Prawidłowe ustawienie maszyn rolniczych, takich jak brona talerzowa i siewnik, ma kluczowe znaczenie dla efektywności prac polowych. Niewłaściwa konfiguracja nie tylko nie spełnia swojej roli, ale może również pogorszyć strukturę gleby, utrudnić późniejsze zabiegi uprawowe, a nawet prowadzić do strat w plonach. Większość problemów z jakością pracy wynika nie z wad maszyny, lecz z błędów w jej konfiguracji przed wyjazdem w pole. Właściwe ustawienie brony talerzowej i siewnika to dopasowanie kilku parametrów do konkretnego pola, rodzaju gleby i celu zabiegu.
Ustawienie brony talerzowej
Brona talerzowa to maszyna uprawowa przeznaczona do płytkiej i średniej uprawy gleby po zbiorach, do mieszania resztek pożniwnych z warstwą orną oraz do niszczenia chwastów przed wschodami. Talerzowanie pola stosuje się przede wszystkim bezpośrednio po zbiorach zbóż lub rzepaku, kiedy gleba jest jeszcze ciepła i względnie sucha. Szybkie wymieszanie resztek roślinnych z glebą przyspiesza ich rozkład, ogranicza straty wilgoci i przerywa cykl życiowy agrofagów.
Głębokość robocza
Głębokość robocza to pierwszy i najważniejszy parametr do ustawienia. W praktyce, dla ściernisk zbożowych optymalna głębokość wynosi od 8 do 12 cm. W przypadku silnie zachwaszczonego pola lub grubszych resztek rzepakowych warto sięgnąć do 15 cm. Głębokość reguluje się poprzez zmianę kąta ustawienia talerzy lub poprzez mechanizm docisku, zależnie od konstrukcji maszyny. Sygnałem, że głębokość jest właściwa, jest równomierne podcinanie gleby na całej szerokości roboczej bez widocznych pominięć i bez nadmiernego pylenia za maszyną. Jeśli talerze „ślizgają się” po powierzchni, głębokość jest zbyt mała.
Kąt natarcia talerzy
Kąt natarcia, czyli kąt, pod jakim talerze wcinają się w glebę, decyduje o intensywności mieszania i rozdrabniania. Im większy kąt, tym agresywniejsza praca talerzy i bardziej intensywne mieszanie. Dla zabiegów pożniwnych na glebach lekkich wystarczy kąt w zakresie 15-18 stopni. Na glebach cięższych, gliniastych lub przy dużej ilości resztek roślinnych, kąt powinien wynosić 20-25 stopni. Warto pamiętać, że kąt natarcia i głębokość robocza wzajemnie na siebie wpływają. Zwiększenie kąta przy tej samej głębokości skutkuje intensywniejszym oddziaływaniem na glebę, co może być korzystne, ale też wymagać większej mocy ciągnika.
Prędkość jazdy
Prędkość jazdy to parametr, który operatorzy często bagatelizują, tymczasem ma bezpośredni wpływ na jakość zabiegu i równomierność pracy maszyny. Zbyt wolna jazda przy dużym kącie natarcia powoduje nadmierne rozdrobnienie gleby i jej „przegrzanie” strukturalne. Optymalna prędkość robocza dla talerzówki wynosi od 8 do 12 km/h, przy czym należy ją dostosować do warunków. Na wilgotnej glebie prędkość powinna być mniejsza, aby uniknąć zagniatania. Na suchej i twardej glebie wyższa prędkość pomaga talerzom skuteczniej wcinać się w podłoże. Przed pierwszym przejazdem warto wykonać odcinek próbny i ocenić efekt z zewnątrz lub po zatrzymaniu maszyny.
Poziomowanie brony talerzowej
Prawidłowe wypoziomowanie brony talerzowej na trójpunkcie ciągnika jest warunkiem równomiernej pracy na całej szerokości roboczej. Dolne ramiona układu zawieszenia powinny być wyregulowane tak, żeby rama brony była równoległa do powierzchni gruntu zarówno wzdłuż, jak i w poprzek osi jazdy. Dla maszyn z własnym kołem transportowym lub regulacją głębokości przez koła polne, koła te powinny być ustawione symetrycznie i z jednakowym dociskiem do podłoża. Asymetria w tym układzie przenosi się bezpośrednio na nierównomierną głębokość pracy.
