Budowa i zasada działania siewnika rzutowego

Siewniki to jedne z najważniejszych maszyn w rolnictwie, a ich rola w procesie wysiewu nasion jest nieoceniona. Pozwalają one na równomierne rozmieszczenie nasion na polu, co przekłada się na optymalne wykorzystanie przestrzeni i zasobów. Dzięki nim proces siewu staje się bardziej efektywny i precyzyjny, co ma bezpośredni wpływ na wydajność produkcji rolnej. Siewnik to kluczowa maszyna rolnicza, której głównym przeznaczeniem jest równomierny wysiew nasion zbóż, traw oraz innych roślin uprawnych. W zależności od zastosowanej konstrukcji mechanizmu, siewniki charakteryzują się zróżnicowaną precyzją i wydajnością pracy.

Geneza i rozwój siewników

Za wynalazcę siewnika uważa się Anglika Jethro Tulla, który jest także uważany za twórcę pierwszych pielników, służących do usuwania chwastów z pola. Pierwszy siewnik do zboża został wynaleziony przez brytyjskiego agronoma Jethro Tulla w 1701 roku. Jego innowacyjna konstrukcja wykorzystywała mechanizm podobny do organów kościelnych. Ziarno przesypywało się z drewnianych pojemników przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Za podajnikami znajdowały się kołki, które przykrywały zasiane ziarna ziemią. Dzięki temu rozwiązaniu, konstrukcja Tulla umożliwiała siew w rzędach na precyzyjnie określoną głębokość. Warto zauważyć, że wynalazek powstał jako odpowiedź na potrzebę, by nie marnować wysiewanego ziarna.

Budowa i zasada działania siewników

Siewniki rolnicze to maszyny składające się z dwóch głównych elementów: zbiornika na nasiona oraz systemu wysiewającego. Zbiornik służy do przechowywania materiału siewnego, który następnie trafia do aparatu wysiewającego. System ten, obejmujący aparaty wysiewające i redlice rozmieszczone poprzecznie do kierunku jazdy, jest odpowiedzialny za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości.

Mechanizm działania siewnika

Zasada działania siewnika opiera się na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które wprowadzają je do gleby. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co umożliwia dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na właściwej głębokości.

Przeznaczenie siewników

Siewniki są niezastąpione w precyzyjnym wysiewie nasion różnorodnych roślin uprawnych, w tym zbóż, roślin przemysłowych (np. rzepaku) oraz innych upraw wymagających dokładnego rozmieszczenia materiału siewnego. Zaawansowana technologia i konstrukcja siewników pozwalają rolnikom na precyzyjną kontrolę ilości wysiewanych nasion oraz głębokości ich umieszczenia w glebie. Taka dokładność przekłada się na optymalne wykorzystanie powierzchni pola i zwiększenie wydajności plonów, a także zapobiega konkurencji między roślinami o składniki odżywcze.

Rodzaje siewników

Siewniki można podzielić na kilka głównych typów, z których każdy jest dostosowany do określonych rodzajów upraw i warunków glebowych. Można dokonać różnych podziałów siewników polowych. Siewniki można podzielić ze względu na sposób umieszczania materiału siewnego: w glebie lub na powierzchni gleby.

• Siewniki rzędowe

  Najczęściej spotykane w małych i średnich gospodarstwach, służą do precyzyjnego wysiewu nasion w rzędach, co jest kluczowe dla uzyskania równomiernych wschodów. Maszyny zaliczane do siewników rzędowych są wyposażone w zbiornik nasienny, ułożone prostopadle do kierunku jazdy aparaty wysiewające, przewody nasienne, a także redlice. W trakcie pracy redlice wykonują w podłożu rowki. Następnie zbiornik podaje nasiona do aparatów wysiewających, które je dozują. Przy odpowiednim ustawieniu regulacji ilości wysiewanych nasion, siewnika rzędowego można używać w rzędowej uprawie roślin zarówno o nasionach drobnych (są to m.in. rośliny oleiste), średnich (zboża) jak i grubych (to głównie rośliny strączkowe). W tej grupie można wyróżnić:

  • Siewniki talerzowe

    Przeznaczone do pracy na ciężkich glebach, gdzie obracające się talerze skutecznie radzą sobie z resztkami pożniwnymi, minimalizując ryzyko zapychania. Ważnym elementem jest dociążenie talerzy, co zapewnia odpowiednie zagłębienie w glebie. Siewnik wyposażony w talerze zapewnia wysoką jakość i skuteczność podczas prac rolniczych.

  • Siewniki stopkowe

    Idealne do wysiewu po orce, szczególnie w warunkach mniejszej ilości resztek roślinnych. Regulacja docisku redlic umożliwia dostosowanie głębokości siewu do aktualnych warunków glebowych.

