Artykuł poświęcony jest historycznym silnikom i ciągnikom rolniczym, ze szczególnym uwzględnieniem wczesnych konstrukcji, w tym maszyn produkowanych około roku 1900 oraz ich ewolucji w kolejnych dekadach.
Historia i Rozwój Techniki Rolniczej w Polsce
Dział Techniki Rolniczej, utworzony 1 sierpnia 1971 r., jest jednym z najstarszych działów muzeum i zajmuje się gromadzeniem, konserwacją oraz upowszechnianiem zbiorów z zakresu szeroko pojętej techniki rolniczej. Obejmuje to maszyny i narzędzia rolnicze produkcji polskich fabryk i wytwórni, jak również napływające do Polski z krajów sąsiednich. Obecnie Dział posiada w zbiorach ponad 1000 muzealiów, z czego około 880 stanowią maszyny i narzędzia rolnicze. Bardzo duża część zgromadzonych obiektów pochodzi z końca XIX i pierwszego pięćdziesięciolecia XX wieku.
Kolekcje Muzealne
Eksponaty Działu są udostępnione zwiedzającym w pawilonie techniki rolniczej (wystawa Silniki stacjonarne), w Centralnym Magazynie Zbiorów (wystawa Maszyny parowe i ciągniki rolnicze), w zabytkowej olejarni (wyposażenie wnętrza), w zabytkowym maneżu (ekspozycja kieratów) oraz w plenerze na terenie muzeum.
Dział Techniki Rolniczej sukcesywnie rozwija trzy znaczące w kraju kolekcje techniczne:
- Największa w Polsce muzealna kolekcja 68 sprawnych technicznie ciągników, wyprodukowanych w Polsce i zagranicą w latach 1917-1990. W kolekcji znajdują się najstarsze zachowane egzemplarze ciągników z terenu naszego kraju, takie jak Titan 10-20 z 1917 r., Fordson F z 1918 r., oraz różne modele przedwojennych ciągników Lanz.
- Największy w Polsce zbiór 16 odrestaurowanych i sprawnych lokomobil i stacjonarnych maszyn parowych z lat 1893-2012. W jej skład wchodzi 13 lokomobil (12 fabrycznych i 1 miniatura) oraz 3 stacjonarne silniki parowe.
- Kolekcja licząca obecnie 77 sztuk działających silników stacjonarnych z lat 1890-1988. Jest to jeden z największych zbiorów muzealnych tego typu w Polsce, zawierający polskie i zagraniczne silniki. Niektóre z nich są jedynymi zachowanymi w naszym kraju, na szczególną uwagę zasługuje silnik Machczyński z 1890 r.

Ciągniki Rolnicze na Współczesnym Rynku Używanym
Analizując rynek ciągników używanych do 100 tys. zł, można znaleźć wiele interesujących ofert, choć głównie dotyczą one maszyn około 25-letnich i starszych. Wśród nich wyróżniają się marki takie jak Deutz-Fahr, Steyr oraz Valmet-Valtra.
Włoskie Ciągniki - Landini, Same, Lamborghini, FiatAgri
W ostatnich latach na polskim rynku pojawiło się wiele ciągników wyprodukowanych we Włoszech. Warto podkreślić, że ciągniki takie jak Landini czy Same bywają nieco tańsze od niemieckiej czy amerykańskiej konkurencji, często oferując bardzo dobrą mechanikę i wygodę pracy.
Landini
Przykładem ciągników „made in Italy” są pojazdy marki Landini, które od 1959 r. do 1989 r. były wzorowane na Massey Fergusonach. Model 8550, przykład takiego ciągnika, z 1984 r., o mocy 85 KM i przebiegu 9,7 tys. mtg, po odświeżeniu blach i z nowym wyposażeniem, został wyceniony na 42 tys. zł. Z nowszych konstrukcji, Landini Ghibli 100 z 2001 r. z przebiegiem 5,2 tys. mtg, kosztuje około 88 tys. zł.
Same
Bardzo popularne w ogłoszeniach są również traktory marki Same. Model Same Explorer 95 z 2006 r., o mocy 90 KM, pracujący od nowości w jednym gospodarstwie, kosztuje 94 tys. zł. Inny przykład to Same Silver 105, również z 2006 r., o mocy 100 KM, sprowadzony do Polski, dostępny za 93 tys. zł. Z mocniejszych modeli, Same Titan 160 z 2002 r., z 6-cylindrowym silnikiem turbo o mocy 159 KM i skrzynią PowerShift, sprowadzony z Danii, wyceniono na 59,9 tys. zł.
