Podsiew to jedna z najbardziej efektywnych i ekonomicznych metod renowacji użytków zielonych, która pozwala na szybką zmianę składu roślinności i zwiększenie ich produktywności. Jest to metoda odnawiania bez konieczności pełnej uprawy płużnej, a jej skuteczność wynika z uzupełnienia lub wzbogacenia składu gatunkowego łąk i pastwisk poprzez wysiew nasion bezpośrednio w darń.
Dlaczego podsiew jest ważny?
Degradacja runi użytków zielonych jest procesem naturalnym, wynikającym z wielu czynników, takich jak niewłaściwe użytkowanie, niesprzyjające warunki siedliskowe czy atmosferyczne. Wypadanie wartościowych roślin z łanu może być spowodowane również niesprzyjającymi warunkami środowiskowymi, niższą odpornością gatunków na mrozy, intensywnym użytkowaniem, zastoiskami wody, szkodnikami czy błędami w agrotechnice i nawożeniu. Przerzedzona ruń, z mniejszym udziałem roślin wartościowych, prowadzi do spadku ilości i pogorszenia jakości żywieniowej pozyskiwanej paszy. W miejsce wartościowych gatunków szybko pojawiają się rośliny mniej cenne lub chwasty. W takich sytuacjach podsiew staje się kluczowym zabiegiem, pozwalającym na przywrócenie wartości użytkowej łąkom i pastwiskom, bez wyłączania ich z użytkowania w roku zabiegu. W Polsce podsiew jest coraz częściej stosowany, doceniając jego niskie koszty i wysoką wartość agronomiczną.
Wybór odpowiednich gatunków do podsiewu
Powodzenie podsiewu gwarantują gatunki traw łatwo kiełkujące i szybko rosnące. Do podsiewu najlepiej jest wykorzystać takie gatunki traw, jak życica mieszańcowa, życica trwała, festulolium, a na słabszych stanowiskach kupkówkę pospolitą. Mieszankę warto uzupełnić także o koniczyny: białą - przede wszystkim na pastwiskach, koniczynę łąkową i lucernę siewną lub mieszańcową na polowych łąkach kośnych oraz koniczynę białoróżową na wilgotnych stanowiskach. Na efektywność podsiewu wpływa również ilość wysiewu. Przyjmuje się, że wysiewa się około 25-30 kg nasion na ha. W mieszance powinno być 5-6 kg koniczyn oraz około 20-25 kg nasion traw - po 4-6 kg każdego z gatunków. W przypadku wyraźnej degeneracji darni wykonuje się zabieg podsiewu większą dawką - około 25 kg/ha. Jeśli celem jest regularne uzupełnianie składu gatunkowego, podsiew można wykonywać rokrocznie w mniejszych dawkach, w granicach 10 kg/ha. Aby zwiększyć precyzję wysiewu nasion roślin motylkowych, niezbędne jest zmieszanie ich z piaskiem lub trocinami.
Termin podsiewu i przygotowanie darni
Skuteczność podsiewu traw zależy w dużej mierze od terminu jego wykonania. Za najbardziej korzystny uważa się okres wiosenny (marzec - kwiecień) lub letni (druga połowa lipca - sierpień). Za wiosennym podsiewem przemawia zapas wody dostępnej po zimie. Jednak szybki wzrost traw już występujących na łące oraz ryzyko wystąpienia wiosennej suszy mogą okazać się znacznym utrudnieniem dla rozwoju młodych roślin. Właściwszym terminem może okazać się zatem ten letni, o ile nie mamy do czynienia z suszą. Optymalny termin siewu jest czynnikiem decydującym o powodzeniu podsiewu użytku zielonego, musi on zapewnić dobre uwilgotnienie gleby w okresie kiełkowania roślin. Ze względu na coraz częściej pojawiające się susze wiosenne najkorzystniejszym terminem siewu jest czas od połowy sierpnia do połowy września. Przed podsiewem należy nisko przykosić ruń i usunąć plon, aby darń występująca na łące była niska, co ograniczy jej konkurencyjność i zapewni lepszy dostęp do światła młodym roślinom. Przed podsiewem należy starannie zwłókować lub wybronować starą ruń, aby wsiane nasiona miały bezpośredni kontakt z glebą. Na wiosnę, przed ruszeniem wegetacji, trzeba wyrównać kretowiska, a jednocześnie usunąć różne przedmioty, które mogą uszkodzić frezy glebogryzarki.
