Wprowadzenie do Problematyki Wibracji w Rolnictwie
Praca rolnika wiąże się z ekspozycją na różnorodne zagrożenia, a jednym z istotnych czynników szkodliwych są drgania mechaniczne. Rolnictwo indywidualne charakteryzuje się złożonym środowiskiem pracy, gdzie rolnik w ciągu dnia może być narażony na kilka lub kilkanaście różnych zagrożeń. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa z lat 1982-2011 poddano analizie badania dotyczące ekspozycji rolników indywidualnych na wibrację ogólną, ze szczególnym uwzględnieniem ekspozycji całorocznej.
Źródła Wibracji w Ciągnikach Rolniczych
Zasadniczymi źródłami drgań ogólnych, występującymi w rolnictwie, są pojazdy rolne, do których należą ciągniki rolnicze różnych typów oraz samobieżne maszyny rolnicze. W pojazdach tych zasadnicze znaczenie ma wibracja przekazywana z siedziska na całe ciało operatora, co stanowi główne źródło drgań w środowisku pracy rolniczej.
Drgania w maszynach rolniczych mają wiele przyczyn, ale niektóre z nich mogą mieć źródło w oponach. Ogumienie rolnicze ma znacznie mocniej wyrzeźbioną powierzchnię niż opony innych kategorii. Naturalne drgania związane z kształtem klocków bieżnika są nieznaczne i nie przyniosą negatywnych konsekwencji, jeżeli wszystkie parametry zostaną prawidłowo wyregulowane. Czasami jednak stają się problematyczne, powodując wzrost drgań ciągnika, które dają się bardzo wyraźnie odczuć w kabinie. Dzieje się tak, gdy rytm tych dwóch rodzajów drgań jest taki sam, co prowadzi do wzmocnienia, generowania rezonansu i w rezultacie przyspiesza ich częstotliwości.
Przyczyny Drgań Związane z Ogumieniem i Kołami
- Wady konstrukcyjne opony: Drgania mogą być również związane z samą oponą, która niestety może posiadać wadę konstrukcyjną, objawiającą się lekko owalnym kształtem. Czasami może się zdarzyć, że zarówno opona, jak i obręcz mają owalny kształt.
- Nieprawidłowy montaż: Podczas demontażu należy upewnić się, że stopka opony nie została uszkodzona, przecięta lub nie uległa nieodwracalnej deformacji.
- Nieprawidłowe centrowanie: Sprzedawca opon może dać dostęp do odpowiednich narzędzi kontrolnych, które pozwolą zmierzyć szczytowe i dolne punkty obręczy. W sytuacji wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości nie należy zwlekać z poluzowaniem śrub i dostosowaniem centrowania.
- Wadliwe ustawienie kół: Niepożądane wibracje mogą także być związane z wadliwym ustawieniem kół. Podczas codziennej pracy koła ciągnika są narażone na wiele obciążeń, takich jak koleiny, nierówności terenu, częste zmiany rodzaju podłoża oraz nadmierny moment obrotowy.
Prace Zwiększające Ryzyko Ekspozycji na Wibracje
Przeprowadzone pomiary przyspieszeń drgań wykazały, że drgania mechaniczne występujące na siedziskach mogą stwarzać istotne zagrożenie dla zdrowia rolników podczas wykonywania takich prac jak: przetrząsanie i zgrabianie siana, rozsiewanie nawozów, agregatowanie gleby, koszenie trawy i kultywacja. Są to prace odbywające się przy podwyższonych prędkościach roboczych ciągników, najczęściej po utwardzonym i nierównym podłożu.
Warto zaznaczyć, że w stosunku do wartości normatywnych (norma: A(8) = 0,8 m/s²), odnotowane wartości średniego dziennego przyspieszenia drgań układają się poniżej poziomów dopuszczalnych dla wszystkich miesięcy w roku.
Wpływ Wibracji na Zdrowie Rolnika - Choroba Wibracyjna
Długotrwała ekspozycja na drgania mechaniczne, przekazywane m.in. przez kończyny górne oraz przenoszone z siedziska na całe ciało, może prowadzić do rozwoju zaburzeń w obrębie układu naczyniowego, nerwowego oraz kostno-stawowego. Zespół takich objawów określa się mianem choroby wibracyjnej (zespołu wibracyjnego). Schorzenie to stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, ponieważ może wywoływać m.in. uszkodzenia struktury mięśni, ścięgien i więzadeł. Najbardziej wrażliwy na drgania jest układ nerwowy i krwionośny.
Wszystko jest energią | Gdy nauczysz się PRAWIDŁOWO wibrować, rzeczywistość będzie TWOJA.
Postacie Choroby Wibracyjnej
- Postać naczyniowo-nerwowa: Charakteryzuje się napadowymi zaburzeniami przepływu krwi w palcach rąk. Rękawice antywibracyjne najlepiej tłumią drgania o dużych częstotliwościach, które przyczyniają się do pojawienia się i rozwoju tej postaci choroby.
- Postać kostno-stawowa: W tym przypadku niekorzystne działanie drgań mechanicznych prowadzi do nieodwracalnych zmian w kościach i stawach. Dotyczy to drgań o częstotliwości 20-40 Hz.
Czynniki Zwiększające Ryzyko
Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju choroby wibracyjnej zalicza się przebyte choroby, związane z krążeniem krwi.
Metody Ograniczania Szkodliwych Wibracji
Aby uchronić się przed chorobą wibracyjną, kluczowe jest:
- Ograniczenie czasu pracy z pojazdami generującymi drgania oraz robienie regularnych przerw na odpoczynek. W przypadku występowania częstych wibracji zaleca się kilkuminutowe przerwy w pracy.
- Przyjmowanie podczas wykonywania pracy odpowiedniej pozycji ciała, unikanie stale powtarzających się ruchów oraz nadmiernego zaciskania dłoni na narzędziu pracy.
- Stosowanie odpowiednio dobranych rękawic antywibracyjnych, które najlepiej tłumią drgania o dużych częstotliwościach.
- Regularne serwisowanie maszyn, ponieważ zużyty sprzęt wytwarza większe drgania.
- W chłodne dni należy utrzymywać ręce w cieple, ponieważ zimno zwiększa podatność na uszkodzenia spowodowane drganiami.
Ograniczeniu drgań mechanicznych służy również postęp techniki oraz rozwój wiedzy na temat przyczyn powstawania zespołu wibracyjnego. Maszyny, narzędzia i środki transportu są obecnie konstruowane w taki sposób, by ograniczyć przenoszenie drgań na operatora.