Lamborghini
Ciągniki marki Lamborghini również cieszą się zainteresowaniem w tej kategorii cenowej. Zazwyczaj są to modele z początku XXI wieku i starsze. Lamborghini Formula 135 z 1996 r., z 6-cylindrowym silnikiem o mocy 132 KM, z przekładnią 32x32 i przebiegiem ponad 10 tys. mtg, kosztuje prawie 75 tys. zł. Nowszy model, 95 Grand Prix z 2006 r., z przebiegiem 4,7 tys. mtg, został wyceniony na 99 tys. zł.
FiatAgri
Ciągniki FiatAgri są konkurencją dla najtańszych Ursusów czy Zetorów. Choć mogą być trudności z dostępnością niektórych części w dystrybucji krajowej, za granicą są nadal popularne. Użytkownicy chwalą Fiaty za niskie spalanie, zrywność i szybkość pracy. Przykładem jest model 780DT z 1982 r., sprowadzony z Niemiec, o mocy 80 KM, wyceniony na 36,5 tys. zł. Następca, Fiat 70-90 z 1988 r., z 4-cylindrowym silnikiem o mocy 70 KM i przebiegiem 5,6 tys. mtg, kosztuje 47,5 tys. zł.
McCormick
Ciekawą propozycją jest McCormick MTX 135 z 2003 r. z 6-cylindrowym silnikiem Perkinsa o mocy 131 KM. Ciągniki McCormicka z początkowego okresu Argo Tractors S.p.A. (marka od 2001 r. należy do Włochów) bazują na traktorach Case IH produkowanych w fabryce w Doncasterze. Egzemplarz z 2003 r., z przebiegiem ponad 9 tys. godzin pracy, został wystawiony za 99,9 tys. zł.
Parada zabytkowych ciągników - Jesień w domu i zagrodzie. Retro Show 2019 w Szreniawie
Niemieckie Ciągniki - Deutz-Fahr
Znalezienie atrakcyjnych ofert Deutz-Fahr do 100 tys. zł jest trudniejsze. Przykładem jest Agrotron 106 z 1998 r., z 6-cylindrowym silnikiem Deutza o mocy 105 KM, wyceniony na 73,9 tys. zł. Inny Agrotron 106 z 2001 r. kosztuje 97,9 tys. zł. Mocniejszy Deutz Fahr Agrotron 135 z 2003 r., o mocy 139 KM, został wystawiony za 98 tys. zł.
Warto zwrócić uwagę na starsze ciągniki marki Deutz-Fahr z serii DX, takie jak DX92 z 1984 r., z 4-cylindrowym silnikiem o mocy 90 KM i przebiegiem ponad 8,4 tys. mtg, wyceniony na 66 tys. zł. Nowszy AgroStar DX 6.11 z 1995 r., z 6-cylindrowym silnikiem chłodzonym powietrzem o mocy 115 KM, kosztuje 88,5 tys. zł.

Austriackie Ciągniki - Steyr
Ciągniki Steyr nie są zbyt popularne w Polsce w kategorii cenowej do 100 tys. zł. Jednym z nielicznych przykładów jest Steyr 8110 z 1986 r., wyposażony w 6-cylindrowy silnik WD 611.43 o mocy 90 KM, wyceniony na 45 tys. zł.
Fińskie Ciągniki - Valmet/Valtra
Wbrew pozorom, w kategorii cenowej do 100 tys. zł, całkiem spory wybór jest ciągników marki Valmet (czyli wcześniejszej Valtry). Starsze Valtry (Valmet) mają dość oryginalną stylistykę. Oferta obejmuje Valmet 8050 z 1998 r., o mocy 110 KM, za 88 tys. zł. Trochę nowsza, ale słabsza Valtra 6250 z 2002 r., o mocy 85 KM, kosztuje 89 tys. zł. Starszy Valmet 6300 z 1996 r., z turem, o mocy 85 KM, z przebiegiem 13,7 tys. mtg, jest dostępny za 95,9 tys. zł.
Pozostałe Marki
- Farmtrac: Farmtrac DT 675 z 2013 r., z silnikiem Perkinsa o mocy 75,5 KM, używany do lekkich prac rolniczych, kosztuje 88 tys. zł.
- JCB Fastrac: JCB Fastrac 1135 z 1996 r., z 6-cylindrowym silnikiem Perkinsa o mocy 147 KM, z bogatym wyposażeniem, kosztuje 95 tys. zł.
- Leyland: Leyland 285 z 1977 r., z 6-cylindrowym silnikiem o mocy 86 KM i niskim przebiegiem 3,6 tys. mtg, to propozycja dla entuzjastów starej techniki, wyceniony na 24,9 tys. zł.
