Brona Talerzowa: Porównanie Zabezpieczeń Gumowych i Sprężynowych

Brony talerzowe są kluczowym narzędziem w wielu technologiach uprawy bezorkowej, umożliwiając płytkie zerwanie ścierniska oraz przygotowanie pola do siewu. Maszyny te są również wszechstronne w tradycyjnej uprawie płużnej, skuteczne podczas mieszania nawozów organicznych z glebą, a także mogą być wyposażone w siewnik do międzyplonów. Charakteryzują się stosunkowo niskim zapotrzebowaniem na moc, są odporne na zapychanie nawet w warunkach dużej ilości resztek pożniwnych, a dodatkowo efektywnie mieszają glebę.

Wybór odpowiedniej brony talerzowej to nie tylko kwestia szerokości roboczej (od 1 m do nawet 18 m), ale także sposobu amortyzacji talerzy. Na rynku dominują dwa główne rozwiązania: amortyzatory gumowe i zabezpieczenia sprężynowe (płaskie lub śrubowe).

Rodzaje Bron Talerzowych i Ich Zastosowanie

W sprzedaży dostępne są talerzówki o trzech typach budowy:

• Konstrukcje typu V: Składają się z dwóch osi, na których osadzone są talerze. Intensywność ich pracy reguluje się poprzez zmianę kąta rozwarcia między osiami. Zazwyczaj nie przekraczają szerokości 3 m i są wykorzystywane głównie do uprawy ścierniska, zwłaszcza na polach z dużą ilością resztek pożniwnych. Wymagają stosowania zasad pracy podobnych jak przy pługu zagonowym.
• Konstrukcje typu X: Problem nierównomierności na brzegach poszczególnych wałów z talerzami jest niwelowany przez dodatkowe elementy robocze, takie jak zgrzebła wyrównujące i wały. Te typy talerzówek są również wykorzystywane głównie do uprawy ścierniska.
• Brony kompaktowe (agregaty talerzowe): Talerze nie są osadzone na wspólnej osi, a każdy z nich łączy się z ramą za pomocą krótkiego ramienia. Są bardzo często stosowane solo lub jako część składowa agregatów uprawowych i uprawowo-siewnych. Ich głównymi zaletami są zwarta konstrukcja i mała podatność na zapychanie. Mogą pracować na mniejszej głębokości niż tradycyjne brony talerzowe i często są pozbawione możliwości zmiany kąta natarcia talerzy lub jest to opcja dostępna za dopłatą.

Standardowo maszyna ta wyposażona jest w wał, który podczas regulacji jego położenia ustala głębokość, z jaką pracują talerze. Ponadto wał wyrównuje powierzchnię pola i kruszy większe grudy gleby. Można zakupić bronę talerzową, która nie tylko sprawdzi się podczas uprawy pożniwnej, ale także będzie idealnym połączeniem z siewnikiem, tworząc zestaw do jednoczesnej uprawy i siewu.

Zabezpieczenia Talerzy: Gumowe czy Sprężynowe?

Talerze w bronach są indywidualnie zabezpieczone przed uszkodzeniami za pomocą elementów gumowych, sprężyn płaskich oraz śrubowych. Wybór odpowiedniego systemu zabezpieczeń ma kluczowe znaczenie dla trwałości i efektywności pracy maszyny.

Zabezpieczenia Gumowe (Elastomery)

Najpowszechniejszym sposobem amortyzacji talerzy w bronach kompaktowych są zastosowane amortyzatory gumowe. Mają one formę elastycznych, sprężynujących walców i znajdują się w przestrzeniach pomiędzy kwadratową ramą a nasadzonym na nią, obróconym względem niej o 45 stopni kwadratowym jarzmem ramienia, na którego drugim końcu zamontowany jest talerz.

