona wad. Ręczne załadowanie dużej ilości materiału siewnego może być nie tylko niewygodne, ale i czasochłonne. W takiej sytuacji warto skorzystać z maszyny rolniczej wyposażonej w ładowacz.

Wydajność i niezawodność

Siewniki pneumatyczne nie bez powodu uważane są za maszyny bardziej nowoczesne, innowacyjne i wydajne niż ich mechaniczne odpowiedniki. Dzięki zastosowaniu precyzyjnej techniki siewu zapewniają rolnikom większe plony, a tym samym wyższe zyski z upraw. Do tego wybór uniwersalnego siewnika pneumatycznego pozwala wykorzystać go do wysiewu wszystkich rodzajów nasion, nie tylko zbóż. Mogą to być ziarna o różnych kształtach i wielkościach. Siewniki pneumatyczne polecane są szczególnie do dużych gospodarstw rolnych, nastawionych na uprawę zboża. Dobra maszyna z tej kategorii będzie wytrzymała i solidna, odporna na korozję oraz grzyby i pleśń. Atutem jest też pojemny zbiornik nawozowy.

Choć mogłoby się wydawać, że siewniki pneumatyczne są podatniejsze na awarie, okazuje się, że są one znacznie bardziej niezawodne w porównaniu z ich mechanicznymi odpowiednikami. To wynik zastosowania wytrzymałych głowic rozdzielających i wydajnych napędów wentylatorów, wskutek czego praca z siewnikiem jest stabilna nawet w trudnych warunkach. Oczywiście, jak każda inna maszyna rolnicza może wymagać wymiany niektórych elementów w miarę ich zużycia, ale taka konserwacja jest standardową praktyką w branży.

Kwestia precyzji wysiewu

Mimo wielu zalet siewników pneumatycznych, jednym z ich słabszych punktów bywa precyzja wysiewu w niektórych modelach. Wstrząsy i specyfika pracy głowicy rozdzielającej mogą prowadzić do drobnych niejednorodności w rozmieszczeniu nasion. Jednakże nowoczesne rozwiązania, takie jak dwutalerzowy wysiew nasion (np. w siewnikach zbożowych HMS), optymalizują pracę maszyny zarówno na powierzchniach płaskich, jak i pochyłych. Przykładem nowoczesnego siewnika pneumatycznego jest FORTUNE SEEDER, który został zaprojektowany we współpracy z inżynierami firmy BRASTAL. Maszyna ta wyróżnia się 24 rurami nasiennymi, pozwalającymi na precyzyjny wysiew na szerokości roboczej 3 metrów. Siewnik posiada własną hydraulikę i elektroniczne sterowanie z dotykowym wyświetlaczem, co umożliwia kontrolę wysiewu w zakresie od 1 kg/ha do 400 kg/ha przy prędkości roboczej do 20 km/h. Ponadto, charakteryzuje się niskim zapotrzebowaniem na moc, dzięki zastosowaniu lekkich materiałów i wysokogatunkowych podzespołów.

Eksploatacja i konserwacja siewników

Dzięki prostej konstrukcji, siewnik punktowy nie sprawia większych problemów podczas eksploatacji. Niektóre części z biegiem czasu ulegają jednak zużyciu. Sprawny siewnik jest gwarancją nieprzerwanego przebiegu prac polowych i wysokiej jakości plonów. Warto zadbać o jego stan techniczny.

Przygotowanie do prac polowych i serwis

Przygotowując siewnik do prac polowych po zimowej przerwie, warto przyjrzeć się stopniowi zużycia poszczególnych części. Producenci zamienników oferują elementy kompatybilne z siewnikami produkcji polskiej, jak i zagranicznej. Wśród nich znajdują się koła zębate, łańcuchowe, lejki, aparaty wysiewające, czubki redlic, palce zagarniające do siewników i wiele innych. Ceny oryginalnych części do siewnika są dość wysokie, a niemal każdy internetowy sklep rolniczy posiada w swojej ofercie szeroki wybór zamienników. Dzięki zastosowaniu części zamiennych, naprawa siewnika wcale nie musi być kosztowna.

Przed siewem zaleca się wykonanie próby, która pozwoli na wysianie odpowiedniej liczby ziaren na jednostce powierzchni. Polega to na przekręceniu mechanizmu wysiewającego o określoną liczbę obrotów i zważeniu wysianych nasion (tzw. na małej, określonej powierzchni wyznacza się masę wysianych nasion).