Przygotowanie siewnika do pracy
Regularna kontrola siewnika, przynajmniej raz w sezonie, da pewność, że siew będzie wykonany prawidłowo. Wnikliwe sprawdzenie siewnika przed sezonem powinno odbywać się wiosną lub jesienią. Dobrze jest dokonać przeglądu, który da nam odpowiedź, czy w czasie poprzednich siewów nie doszło do zużycia się jakichś elementów roboczych maszyny i czy nie będzie potrzebna zmiana jego ustawień. Przegląd siewnika najlepiej rozpocząć od zapoznania się z jego instrukcją obsługi. Znajdziemy w niej najważniejsze informacje na temat kontroli danego modelu siewnika i jego przygotowania do siewu oraz tabele wysiewu i wzornik ustawień.
Kontrola elementów roboczych i technicznych
Sprawdzamy wszystkie elementy robocze siewnika, zwracając uwagę na stopień ich zużycia, a potem na poprawność działania. Kontroli powinny podlegać: tarcze, kółka dociskowe, znaczniki, zagarniacze, redlice itp. W przypadku redlic trzeba zwrócić uwagę na ich czubki, które zużywają się znacznie szybciej, jeżeli nie są prawidłowo ustawione względem talerzy. Aby nie dopuścić do takiej sytuacji, talerz powinien pracować na głębokości większej o 1-15 cm niż czubek redlicy. Zużyte redlice będą miały bowiem wpływ na głębokość siewu i rozmieszczenie nasion.
- W siewnikach, w których piasty redlic wysiewających wyposażone są w smarowniczki, należy pamiętać o podaniu smaru po przepracowaniu przez nie ok. 300 ha.
- W przypadku innych elementów ruchomych, jak znaczniki, zaczep czy wahacze - po zasianiu ok. 100 ha.
- Ważne jest również sprawdzenie ciśnienia w oponach wału zagęszczającego - jeszcze przed wyjazdem siewnika w pole. Prawidłowe ciśnienie pozwoli na ograniczenie poślizgu i utrzymanie założonej dawki wysiewu.
Jak przeprowadzić próbę kręconą bez instrukcji obsługi ?
Poziomowanie siewnika
Prawidłowe wypoziomowanie siewnika na trójpunkcie ciągnika jest kluczowe dla równomiernej głębokości siewu. Regulując długość łącznika górnego, należy ustawić maszynę w pionie. Dobrze wypoziomowany siewnik gwarantuje jednakową głębokość siewu redlicami pierwszego i drugiego rzędu. Regulacji głębokości siewu należy dokonać na polu po przejechaniu kilku metrów z redlicami zagłębionymi w glebie. Korekty głębokości należy przeprowadzić centralnie za pomocą korby, przez obrót śruby znajdującej się z tyłu siewnika. Zakres regulacji wynosi od 0 do 10 cm względem poziomu kół.
Ustawienie znaczników
Siewnik jest wyposażony w ręczny lub hydrauliczny przerzutnik znaczników bocznych, które służą do wyznaczenia trasy następnego przejazdu ciągnika. Znaczniki należy ustawić tak, aby odstępy między pasami siewnymi przy kolejnym przejeździe siewnika odpowiadały szerokościom międzyrzędzi. Pasem siewnym (Ss) nazywa się odległość między skrajnymi redlicami. Przykładowo, aby zapobiec zapychaniu się redlic glebą, siewnik opuszczać do siewu w czasie jazdy ciągnikiem do przodu.