• Zalety:
  • Prostota konstrukcji: Niskie koszty produkcji i serwisowania.
  • Niezawodność: Sprawdzają się dobrze w różnorodnych warunkach.
  • Skuteczna ochrona: Chronią talerze przed uszkodzeniami spowodowanymi najechaniem na przeszkody, takie jak kamienie czy pniaki. Jak zauważył jeden z użytkowników, "ojciec najechał skrajnym talerzem na pniaka. Byłem szczerze w szoku że tyle się wychyliło i wróciło ładnie."
• Przykłady zastosowania:
  • Firma Mandam w bronie talerzowej GAL-C zastosowała gumowe zabezpieczenia na bezobsługowych piastach, co zapewnia skuteczne cięcie resztek pożniwnych.
  • Brony Amazone Catros wykorzystują elastyczne, gumowe elementy do mocowania każdego talerza.
  • Brony Horsch Joker również mają tarcze zamontowane parami za pośrednictwem gumowego amortyzatora.
  • Wiele modeli od Staltechu, Unia Group (np. Ares L, Ares XXL) i Agro-Maszu również standardowo wyposażone są w amortyzatory gumowe.

Zabezpieczenia Sprężynowe

Znacznie rzadziej stosowanym rozwiązaniem jest zabezpieczenie sprężynowe. Może ono występować w formie sprężyn płaskich (tzw. resorowych) lub sprężyn śrubowych.

• Zalety:
  • Większy zakres ruchu: Pozwala na większe ugięcie chronionego elementu, co może być korzystne w trudniejszych warunkach, np. na bardzo zakamienionych polach.
  • Intensywne wibracje: W niektórych konstrukcjach (np. Unia Ares T Vibro) elementy sprężyste powodują niewielkie drgania, ułatwiając uprawę gleb ciężkich.
• Wady:
  • Wyższy koszt: Zazwyczaj droższe w produkcji i zakupie.
  • Większa podatność na uszkodzenia: Mogą być bardziej wrażliwe na przeciążenia.
• Przykłady zastosowania:
  • Firma Mandam w bronie talerzowej TAL-C wyposaża zespoły robocze w sprężynowo amortyzowane talerze, a seria SAL wykorzystuje sprężyny śrubowe. Seria TAL charakteryzuje się sprężystym mocowaniem do ramy za pomocą płaskowników wygiętych w kształt litery S, co ma zapewnić bezpieczną pracę na mocno zakamienionych polach.
  • Lemken Heliodor mocuje każdą tarczę za pomocą sprężyny resorowej.
  • Kverneland Visio w bardzo ciężkich warunkach może być doposażony w zabezpieczenie sprężynowe typu non-stop.
  • Niektóre modele bron Staltechu z serii US/UHS stosują zabezpieczenie sprężynowe.
  • W ofercie Amazone dla kultywatorów Cenius dostępne jest sprężyste zabezpieczenie przeciążeniowe 3D.
  • Unia Ares T Vibro posiada talerze zamocowane za pomocą elementów sprężystych, co ułatwia uprawę gleb ciężkich.

Wpływ na Pracę i Wybór

Wybór między zabezpieczeniem gumowym a sprężynowym zależy od specyficznych warunków pracy, rodzaju gleby i oczekiwań użytkownika. Jak zauważył jeden z rolników: "ja mam sprężyny i od 5 lat nic sie nie dzieje. Kolega ma 2 lata talerzowke na elastomerach i tez nic". Ostatecznie, oba rozwiązania są skuteczne, a ich wybór często sprowadza się do indywidualnych preferencji i budżetu.

Przy wyborze brony talerzowej należy zwrócić uwagę na odpowiednie dopasowanie do ciągnika, zarówno pod kątem mocy silnika (zalecane prędkości pracy to 10-12 km/h, a często nawet powyżej 15 km/h), jak i udźwigu podnośnika w przypadku konstrukcji zawieszanych.

Wybór Talerzy: Gładkie czy Uzębione?