Rodzaje siewników do podsiewu
Do podsiewu najlepiej jest wykorzystać siewniki do bezpośredniego umieszczania nasion w darni, lecz można do tego wykorzystać również tradycyjne siewniki zbożowe. O skuteczności podsiewu decyduje sposób jego wykonania - tradycyjny lub nowoczesny. Przy podsiewie tradycyjnym nasiona można wysiewać siewnikiem zbożowym bez redlic, rozsiewaczem nawozów lub rzutowo na powierzchnię użytku. W mniejszych gospodarstwach do podsiewu traw stosuje się często siewniki zbożowe z redlicami talerzowymi, a nawet stopkowymi (po wcześniejszym zruszeniu darni, np. za pomocą brony). Choć daje to poniekąd zadowalający efekt, to jednak jeśli zależy nam na precyzyjnym i efektywnym zabiegu podsiewu traw, warto skorzystać ze specjalistycznych siewników. Maszyny te, choć nie należą do najtańszych, coraz częściej znajdują się na wyposażeniu firm usługowych.
Siewniki szczelinowe
Siewniki szczelinowe wyposażone są w wąskie redlice tarczowe, które nacinają darń w celu umieszczenia w glebie materiału siewnego, i niemal nie pozostawiają po sobie śladu na polu. To dobre rozwiązanie, jeżeli zależy nam na pozostawieniu starej darni w jak najlepszym stanie. Przykładem zastosowania tej metody jest siewnik holenderskiej firmy Vredo. Jego system wysiewający składa się z napędzającego walca o regulowanej szerokości i klapy dolnej o regulowanej wysokości. Oś siewna złożona z tarcz nożowych napędzana jest kołem napędowym przez pas zębaty o stale regulowanym przełożeniu. Tarcze nożowe ustawione są względem siebie tak, aby nacinać i jednocześnie rozchylać darń. W tak powstałą szczelinę wysiewane są nasiona. Po zasianiu następuje zamknięcie szczelin darni przez wał dociskowy. Siewniki tej firmy mają redlice nożowe rozstawione co 7 i 10 cm, wysiewając nasiona na głębokość 1-2 cm. Siewnik firmy Moore posiada specjalny krój tarczowy z systemem wysiewu nasion, żeliwne koła ugniatające i gumowe koła podporowe. Krój tarczowy nacina darń, a powstała szczelina jest poszerzana przez specjalnie uformowany klin przylegający do tarczy. W ten sposób powstają rowki o szerokości mniej więcej 4 cm, w które wysiewa się nasiona traw przez przewody nasienne. Po zasianiu rowki są przygniatane żeliwnymi kółkami. Ta technika tworzy paski siewne o szerokości 3-4 cm, rozstawione co 16,5 cm. Użytkowany w kraju siewnik MOORE-UNI-2,4 jest maszyną doczepianą do ciągnika, przystosowaną do transportu po drogach publicznych. Siewnik przestawia się w pozycję roboczą poprzez hydrauliczne podniesienie kół jezdnych. Siewniki z systemem szczelinowym nie pracują zadowalająco na glebach o miękkim podłożu i na grubej darni, której kroje tarczowe nie są w stanie dokładnie przeciąć.