Mycie agregatu siewnego

Agregat siewny powinien być wstępnie oczyszczony, a później starannie umyty. Przed myciem należy opróżnić skrzynię nasienną. Jeśli do materiału siewnego dostanie się woda, zacznie on kiełkować. Mycie można przeprowadzić np. myjką wysokociśnieniową, pamiętając, żeby nie uszkodzić lakieru. Po dokładnym umyciu maszyny należy zostawić ją w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu, aby dobrze wyschła. Ważne: Podczas mycia nie kierujemy wody bezpośrednio na instalacje elektryczne!

Środki smarne i uzupełnianie uszkodzeń

Agregat siewny wymaga konserwacji smarem. Nasmarowanie łożysk wykonujemy po umyciu i osuszeniu. W trakcie konserwacji smarem powinniśmy szczególnie zwrócić uwagę na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika muszą być konserwowane olejem biodegradowalnym lub środkiem przeznaczonym do tego właśnie celu. Sprawdzamy i smarujemy również znaczniki przejazdowe i przedwschodowe oraz wał agregatu. Warto zwrócić uwagę na skrobaki i wał przekaźnika mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarujemy łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.

Uszkodzenia lakieru są konsekwencją pracy siewnika w polu. Wszystkie rysy i uszkodzenia powinno się podczas konserwacji uzupełnić odpowiednio dobraną farbą.

Bezpieczeństwo pracy z siewnikiem

Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika.

Podłączenie i odłączenie siewnika

• Podczas czynności łączenia między ciągnikiem a siewnikiem w sąsiedztwie maszyn nie powinno być żadnych osób ani zwierząt.
• Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika należy połączyć ciągnik z maszyną - najpierw cięgna dolne, potem cięgno górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń.
• Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika ustawić dźwignię podnośnika hydraulicznego w położeniu zabezpieczającym przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny.
• Podczas łączenia przewodów hydraulicznych należy uważać, by układ nie był pod ciśnieniem.
• Przed odłączeniem siewnika od ciągnika należy opróżnić zbiornik ziarna.

Przejazd transportowy

• Przed rozpoczęciem jazdy należy umieścić z tyłu siewnika trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się oraz tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi.
• Należy też sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających oraz upewnić się, czy w pobliżu ciągnika i siewnika nie znajdują się osoby niewidoczne z miejsca operatora, np. dzieci.
• W czasie przejazdu z (uniesioną) maszyną dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zawsze zabezpieczona przed opuszczeniem.
• Podczas jazdy po drodze publicznej należy stosować się do przepisów ruchu drogowego i przepisów transportowych. Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany jechać bliżej prawej krawędzi jezdni, tak by ułatwić wyprzedzanie innym pojazdom.
• Podczas jazdy po drogach publicznych siewniki doczepiane należy przewozić w położeniu transportowym. Znaczniki siewników i inne odchylane części powinny być podniesione na czas transportu.

Praca z wałem przegubowo‑teleskopowym

• Wał przegubowo‑teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wale odbioru mocy i wyłączonym silniku ciągnika, wyjętym ze stacyjki kluczyku, z zaciągniętym hamulcem postojowym.
• Po zamontowaniu wału trzeba sprawdzić, czy jest właściwie osadzony, przez próbę ściągnięcia go z ciągnika i wału przyjęcia mocy maszyny.
• Przed włączeniem wału odbioru mocy należy się upewnić, że wybrana prędkość obrotowa wału odbioru mocy ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i czy kierunek obrotów jest właściwy.
• Ważne: Zabronione jest przeciążanie wału.
• Należy pamiętać o smarowaniu części wału, zgodnie z instrukcją znajdującą się na osłonie. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na te miejsca, w których części ruchome mają kontakt z osłoną.

Podczas pracy siewnika

• Ważne: Zanim załadujesz ziarno, sprawdź, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi itp.
• Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody znajdujące się w zasięgu pracy znaczników śladów.
• Nie należy cofać, zawracać i transportować siewnika, kiedy koła i redlice spoczywają na podłożu.
• Podczas nawrotów na końcu pola redlice i zgarniacz nie mogą dotykać ziemi, należy je podnieść do pozycji transportowej.
• Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu.
• Na polu z dużą ilością resztek roślinnych należy sprawdzać, czy redlice nie zapchały się i nie jest blokowany wysiew.
• Ważne: Nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią w czasie pracy siewnika.
• Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.

tags: #siewnik #jak #dziala