Oprócz typu zabezpieczeń, ważny jest również wybór rodzaju talerzy - gładkich czy uzębionych. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, który rodzaj jest lepszy, ponieważ zależy to od:

• Rodzaju gleby: Zbitej i ciężkiej lub lekkiej.
• Rodzaju urządzenia: Brony talerzowe, kultywatory, brony kompaktowe.
• Efektu, jaki chcemy osiągnąć: Np. wstępne wyrównanie powierzchni pola po orce lub zbiorach, czy spulchnienie głębszych warstw gleby.

Im bardziej zakrzywiony talerz uprawowy, tym więcej ziemi może nabierać. Konsekwencją używania talerza o dużym zagłębieniu jest spowolnienie prac, szybsze zużywanie samego talerza, innych elementów maszyny (np. piast) oraz większe spalanie paliwa.

Talerze Gładkie

Są idealne do prac polowych na glebach lekkich i łatwych do spulchnienia. Można je wykorzystać podczas przygotowywania podłoża do zasiewu po orce lub do wyrównywania go po zakończonych zbiorach. Talerz gładki pozostawi gładką, odpowiednio utwardzoną powierzchnię, jednak spulchni ziemię na stosunkowo niewielkiej głębokości.

Talerze Uzębione

Wnikają głębiej i mocniej w glebę niż talerze gładkie. Z tego powodu stosuje się je najczęściej na glebach zwięzłych, ciężkich - także tam, gdzie konieczne jest rozcinanie korzeni roślin czy rozdrabnianie brył ziemi. Dobrze dobrany talerz zębaty w bronie o odpowiedniej masie jest w stanie spulchnić głębsze warstwy ziemi.

Uniwersalne Rozwiązania

Jeśli zależy na ograniczeniu kosztów, najlepszym wyborem będzie zakup talerzy uzębionych. Mają one szersze zastosowanie niż talerze gładkie, bez problemu poradzą sobie z ciężką, trudną w uprawie glebą, ale sprawdzą się także w łatwiejszych warunkach.

Producenci i Ich Oferta

Horsch

Brona talerzowa Joker RT jest w ofercie firmy Horsch od 15 lat, a w 2019 roku przeszła modernizację. Amortyzowany układ jezdny jest teraz dostępny wyłącznie za wałem. Testowany model Joker 6 RT ma szerokość roboczą 6 m i należy do gamy bron talerzowych RT, dostępnych w szerokościach 5, 7, 8, 10 i 12 m. Długość brony Joker 6 RT wynosi 7,55 m, szerokość transportowa 2,94 m, a wysokość po złożeniu 3,58 m - przy prześwicie 18 cm. Producent dopuszcza jazdę z prędkością maksymalnie 40 km/h. Joker HD jest dostępny w trzech szerokościach roboczych: 5, 6 i 7 m. Najmniejsza z nich waży ponad 7 t, czyli ponad dwa razy więcej niż wersja CT o podobnej szerokości. Tak duża dysproporcja bierze się z wykorzystania do budowy Jokera HD znacznie wytrzymalszych i masywniejszych elementów, np. tarcze mają średnicę 620 mm, podczas gdy w wersji CT są mniejsze o 100 mm. We wszystkich wersjach talerze mają stały kąt natarcia równy 17°.

Agro-Masz

Firma Agro-Masz posiada w swoim portfolio agregat talerzowy AT, dostępny w 5 wersjach o szerokościach roboczych wynoszących odpowiednio: 2,5; 2,7; 3,0; 3,5 i 4,0 m. W zależności od wielkości maszyny zmienia się liczba talerzy, najmniejsza brona talerzowa ma ich 20, a największa - 32. Narzędzie używa dwóch rzędów talerzy, których średnica może wynosić 510 lub 560 mm. Może współpracować z siewnikiem rzędowym dzięki zastosowaniu hydraulicznego wydźwigu (hydropaku). Oferuje 5 serii kompaktowych bron talerzowych. Najmniejsze, lekkie brony dostępne są w wariancie o szerokości roboczej 3 m i wyposażone zostały w talerze o średnicy 510 mm i o 10 mm mniejszy wał rurowy. Największe, półzawieszane narzędzia mogą mieć szerokość do 6 m i opcjonalnie zamontowane talerze o średnicy 620 mm. Lekka, 3-metrowa brona talerzowa z Agro-Maszu to koszt rzędu 15,5 tys. zł. Z kolei 4-metrowa i składana hydraulicznie, standardowa brona tego samego producenta kosztuje już 35,4 tys. zł.