  Przykładowym siewnikiem zbożowym zawieszanym, z mechanicznym napędem aparatów rozdzielających ziarno, jest bardzo popularny w Polsce siewnik zbożowy POZNANIAK. Siewnik jest zbudowany na ramie, posiada zbiornik zasypowy na ziarno, a elementem rozdzielającym i dawkującym ziarno są aparaty kołeczkowe oraz przekładnia bezstopniowa, na której ustawia się dawkę wysiewu i na którą napęd jest przenoszony z koła jezdnego siewnika. Ze zbiornika podzielone ziarno trafia do rurek prowadzących, które doprowadzają materiał siewny do redlic stopkowych lub talerzowych w zależności od wersji siewnika. Regulacja na ramie siewnika umożliwia ustawienie głębokości roboczej.

  

• Siewniki pasowe

  Urządzenia te łączą kilka funkcji w jednym przejeździe: uprawę gleby, nawożenie i siew. Przednie rzędy talerzy przygotowują glebę, następnie odbywa się siew, a na końcu belka ugniatająca zamyka bruzdę, tworząc idealne warunki do kiełkowania nasion. Przykładami takiego siewu z głęboką uprawą strip-till mogą być maszyny Mzuri lub Czajkowski. Przykładem siewnika bezorkowego może być SKY EasyDrill.

• Siewniki rzutowe

  Siewniki rzutowe, które jak już sama nazwa na to wskazuje, wysiewają materiał siewny rzutowo, czyli na powierzchnię gleby. Stosowane są głównie w leśnictwie, gdzie służą do tworzenia pasów zaporowych mających na celu ochronę upraw przed dziką zwierzyną. Wyposażone są w napęd elektryczny, który umożliwia równomierne rozsiewanie nasion lub karmy na dużych obszarach. W ich przypadku nasiona są rozmieszczane na polu losowo. Z reguły są wyposażone w zespół szczoteczkowy, który wygarnia nasiona ze zbiornika na zewnątrz. W ten sposób te trafiają na glebę, bez zachowania określonych odstępów czy rzędów. Wysokiej jakości siewniki rzutowe pozwalają na losowe, ale równomierne rozmieszczenie nasion. Metoda ta jest powszechnie stosowana w uprawie międzyplonów m.in. gorczycy, a także roślin motylkowych. Rzutowo można wysiewać także trawę. W prostszych zastosowaniach dobrze sprawdza się siewnik lejkowy, ceniony za nieskomplikowaną budowę i wygodną obsługę. Do wysiewu drobnych nasion, w tym nasion poplonów, zbóż i traw, najczęściej stosuje się siewniki rzutowe. Pozwalają one na równomierne rozmieszczenie materiału siewnego na dużej powierzchni.

  Wyposażenie podstawowe siewnika rzutowego:

  • napęd elektryczny,
  • dzielniki ziaren,
  • 6 aparatów wysiewających,
  • szerokość robocza max. 2 m,
  • wysiew nasion rzutowy.
  

  Siew rzutowy jest często stosowany w uprawie roślin ogrodowych, balkonowych, polowych, pod osłonami. Polega na tym, że nasiona rozsypuje się równomiernie na powierzchni ziemi. Zajmuje mniej czasu niż równie popularny siew punktowy. Sprawdza się zwłaszcza na dużych terenach, np. trawnikach, łąkach kwietnych i polach. Często stosuje się go również do wysiewania nasion na zielone nawozy, a także nasion drobnych, takich roślin jak np. maczek kalifornijski, mizuna, rukiew wodna, rukola. Siew rzutowy sprawdza się także podczas przygotowywania rozsady w doniczkach i skrzynkach, jeśli nasion jest dużo. Najpierw powierzchnię ziemi należy wyrównać, następnie równomiernie rozrzuca się nasiona. Kolejna czynność to przykrycie nasion ziemią, jeśli tego wymagają. Nasiona można przysypywać ziemią na różne sposoby. Na mniejszych powierzchniach przysypuje się je warstwą ziemi, np. gotowym podłożem ogrodniczym albo kompostem. Nasiona są wtedy równomiernie przysypane i dobrze wschodzą. Na dużych powierzchniach stosuje się np. grabienie, jednak wtedy część nasion pozostaje nieprzysypana, giną albo zjadają je ptaki. Siew rzutowy zwykle wykonuje się na powierzchni ziemi ograniczonej ramami, np. rabaty, skrzynki, podwyższonej grządki. Można też rzutowo siać w rzędach (siew rzędowy), np. marchew czy pietruszkę, lub gniazdach (siew gniazdowy). W amatorskiej uprawie wystarcza zwykle siew ręczny. Na dużych powierzchniach stosuje się również siewniki rozrzutowe. To niewielkie urządzenia ręczne lub na kółkach, bez lub na baterie, zwykle wyposażone w regulację ilości rozsiewanych nasion. Siewniki stosuje się też do rozrzucania nawozów.