- Inne: Wśród maszyn nietypowych znajdują się traktory takich marek jak David Brown czy Ford, a także pojedyncze egzemplarze chińskich marek Jinma (projekty Mahindry) czy Foton.

Aspekty Techniczne i Konserwacja
Przy zakupie używanego ciągnika należy zwrócić uwagę na kilka kluczowych aspektów technicznych:
- Skrzynia biegów i tylny most: Ważne jest, aby sprawdzić stan tych komponentów.
- Silnik: Po umyciu silnika, po kilku godzinach ciężkiej pracy mogą wyjść potencjalne wycieki. Należy sprawdzić poziom oleju i płynu chłodniczego. Pierwsze uruchomienie na zimno, działanie świec żarowych, czas kręcenia i dymienie z komina to kluczowe wskaźniki.
- Opony: Wysokość bieżnika i brak spękań (szczególnie na bokach) są istotne. Rocznik traktorka często jest bity na rancie felgi (M YY, np. 6 98 to czerwiec 1998).
- Śruby: Ślady na łbach śrub po kiepskim odkręcaniu mogą świadczyć o wcześniejszych naprawach.
- Biegi i sprzęgło: Należy sprawdzić, czy wchodzą wszystkie biegi i jak "bierze" sprzęgło.
- Moc: Mocy nie sprawdzisz bez hamowni, ale podpięcie maszyn pozwoli ocenić różnicę między deklarowaną a rzeczywistą mocą.
- Gwarancja: Warto szukać ofert z pisemną gwarancją, choćby na krótki czas lub określoną liczbę motogodzin.
- Hydraulika i podnośnik: Ważne jest, czy system trzyma ciężar agregatu.
- Korozja: Starsze egzemplarze często mają punktowe rdzawe „niespodzianki” na ramie i podwoziu.
Numeracja Silników i Ciągników
Numer nadwozia, czyli wybity numer na kołnierzu kadłuba skrzyni biegów i układu różnicowego, jest bardziej wiarygodny niż numer silnika w kwestii rocznika. Nie należy polegać na numerze na kołnierzu obudowy sprzęgła, gdzie również bywają numery.
Pierwsze Zetory miały problemy z polskim olejem „lux”, który był zbyt kiepskiej jakości, powodując galaretowate osady na filtrze, jego zatykanie i przyspieszając zużycie silnika.
Dane Techniczne Ciągnika Ford 1900 (1979-1983)
Ciągnik Ford 1900 był produkowany przez firmę Shibaura w latach 1979-1983. Poniżej przedstawiono jego szczegółowe dane techniczne:
Ogólne Informacje
- Model ciągnika: Ford 1900
- Lata produkcji: od 1979 do 1983 r.
- Kabina z systemem ROPS: Nie
Osiągi
- Maksymalna moc: 28.7 KM (21.4 kW)
- Obroty znamionowe: 2800 obr./min.
Silnik
- Rodzaj paliwa: Olej napędowy (diesel)
- Typ silnika: Shibaura, Diesel (wysokoprężny)
- Pojemność silnika: 1.429 l.
- Ilość suwów: 4
- Liczba cylindrów: 3 (niższa kultura pracy w porównaniu do 4-cylindrowych)
- Średnica tłoka: 85 mm
- Skok tłoka (suw): 84 mm
- Chłodzenie: Silnik chłodzony cieczą z chłodnicą i termostatem.
- Turbosprężarka: Brak
Elektryka
- Napięcie zasilania rozrusznika: 12 V
- Akumulator: 12 V (1 sztuka)
- Rodzaj ładowania: Alternator
Wałek Przekaźnika Mocy (WOM)
- Liczba obrotów: 540 obr./min.
- Sterowanie WOM: Ręczne
Układ Hamulcowy
- System ABS: Nie
- System wspomagania hamulców: Nie
- Mechanizm różnicowy: Tak
- Rodzaj hamulców: Mechaniczne
Wymiary
- Długość: 3017 mm
- Prześwit: 386 mm
- Rozstaw osi: 1600 mm
- Rozmiar kół z przodu: 5-15
- Dop. masa całkowita przyczepy bez hamulca: 1500 kg
Układ Napędowy
- Napęd: 4x2, 2WD (w zależności od wersji)
- Układ kierowniczy: Drążkowy
Przekładnia i Skrzynia Biegów
- Liczba biegów do przodu: 12
- Liczba biegów do tyłu: 4
Wyposażenie
- Górny zaczep transportowy: Tak (???)