Mandam

Gliwicki producent Mandam oferuje trzy rodziny kompaktowych bron talerzowych, różniące się systemem amortyzacji talerzy. Brona talerzowa TAL-C wyposażona jest w sprężynowo amortyzowane zespoły robocze. Talerze uzębione o średnicy 560 mm są mocowane bezpośrednio do bezobsługowych piast. Model ten jest dostępny również w wersji półzawieszanej TAL-K z podwoziem transportowym umieszczonym między drugim rzędem talerzy a wałem. W bronie talerzowej GAL-C zastosowano gumowe zabezpieczenia na bezobsługowych piastach. Ofertę uzupełniają brony SAL, które wykorzystują sprężyny śrubowe do zabezpieczania talerzy. Mandam oferuje duży wybór bron talerzowych w serii TAL (10 modeli, np. TAL-C, TAL-S, TAL-R, TAL-K) z unikalnym sprężystym mocowaniem do ramy za pomocą płaskowników wygiętych w kształt litery S, co ma zapewnić bezpieczną pracę na mocno zakamienionych polach. Za model TAL-C trzeba zapłacić 43,9 tys. zł.

Unia Group

Unia Group produkuje brony kompaktowe Ares, dostępne w wariantach o szerokościach roboczych od 2,5 do 6 m i w pięciu wersjach różniących się konstrukcją. Ares L to najprostsze, zawieszane modele z talerzami o średnicy 485 mm i wałem rurowym o średnicy 500 mm. Ares XL ma o 75 mm większą średnicę talerzy i o 100 mm większą średnicę wału. Od szerokości 4 m brona jest wyposażona w ramę składaną hydraulicznie. Brony talerzowe Ares dostępne są również w wersji P o sztywnej ramie i szerokości roboczej do 4 m oraz w wersji HP z ramą składaną hydraulicznie i możliwością uprawy 5-, a nawet 8-metrowego pasa ziemi za jednym przejazdem. Odmiana oznaczona symbolem XXL ma talerze zabezpieczone amortyzatorami gumowymi. Ciekawostką jest model Front przystosowany do pracy z przodu ciągnika. Brony talerzowe Ares TL są wyposażone w talerze o średnicy 460 mm z zabezpieczeniem w postaci amortyzatorów gumowych. Ares T Vibro posiada talerze zamocowane za pomocą elementów sprężystych, które powodują niewielkie drgania, ułatwiając uprawę gleb ciężkich. Mocowanie sprężyste pełni także rolę zabezpieczenia przeciążeniowego. Za podstawową wersję Aresa XL o szerokości 4 m trzeba zapłacić 48,3 tys. zł.

Bomet

Brony talerzowe kompaktowe Bomet Perseus to maszyny uniwersalne o szerokości roboczej od 1,3 m do 3,3 m. Głównym elementem brony Perseus jest rama nośna, do której mocowane są dwie równoległe nośnice wyposażone w talerze uzębione o średnicy 510 mm z kątem natarcia 15° oraz wał doprawiający. Sekcja talerzowa standardowo wyposażona jest w piastę bezobsługową. Rozstaw talerzy w rzędzie wynosi 25 cm. Głębokość robocza wynosi od 6 cm do 16 cm i jest ustalana poprzez pozycjonowanie wału doprawiającego.

