Współpraca polskiego przemysłu motoryzacyjnego z austriacką marką Steyr stanowi istotny rozdział w historii gospodarczej Polski lat 70. i 80. XX wieku. Relacja ta, zapoczątkowana potrzebą modernizacji sprzętu do wielkich inwestycji budowlanych, takich jak Huta Katowice, zaowocowała powstaniem konstrukcji, które na trwałe wpisały się w krajobraz polskich placów budowy i kamieniołomów.
Geneza współpracy i licencja Jelcz-Steyr
W obliczu wielkich budów socjalistycznych, polskie władze zdecydowały się na pozyskanie nowoczesnej technologii zachodniej. Po przetargu, w którym uczestniczyły m.in. Mercedes, MAN i Volvo, wybór padł na firmę Steyr. We wrześniu 1972 roku podpisano umowę licencyjną, która pozwoliła na produkcję podzespołów w Jelczańskich Zakładach Samochodowych (JZS).
Efektem tej kooperacji był model Jelcz 640, znany wśród kierowców jako „jelczo-steyr” lub „skalniak”. Pojazd ten opierał się na podwoziu Steyr 1490, wykorzystując polską kabinę typu 136 (krótką) lub 134 (długą). Produkcja przedniej osi o nośności 6,5 tony oraz montaż wywrotek stanowiły fundament tego partnerstwa.
Techniczne aspekty konstrukcji Jelcz 640
Ciężarówki Jelcz 640 były cenione za solidność i właściwości jezdne. Kluczowe cechy techniczne obejmowały:
- Układ napędowy: Konfiguracja 6x4 z mocnym podwoziem typu tandem.
- Silnik: Jednostka wysokoprężna SW680, produkowana w Mielcu na licencji Leylanda.
- Kabina: Odchylana hydraulicznie pod kątem 63 stopni, co znacząco ułatwiało serwisowanie.
- Skrzynia ładunkowa: Początkowo importowana z Austrii (produkcji IFE), później zastąpiona polską konstrukcją z kieleckiego zakładu SHL.
Ciągniki siodłowe i specjalistyczne zabudowy
Współpraca nie ograniczała się wyłącznie do wywrotek. Produkowano również ciężkie ciągniki siodłowe o dopuszczalnej masie całkowitej zestawu do 38 ton. Powstały także ciągniki balastowe, zdolne do holowania przyczep o masie do 100 ton. Podwozia Steyr wykorzystywano również do zabudów specjalistycznych, takich jak betonomieszarki BSH 061, opracowane we współpracy z firmą Stetter.
Eksploatacja i dziedzictwo na Podkarpaciu
Pojazdy marki Steyr (zarówno oryginalne importowane egzemplarze, jak i licencjonowane Jelcze) były powszechnie wykorzystywane w transporcie materiałów sypkich i budowlanych na terenie całego kraju, w tym w regionie Podkarpacia. Dzięki wysokiej wytrzymałości, dobrze serwisowane modele z lat 70. pozostawały w eksploatacji jeszcze w latach 90.
| Model | Typ napędu | Główne zastosowanie |
|---|---|---|
| Jelcz 640 | 6x4 | Wywrotka (budownictwo, kamieniołomy) |
| Steyr 1490 | 6x4 / 6x6 | Transport specjalistyczny, pożarnictwo |
| Jelcz 642 | 6x4 | Rozwinięcie 640 z intercoolerem (280 KM) |
Mimo problemów z dostępnością części zamiennych w latach 80., wynikających z braku dewiz, użytkownicy często stosowali metody chałupnicze, aby utrzymać te maszyny w ruchu. Legendarna wytrzymałość konstrukcji Steyra sprawiła, że do dziś pojazdy te wspominane są jako jedne z najbardziej niezawodnych ciężarówek epoki PRL.
Jelcz 640 dla leśnictwa
tags: #steyr #wywrotka #podkarpacie