Prędkość jazdy podczas siewu
Prędkość jazdy podczas siewu należy każdorazowo dostosować do aktualnych warunków glebowych. Nie powinna ona przekraczać 10 km/h. Wielkość wysiewanej dawki nasion nie zależy od prędkości jazdy, ale ważne jest, aby w czasie siewu utrzymać, w miarę możliwości, stałą prędkość. Dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza mieści się od 5 do 7 km/h. Stosuje się zasadę, że im większa odległość nasion w rzędzie, tym większa może być prędkość robocza.
Próba kręcona siewnika
Czynnością, której nie powinniśmy pominąć przy przygotowaniu siewnika mechanicznego do siewu, jest przeprowadzenie próby wysiewu, czyli tzw. próby kręconej. Choć sama próba zajmuje sporo czasu i często, aby uzyskać właściwy wynik, trzeba ją wykonać kilka razy, to warto się pomęczyć, aby uzyskać prawidłową obsadę roślin na 1 hektarze.
Przebieg próby kręconej
- Na początku należy zwolnić belkę mieszków i wsunąć w to miejsce osłonę korytkową spełniającą rolę pojemnika na ziarno.
- W kolejnym kroku trzeba zasypać zbiornik ziarnem do poziomu powyżej górnej krawędzi otworów wyspowych do aparatów wysiewających.
- Następnie trzeba włożyć korbę i wykonać kilka obrotów, aby wypełnić ziarnem aparaty wysiewające.
- Wysiane ziarno trzeba przesypać do zbiornika i ponownie podstawić osłonę korytkową pod aparaty wysiewające.
- Następnie należy wykręcić korbą dla:
- siewnika o szerokości 3,0 m liczbę obrotów 13 na ar,
- siewnika o szerokości 2,7 m liczbę obrotów 14,5 na ar,
- siewnika o szerokości 2,5 m liczbę obrotów 15,5 na ar.
Ilość nasion, która zostanie wysiana do osłony korytkowej (dokładnie zważona), pomnożona przez 100 odpowiada dawce wysiewu ziarna na 1 hektar. Jeżeli waży ono mniej lub więcej niż podaje tabela wysiewu, trzeba zmienić ustawienie dźwigni, skrzynki bezstopniowej i ponowić próbę. Jeżeli uzyskana masa nie różni się o więcej niż 2% od zalecanej dawki, próbę należy uznać za udaną.
Specyficzne ustawienia siewnika Poznaniak
Siewnik Poznaniak to popularny siewnik zbożowy w polskim rolnictwie, pozwalający równomiernie rozsiewać materiał siewny. Poniżej przedstawiono przykładowe ustawienia dla różnych gatunków roślin, bazując na tabelach wysiewu.
Ustawienie siewnika Poznaniak do żyta
Dla żyta, przykładowo, jeśli chcemy wysiać 157 kg/ha, należy ustawić przekładnię bezstopniową na wartość 35. Zastawkę ustawiamy w pozycji 3/4, a dźwignie (denka) w pozycji 2. Wysiew należy przeprowadzić kółkiem wąskim plus szerokim (W+S). Po wykonaniu tych kroków należy zrobić próbę kręconą.
Ustawienie siewnika Poznaniak do pszenicy jarej
Dla pszenicy jarej, przy dawce 233 kg/ha, przekładnię bezstopniową ustawiamy na 45. Zastawkę na 3/4, a dźwignie (denka) na 2. Wysiew również kółkiem W+S. Następnie wykonujemy próbę kręconą.
Ustawienie siewnika Poznaniak do owsa
Dla owsa, przykładowo przy dawce 145 kg/ha, przekładnię bezstopniową ustawiamy na 45. Zastawkę ustawiamy w pozycji 1, a dźwignie (denka) w pozycji 2. Wysiew kółkiem W+S. Konieczna jest próba kręcona.
Ustawienie siewnika Poznaniak do jęczmienia
Dla jęczmienia, przy dawce 113 kg/ha, przekładnię bezstopniową ustawiamy na 35. Zastawkę w pozycji 1, a dźwignie denek w pozycji 2. Wysiew kółkiem W+S. Należy wykonać próbę kręconą.
