Wypadki Wózków Widłowych: Przyczyny, Skutki i Bezpieczeństwo Pracy

Zastosowanie wózków jezdniowych przy pracach przeładunkowych wiąże się, szczególnie w ostatnich latach, z rosnącą liczbą wypadków z poważnymi obrażeniami ciała i skutkami śmiertelnymi. Analiza wypadków przedstawionych w branżowych źródłach wskazuje na to, że do zmniejszenia liczby niebezpiecznych zdarzeń przy użytkowaniu maszyn często wystarczy przestrzeganie ogólnych zaleceń bhp, zawartych np. w rozporządzeniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.

Skala Problemu i Konsekwencje Wypadków

Skutki niebezpiecznych zdarzeń, wyrażone w liczbie ofiar śmiertelnych i osób z obrażeniami ciała, dają obraz niebezpieczeństwa pracy maszyn. Liczba wózków widłowych podnośnikowych zarejestrowanych w Urzędzie Dozoru Technicznego oraz w ogóle niezarejestrowanych ciągle rośnie. Rośnie również niestety liczba wypadków z udziałem tych wózków, nierzadko ze skutkiem śmiertelnym.

Mimo, że dane dotyczące wózków jezdniowych w jednym z analizowanych okresów były krótsze o 2 lata niż dane odnoszące się do podstawowych dźwignic, to jednak liczba ofiar śmiertelnych na wózkach i dźwigach okazała się taka sama. W rozpatrywanym okresie zanotowano również wysokie wartości wskaźników dotyczących zarejestrowanych urządzeń transportu bliskiego.

Główne Przyczyny Wypadków

Wypadki, które wydarzyły się w analizowanym okresie, w przeważającej większości zostały spowodowane niewłaściwą eksploatacją, błędami operatora oraz nieprzestrzeganiem zasad i instrukcji obsługi. Często powtarzające się sytuacje zagrażające bezpieczeństwu przy pracy z wózkami widłowymi to: najechanie wózkiem, przygniecenie wózkiem bądź osprzętem roboczym, potrącenie przez jadący wózek, przygniecenie transportowanym ładunkiem.

Błędy Eksploatacyjne i Czynnik Ludzki

Najczęściej wymienianą przyczyną wypadków z udziałem wózków widłowych (ponad 80%) jest ograniczona widoczność otoczenia przez operatora. Operator wózka widłowego 90% decyzji podejmuje na podstawie informacji, które docierają do niego wzrokowo. Jest to szczególnie istotne podczas transportu ładunków, kiedy tzw. „martwe pole” jest największe. Wśród przyczyn wypadków przy pracy wózków widłowych należy wyszczególnić: brak widoczności i porozumienia między pracownikami, gwałtowne manewry, nadmierną prędkość, niedotrzymanie warunków instrukcji, niewłaściwą eksploatację.

Inne istotne przyczyny wypadków to zła organizacja pracy, niedoszkolenie operatorów, którzy często nie znają i nie korzystają ze wszystkich funkcji wózka, pośpiech, niedopasowanie sprzętu do zadań, jazda wózkiem przez osoby bez uprawnień. Mówi się, że najsłabszym ogniwem jest człowiek. Kierowanie wózkiem widłowym wymaga opanowania wielu umiejętności i ukończenia kursu, a jako że zapotrzebowanie na operatorów jest ogromne, nie ma pewności, że wszyscy pracujący zostali odpowiednio przeszkoleni. Inną kwestią jest nieprawidłowe korzystanie z wózka, np. przeciążanie go lub wykorzystywanie do przesuwania ładunku do przodu lub do tyłu, ignorując zasady, że wózki służą wyłącznie do unoszenia i przewożenia towaru.

Błędy Projektowe i Konstrukcyjne

Błędy projektowe/konstrukcyjne są m.in. wadą wytwarzania (produkcyjną - wykonania, montażu), w tym przyczyny materiałowe. Jednakże, najrzadziej zawodzi sprzęt. Tylko 5,8% wypadków powodowanych jest przez awarie i wady konstrukcyjne urządzeń lub wyposażenia magazynów.

Typy Wypadków i Zagrożenia

Wykaz liczbowy skutków wypadków przy pracy wózków jezdniowych w odniesieniu do różnych sytuacji niebezpiecznych pokazuje, że do najcięższych w skutkach wypadków dochodzi w przypadku przygniecenia poszkodowanego wózkiem, przygniecenia ładunkiem lub utraty stateczności na zakręcie. Najwięcej obrażeń powstaje z kolei w przypadku uderzenia wózkiem, przygniecenia wózkiem bądź ładunkiem, względnie potrącenia przez wózek.