• Siewniki punktowe

  W przypadku siewników punktowych redlice również wykonują rowki. Niemniej jednak znajdujące się w zbiorniku nasiona trafiają przewodami do redlic jedynie punktowo. Za ich dozowanie odpowiadają specjalne aparaty wysiewające, najczęściej wyposażone w tak zwane łyżeczki. W ten sposób siew jest niezwykle precyzyjny. Nasiona zawsze trafiają do gleby w równych odstępach. Siewniki tego typu są wykorzystywane głównie do wysiewu dużych nasion, zwłaszcza w uprawie warzyw i kukurydzy, gdzie szczególnie cenione jest zachowanie między siewkami odpowiednich odległości. W tej kategorii można wyróżnić siewniki mechaniczne i pneumatyczne:

  • Siewniki mechaniczne

    Mniej skomplikowane w budowie, ale oferujące wystarczającą precyzję do wielu typów upraw. Napędzane mechanicznie, sprawdzają się dobrze jako nadbudowy na agregatach uprawowych. Najczęściej stosowane do punktowego wysiewu buraka otoczkowanego, rzepaku otoczkowanego i cykorii.

  • Siewniki pneumatyczne

    Wyróżniają się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co ma kluczowe znaczenie w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion. Precyzyjne dozowanie w niektórych uprawach jest niezbędne, aby zapewnić równomierne wschody oraz optymalne warunki do wzrostu roślin. Siewniki pneumatyczne wykorzystują strumień powietrza do transportu nasion. System nadciśnieniowy w takich maszynach dociska nasiona do otworów w tarczy wysiewającej, powodując że każda redlica umieszcza materiał siewny na tej samej głębokości i w równych odstępach. Taki sposób działania eliminuje ryzyko przemieszczenia się nasion. Są bardziej uniwersalne i służą do wysiewu upraw rzędowych, takich jak kukurydza, słonecznik, burak cukrowy, fasola, soja, rzepak, sorgo, groch, bobik. Sercem siewnika punktowego jest aparat rozdzielający ziarno. Dużą rolę odgrywa tutaj instalacja pneumatyczna. Z jednej strony podciśnienie przysysa ziarno do otworów tarczy wysiewającej (np. w siewnikach punktowych Monosem, Gaspardo, Arbos, Matermacc), a z drugiej strony zapewnia również transport podzielonego ziarna do gleby (np. w siewnikach punktowych Vaderstad).

    

    Przykładem nowoczesnego siewnika pneumatycznego jest FORTUNE SEEDER, który został zaprojektowany we współpracy z inżynierami firmy BRASTAL. Maszyna ta wyróżnia się 24 rurami nasiennymi, pozwalającymi na precyzyjny wysiew na szerokości roboczej 3 metrów. Siewnik posiada własną hydraulikę i elektroniczne sterowanie z dotykowym wyświetlaczem, co umożliwia kontrolę wysiewu w zakresie od 1 kg/ha do 400 kg/ha przy prędkości roboczej do 20 km/h. Ponadto, charakteryzuje się niskim zapotrzebowaniem na moc, dzięki zastosowaniu lekkich materiałów i wysokogatunkowych podzespołów. Na fotografii siewnik 8-rzędowy, na ramie TFC typu pływającego dla lepszego kopiowania ukształtowania powierzchni gleby, wyposażony w podsiewacz nawozów centralny o pojemności 1500 litrów oraz w aplikator do mikrogranulatów Microsem. Nowoczesne siewniki dają również dostęp do funkcji Rolnictwa Precyzyjnego dzięki zaawansowanej elektronice w standardzie ISOBUS. Na wyświetlaczu terminala uniwersalnego ISOBUS jest wyświetlana aplikacja (oprogramowanie) z modułu ECU siewnika. Dzięki takim funkcjom materiał siewny zostaje wysiany tam, gdzie powinien być i w dawce, którą określił użytkownik.

    

    Przykładowy siewnik zbożowy nabudowany na bronie wirnikowej. Siewniki zbożowe pneumatyczne charakteryzują się większą pojemnością zbiornika głównego oraz zastosowaniem centralnego dozownika lub dozowników. Producenci coraz częściej proponują siewniki z dozownikiem napędzanym elektrycznie oraz siewniki z dzielonymi zbiornikami (np. z osobną komorą na materiał siewny i osobną komorą na nawóz granulowany lub inny materiał siewny do tworzenia mieszanej siewnych).

    

Jako uzupełnienie kategorii siewników można potraktować siewniki do poplonów. Ciekawym siewnikiem do poplonów jest model Unia ETA. Są to siewniki pneumatyczne do poplonów o pojemności zbiornika 200, 300 lub 500 litrów. Wałek wysiewający zasilany jest przez 12 V silnik elektryczny. Regulacja odbywa się przy pomocy sterownika, z kabiny operatora.