Bednar

Firma Bednar oferuje brony talerzowe z serii ATLAS, których budowa przystosowana jest do przerobu dużych ilości resztek pożniwnych i materii organicznej. Talerze o dużej średnicy oraz wysoka przepustowość umożliwiają uprawę gleby nawet na głębokości wynoszącej 16 cm. Odległość między przednim i tylnym rzędem sekcji talerzy wynosi 120 cm, a odległość talerzy od tylnej osi wału to 120 cm. Prześwit ramy wynosi około 70 cm. Bardzo bogatą ofertę kompaktowych bron talerzowych tworzy aż 8 serii narzędzi, w tym modele zawieszane, półzawieszane i przyczepiane o szerokości roboczej od 3 do 14 m. Standardowo montowane są talerze w rozmiarze 520 mm (opcjonalnie 620 mm).

KUHN

Francuski producent posiada dwa modele kompaktowych bron talerzowych Optimer z tarczami o średnicy 510 mm. Narzędzia są dość ciężkie - 3-metrowa wersja waży 1600 kg. Największy model OPTIMER XL 12500 używa 100 talerzy uprawowych, które zamontowane są na ramie o szerokości 12,5 m. Do tak szerokiej brony talerzowej potrzeba ciągnika rolniczego o mocy minimalnie 360 KM. Maszyna może pracować na głębokości roboczej od 5 do 15 cm. Posiada także bardzo duży wybór tradycyjnych bron talerzowych (Discolander i Discover) w układzie X. Talerzówki te nie powinny mieć problemów z zagłębianiem dzięki dużej masie własnej, przekraczającej 1 t na m szerokości roboczej. Tradycyjna talerzówka w układzie X, model Discover XM2 32, kosztuje 82 tys. zł.

Kverneland

Kverneland ma w ofercie dwie serie kompaktowych bron talerzowych. Qualidisc przeznaczone do uprawy gleby na głębokości do 15 cm, wyposażone są w tarcze o średnicy 520 lub 573 mm wykonane specjalną metodą obróbki cieplnej. Lżejsza o 15 proc. seria Qualidisc Farmer przeznaczona jest do płytkiej uprawy (do 8 cm głębokości). Talerzówki Kverneland Visio są zbudowane w klasycznym układzie X i mają jednoczęściową ramę centralną. Talerze mają średnicę 660 mm i grubość 6 mm. W przypadku wykorzystania brony Visio w bardzo ciężkich warunkach producent przewidział możliwość doposażenia jej w zabezpieczenie sprężynowe typu non-stop. Katalogowa cena zawieszanej, 4-metrowej, kompaktowej brony talerzowej marki Kverneland Qualidisc wynosi 94 tys. zł.

Lemken

Lemken oferuje trzy modele bron talerzowych. Heliodor to kompaktowe brony talerzowe wyposażone w dwa rzędy karbowanych tarcz o średnicy 465 mm. Każda z nich zamontowana jest na bezobsługowym łożysku i połączona z ramą za pomocą sprężyny resorowej. Brona może pracować na głębokości od 2 do 15 cm. Dostępne są wersje o szerokości od 3 do 6 m. Rubin 9 to krótkie, ale ciężkie brony talerzowe składające się z dwóch rzędów tarcz o średnicy 620 mm z zabezpieczeniem sprężynowym. Największy model Rubina ma aż 12 m szerokości roboczej. Seria Rubin 12 to jeszcze większe tarcze (736 mm średnicy) i szerokość robocza od 3 do 6 m. Najmniejsza jej wersja waży ponad 2 t.

Inni Producenci

Firma Väderstad ma w swojej ofercie bronę talerzową o nazwie Carrier, idealną do płytkiej uprawy. Specjalnie zaprojektowane talerze CrossCutter Discs mogą być łatwo zamontowane na standardowych agregatach Väderstad Carrier o różnych szerokościach, obejmujących zakres 3-12,25 m.

Austriacki producent maszyn rolniczych Pöttinger oferuje 9 modeli kompaktowych talerzówek Terradisc podzielonych na 3 serie. Pierwsza to trzy narzędzia zawieszane ze sztywną ramą o szerokości od 3 do 4 m. Kolejna seria oznaczona literą K to brony składane hydraulicznie, o szerokości od 4 do 6 m.

tags: #talerzowka #na #gumach #czy #sprezynie