Siewniki konne stanowiły przez lata podstawowe narzędzie do siewu zbóż na polskich polach. Ich konstrukcja ewoluowała, a precyzyjna kalibracja była kluczem do efektywnego rolnictwa. Poniżej przedstawiamy rozwój tych maszyn, ich budowę oraz metody regulacji.
Początki produkcji powojennej: Kutnowiaki
Pierwszymi siewnikami zbożowymi, których produkcję podjęto po wojnie, były modele Kutnowiak KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcję oparto na przedwojennym wzorze siewników Unia Ventzki, które były wyposażone w trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego i przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem. W początkowym okresie Kutnowska fabryka „Kraj” skupiła się na dostarczeniu wymienionych dwóch modeli. Od 1957 roku dołączył do oferty model KR-11, o szerokości 1,1 metra. Dostarczano również odmianę konną siewnika KR-25, wyposażoną w przodek.
Szczegóły konstrukcyjne i system wysiewu Hosiera
Wałeczkowate przyrządy wysiewające systemu Hosiera umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że wałki, obracając się, wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie skrzyni do przewodów nasiennych. Wygarnięte nasiona trafiały do gniazd, a następnie przewodem do redlic stopkowych, ustawionych w dwóch rzędach, które mocowano na ruchomych ramionach. Dzięki temu redlice dostosowywały się do nierówności pola. W zależności od szerokości rzędów, można było za pomocą zasuwek zamykać pojedyncze redlice lub kilka. Przewody nasienne wykonane były ze spiralnie skręconej blaszki.
Regulacja ilości wysiewu i próba kręcona
Ustawianie ilości wysiewu odbywało się według tabeli, poprzez przestawienie na skali rączki regulatora. Należy pamiętać, że uzyskane wartości mogły się różnić od tego, co wskazuje tabela. Dlatego zalecano przeprowadzanie prób kręconych, które do dziś są najlepszą metodą sprawdzenia siewnika.
Metodyka próby kręconej
Dawniej przed wykonaniem próby kręconej należało unieść siewnik i podłożyć płachtę pod redlice. Dziś nie ma takiej potrzeby, ponieważ siewniki są wyposażone w specjalne korytka. Aby prawidłowo przeprowadzić próbę, należało wiedzieć, ile razy koło siewnika obróci się przy zasianiu 1 hektara. Ta liczba była podana w tabeli, jednak w razie jej zgubienia, można było to policzyć samodzielnie. Na przykład, obwód koła siewnika KR-15 wynosił 3,9 metra, a szerokość robocza 1,65 metra. Aby zasiać 1 hektar (10 000 m²), koło siewnika musiało się obrócić tyle razy, ile 6,4 m² mieści się w 10 000 m². Oczywiście, kręcenie kołem siewnika 1562 razy trwałoby w nieskończoność. Dlatego przyjęto, że do próby kręconej wystarczy 30 obrotów. Po obróceniu kołem 30 razy zebrane nasiona należało zważyć, a otrzymany wynik pomnożyć razy 52. Dopuszczalne w tamtym czasie różnice wynosiły 2-3 kg, gdyż występowały one naturalnie wskutek poślizgu i oblepiania kół ziemią. Próba kręcona do dziś nie straciła na swojej aktualności i jest jak dotąd najlepszą metodą przeprowadzania regulacji siewnika. Poradnik z 1955 roku zawierał szczegółowe instrukcje, które pozwalały rolnikom na wykonywanie tych obliczeń. Poniżej przedstawiono fragment tabeli wysiewu siewnika SZK-15.
Protest rolników
Ewolucja modeli i systemów oznaczeń
W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3, zaopatrzony w 13 redlic. Następnie do oferty dołączył 17-redlicowy SZK-1,75, a w miejsce KR-25 wprowadzono siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią, umożliwiającą uzyskanie 72 kombinacji prędkości obrotowych aparatu wysiewającego. Zmienione zostały również oznaczenia siewników: symbol SZK oznaczał siewnik zbożowy konny, zaś SZC - ciągnikowy. Po 1968 roku, w ramach państwowego systemu oznaczania maszyn, zmienione zostały symbole z SZK na S0. Należy podkreślić, że jakość siewu w dużym stopniu zależy od odpowiedniego przygotowania pola.
Siewniki konne najnowszej generacji: model S023
W 1965 roku przygotowano siewnik SZK-1,8, który wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Jego odmiana górska (S038) zaopatrzona była w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni. Model S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych.