Siewniki pasowo-gryzujące
Użycie siewników pasowo-gryzujących będzie miało uzasadnienie szczególnie podczas podsiewu na łąkach z silną darnią, ponieważ skutecznie ograniczają jej konkurencyjność. Aby zapewnić lepsze warunki rozwoju młodych roślin, jednocześnie pozostawiając część starej darni, można skorzystać z siewnika pasowego, który pozwala na uprawę pasów pola przed ich obsianiem. Pozwala to w znacznym stopniu poprawić skład gatunkowy roślin poprzez częściowe zasianie darni na nowo, jednak bez rezygnowania ze zbioru części plonu. Na rynku nie brakuje także siewników pozwalających na zruszenie darni za pomocą brony łąkowej, wykonanie siewu rzutowego i zwałowanie w jednym przejeździe. Badania krajowe wykazały, że jedynie frezowanie zapewnia formowanie uprawionego paska darni na glebach mineralnych i organicznych. W związku z tym został skonstruowany agregat uprawowo-siewny do tzw. szerokopasmowego podsiewu łąk i pastwisk (np. agregat U601 i U601/1 oferowany przez POM Brodnica). Podstawowymi zespołami takiego agregatu są: glebogryzarka sekcyjna, siewnik do wysiewu traw, siewnik do wysiewu mieszanek pastewnych, siewnik do wysiewu nawozów granulowanych. Siewnik do szerokopasmowego podsiewu łąk i pastwisk umożliwia wysiew traw w dawce 10-60 kg/ha, nasion drobnych (motylkowych) - 3-10 kg/ha i granulowanego nawozu - 50-250 kg/ha. Metoda ta eliminuje całkowicie konieczność oprysków hamujących wzrost starej darni, stymulując jednocześnie wzrost siewek miejscowym nawożeniem.
Siewnik APV GP 300 M1 z siewnikiem PS 150 M1
Agregatem GP 300 M1 austriackiej firmy APV można nie tylko dokonać pielęgnacji darni, lecz także przy użyciu nabudowanego siewnika PS 150 M1 dosiać trawę. Maszyna o szerokości 3 m złożona jest z resorowanej włóki likwidującej kretowiska, zestawu zębów spulchniających darń oraz wału dogniatającego. Montaż pneumatycznego siewnika PS 150 M1 o pojemności zbiornika 150 l umożliwia jednoczesną aplikację nasion traw. Urządzenie zasilane jest z instalacji ciągnika prądem o napięciu 12V przy 25A. Materiał siewny transportowany jest pneumatycznie do płytek rozsiewających (max. 8 szt.). Regulacja dawki wysiewu podczas jazdy możliwa jest dzięki zastosowaniu modułu (3.2 lub 5.2) sterującego prędkością elektrycznego wałka wysiewającego. Urządzenia GP i GK firmy APV kończy wał w trzech rodzajach do wyboru, najbardziej uniwersalny i polecany to wał zębaty, zarówno na pola, jak i na łąki. Co drugi pierścień wału jest luźno osadzony i dzięki temu elementy robocze wzajemnie się czyszczą i wybierają nierówności.
Pielęgnacja po podsiewie
Po podsiewie należy właściwie pielęgnować użytki zielone. 2-3 tygodnie po skiełkowaniu nasion należy przeprowadzić koszenie, które ma na celu odchwaszczenie i odsłonięcie młodych kiełków. Należy również wówczas łąkę zasilić azotem w dawce 20 - 30 kg n/ha. Następnym krokiem właściwej pielęgnacji jest zbiór pokosu, gdy trawa osiągnie odpowiednią wysokość. Wałowanie jest konieczne na glebach organicznych i silnie próchniczych, aby usunąć z gleby zbędne powietrze i przede wszystkim docisnąć darń do podłoża, co umożliwia podsiąkanie wody i regenerację systemów korzeniowych wartościowych gatunków. Wałowanie zwiększa zwartość darni, co sprzyja równowadze mikrobiologicznej gleby i wpływa na optymalizację właściwości fizycznych przydarniowej jej warstwy. Przed wałowaniem każdorazowo należy ocenić stan wilgotności gleby. Zbyt duże wysycenie wodą powoduje, iż wałowanie przyczynia się do obniżenia przewiewności gleby i powoduje sztuczne zabagnienie.