Zagrożenia związane z eksploatacją wózków widłowych obejmują:

• przygniecenie, uderzenie wózkiem;
• utratę stateczności wózka i jego przewrócenie się;
• upadek ładunku w wyniku złego ułożenia lub przeładowania wózka;
• wypadki w czasie ruchu wózka spowodowane awarią układu kierowniczego, układu hamulcowego, błędem kierowcy, brakiem osłon na koła.

Wypadki z udziałem wózków widłowych można podzielić na te, które związane są z najechaniem wózka na człowieka lub przeszkodę, oraz te, które związane są z niewłaściwym rozmieszczeniem ładunku. Tu wchodzą zagrożenia związane z dynamiką jazdy (np. zsunięcie się ładunku, wywrócenie wózka na skutek zbyt gwałtownych manewrów) oraz statyczne (gdy wózek jest niewłaściwie obciążony).

Statystyki Wypadków i Profile Poszkodowanych

Liczby wypadków śmiertelnych i wypadków z urazami ciała wśród operatorów oraz osób postronnych przedstawiają złożony obraz. W ostatnich latach można zauważyć zdecydowane zmniejszanie się wartości wskaźników ofiar śmiertelnych oraz coraz większe wartości wskaźników obrażeń ciała osób postronnych. Natomiast w grupie operatorów odnotowuje się coraz większe wartości wskaźnika obrażeń ciała i wskaźnika ofiar śmiertelnych, który dodatkowo ma tendencję wzrostową. Wskaźniki ofiar z obrażeniami ciała operatorów oraz osób postronnych stabilizują się na określonych poziomach.

Znaczenie Analizy Wypadków

Analiza przyczyn i okoliczności skutków wypadków przy pracy należy do obowiązków pracodawcy, pomaga w zarządzaniu ryzykiem zawodowym, umożliwia także wyznaczenie obszarów wymagających podjęcia działań w celu zwiększenia bezpieczeństwa pracy maszyn i urządzeń. Opisy wypadków są podstawą analizy pod względem wyznaczenia ich przyczyn, stanowią ostrzeżenie przed skutkami niebezpiecznych zachowań. Bez względu na przyczyny wypadków wiążą się one zawsze z zagrożeniem dla zdrowia i życia pracowników (operatora i osób postronnych), ale też z wymiernymi stratami majątkowymi.

Technologiczne Rozwiązania Zwiększające Bezpieczeństwo

Znajomość bezpośrednich przyczyn wypadków powinna skłaniać producentów wózków podnośnikowych do podejmowania działań mających na celu poprawę bezpieczeństwa pracy już na etapie konstruowania czy doboru wyposażenia tych maszyn. Wózki można wyposażać chociażby w kamery wizyjne z podglądem na widły oraz w systemy automatycznej preselekcji wysokości (co praktykuje np. Jungheinrich ERE 120 i ETM/ETV 214/216).

W celu poprawy komfortu pracy instalowane są np. systemy amortyzacji drgań i wstrząsów oraz systemy regulacji prędkości i położenia elementów roboczych. Kolejnym przykładem jest system bezpieczeństwa czynnego SAS, opracowany przez Toyota Material Handling.

Ponieważ najwięcej kolizji dotyczy najechania człowieka, jednym z prostszych, tanich, ale niedocenianych rozwiązań jest zaopatrzenie pracowników magazynów w odpowiednie czapki z elementami odblaskowymi, co poprawia widoczność osób postronnych dla operatora.

Alternatywne Urządzenia Transportu Wewnętrznego

Nie można sobie wyobrazić magazynu czy dużego zakładu bez wózka widłowego, ale ta wygoda ma też ciemną stronę. Na szczęście istnieje alternatywa. Już od ponad 25 lat na rynku są dostępne urządzenia, które częściowo mogą zastąpić wózki widłowe, a przy tym są bezpieczniejsze. To ciągniki i holowniki elektryczne, które w zależności od modelu umożliwiają przenoszenie gabarytów o masie nawet do 30 tys. kg, a po odpowiednim zmodyfikowaniu - aż do 360 tys. kg. Obsługa ciągników i holowników elektrycznych jest dużo prostsza niż manewrowanie wózkiem widłowym.

Podstawy Prawne Bezpieczeństwa

Podstawa prawna bezpieczeństwa wykonywania pracy na wózkach widłowych nakłada na pracodawcę obowiązki w zakresie szkoleń i instruktażu. Pracodawca jest zobowiązany przeszkolić pracowników (w tym obsługujących wózki widłowe) w dziedzinie bhp i wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bhp na stanowiskach pracy. Regulacje prawne zawarte są w:

1. art. 237³ i 237⁴ Kodeksu pracy;
2. § 41 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j.: Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.);
3. rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 27.07.2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zm.);
4. rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (DzU nr 70, poz. 650 z późn. zm.).

tags: #przygnieciona #przez #wozek #widlowy