Przygotowanie do pracy i konserwacja siewnika

Przed rozpoczęciem siewu zaleca się przeprowadzenie próby wysiewu. Pozwala to na dokładne określenie liczby ziaren wysiewanych na jednostkę powierzchni. W tym celu mechanizm wysiewający przekręca się o określoną liczbę obrotów, a następnie waży wysiane nasiona na małej, wyznaczonej powierzchni. Metoda ta pozwala ustalić masę wysianych nasion, co jest kluczowe dla prawidłowego ustalenia dawki siewu.

Konserwacja i czyszczenie agregatu siewnego

Agregat siewny wymaga starannego oczyszczenia i umycia przed i po zakończeniu pracy. Przed przystąpieniem do mycia należy opróżnić skrzynię nasienną, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Mycie można przeprowadzić przy użyciu myjki wysokociśnieniowej, pamiętając o ostrożności, aby nie uszkodzić lakieru maszyny. Po dokładnym umyciu, siewnik powinien być pozostawiony w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu do całkowitego wyschnięcia. Ważne: podczas mycia należy unikać kierowania strumienia wody bezpośrednio na instalacje elektryczne!

Smarowanie elementów siewnika

Konserwacja agregatu siewnego obejmuje również smarowanie jego elementów. Po umyciu i osuszeniu maszyny, należy nasmarować łożyska. Szczególną uwagę należy zwrócić na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika powinny być konserwowane przy użyciu oleju biodegradowalnego lub dedykowanych środków. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki przejazdowe i przedwschodowe, wał agregatu, skrobaki oraz wał przekazania mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarowany jest łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.

Uzupełnianie uszkodzeń lakieru

Podczas pracy w polu mogą pojawić się rysy i uszkodzenia lakieru siewnika. W trakcie konserwacji należy je uzupełnić odpowiednio dobraną farbą, aby zapobiec korozji i utrzymać maszynę w dobrym stanie technicznym.

Bezpieczeństwo podczas pracy z siewnikiem

Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika.

Podłączanie i odłączanie siewnika

Podczas czynności związanych z podłączaniem i odłączaniem siewnika od ciągnika, w bezpośrednim sąsiedztwie maszyn nie powinny znajdować się żadne osoby ani zwierzęta. Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika, należy połączyć cięgna dolne, następnie górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń. Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika, dźwignia podnośnika hydraulicznego musi być ustawiona w pozycji zabezpieczającej przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny. Należy uważać, aby podczas łączenia przewodów hydraulicznych układ nie znajdował się pod ciśnieniem. Przed odłączeniem siewnika od ciągnika, zbiornik ziarna powinien być opróżniony.

Przejazd transportowy

Przed rozpoczęciem jazdy z siewnikiem, należy umieścić z tyłu maszyny trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się, a także tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi. Należy również sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających i upewnić się, że w pobliżu ciągnika i siewnika nie ma osób niewidocznych z miejsca operatora, np. dzieci. W czasie jazdy z podniesioną maszyną, dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zabezpieczona przed opuszczeniem. Podczas jazdy po drogach publicznych należy stosować się do przepisów ruchu drogowego i transportowego. Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany jechać bliżej prawej krawędzi jezdni, tak by ułatwić wyprzedzanie innym pojazdom. Siewniki doczepiane należy przewozić w położeniu transportowym, z podniesionymi znacznikami i innymi odchylanymi częściami.

Praca z wałem przegubowo-teleskopowym

Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wałku odbioru mocy i silniku ciągnika, z wyjętym kluczykiem ze stacyjki oraz zaciągniętym hamulcem postojowym. Po zamontowaniu wału należy sprawdzić jego prawidłowe osadzenie, przez próbę ściągnięcia go z ciągnika i wału przyjęcia mocy maszyny. Przed włączeniem wałka odbioru mocy, upewnij się, że wybrana prędkość obrotowa ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i kierunek obrotów jest właściwy. Ważne: zabronione jest przeciążanie wału. Należy pamiętać o smarowaniu części wału zgodnie z instrukcją umieszczoną na osłonie, zwracając szczególną uwagę na miejsca kontaktu ruchomych części z osłoną.

Praca siewnikiem na polu

Przed załadowaniem ziarna do zbiornika, należy sprawdzić, czy nie ma w nim przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi lub innych przedmiotów. Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, gdy koła i redlice spoczywają na podłożu. Podczas nawrotów na końcu pola, redlice i zgarniacz powinny być podniesione do pozycji transportowej. Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu. Na polach z dużą ilością resztek roślinnych należy regularnie sprawdzać, czy redlice nie są zapchane i czy wysiew nie jest blokowany. Ważne: nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią podczas pracy siewnika. Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.

tags: #siewnik #rzutowy #schemat