Ustawienie siewnika Poznaniak do rzepaku
Dla rzepaku, przy dawce 145 kg/ha, przekładnię bezstopniową ustawiamy na 45. Zastawkę w pozycji 1, a dźwignie (denka) w pozycji 2. Wysiew kółkiem W+S. Po wykonaniu tych czynności należy zrobić próbę kręconą.
Ustawienie siewnika Poznaniak do siewu trawy
Dla siewu trawy, przy dawce 84 kg/ha, przekładnię bezstopniową ustawiamy na 50. Zastawkę w pozycji 3/4, a dźwignie (denka) w pozycji 1. Wysiew kółkiem W+S. Konieczna jest próba kręcona.
Ustawienie siewnika Poznaniak do gryki i łubinu
W przypadku ziaren, których nie ma w tabeli (np. gryka, łubin), należy wybrać ziarno podobne pod względem wielkości. Należy wówczas wykonać próbę kręconą przynajmniej 2 razy. Załóżmy, że chcesz wysiać 100 kg, a z próby wyjdzie Ci 50 kg. W takiej sytuacji na podzielnicy przekładni bezstopniowej należy przesunąć większą wartość niż 50.
Ustawienia siewników punktowych
Siewniki punktowe, zwłaszcza pneumatyczne, wymagają precyzyjnych ustawień. Błędy popełnione podczas siewu roślin takich jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik są nieodwracalne i odbijają się na wschodach i plonach. Podstawowe parametry, które muszą być spełnione podczas siewu punktowego to: wymagana obsada roślin, odpowiednia głębokość umieszczenia nasion w glebie, równomierność ich rozłożenia, stan zagęszczenia gleby w otoczeniu wysianych nasion, przykrycie nasion glebą.
Regulacja głębokości siewu i docisku
Głębokość umieszczenia nasion w glebie reguluje się dwutorowo: bezstopniowo kręcąc korbą lub stopniowo - śrubą w otworach. Dla redlicy zespolonej z przednim kołem podporowym zmianie podlega położenie tylnego koła dociskowego formującego bruzdkę. Przy siewie płytszym należy obniżyć tylne koło. Regulacja intensywności zagęszczania gleby, w której umieszczone są nasiona, oferowana jest tylko w niektórych siewnikach. Dokonuje się jej za pomocą zmiany położenia sprężyn w równoległoboku. Intensywność dociskania nasion do bruzdy uzyskuje się, zmieniając nacisk rolki dociskowej lub zakładając rolkę o innej szerokości.
Pneumatyczne systemy wysiewu
W maszynach o pneumatycznym systemie wysiewu dodatkowo dobiera się, zgodnie z zaleceniami producenta, wartość wytwarzanego przez wentylator podciśnienia lub nadciśnienia w układzie pneumatycznym, zależnie od konstrukcji siewnika i położenia zgarniacza nadmiaru nasion. Ponadto w siewnikach pneumatycznych należy sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych. Przewody nie powinny być pozaginane. Należy zwrócić uwagę na opaski zaciskowe na przewodach, łączące wentylator z sekcjami wysiewającymi. Wskaźnik ciśnienia musi być sprawny.
Przyczyną nierównomiernej pracy wentylatora wpływającego na wartość ciśnienia w komorze siewnika jest najczęściej luźny pasek wieloklinowy, którego napięcie należy odpowiednio wyregulować. Ugięcie paska nie powinno przekraczać około 10 mm, a pomiaru dokonuje się w połowie odległości między kołami pasowymi. Tylko przy właściwym napięciu paska wentylator może wytwarzać odpowiednią wartość podciśnienia lub nadciśnienia.
W siewnikach podciśnieniowych ważne jest również ustawienie zgarniaczy nadmiaru nasion. Należy uwzględnić ich wielkość i zalecenia producenta siewnika. Zagarniacz został ustawiony prawidłowo, jeżeli w każdym otworze znajduje się jedno nasionko. Sprawdza się to, wykonując próbny wysiew przez obracanie kołem jezdnym przy włączonym wentylatorze.