Punktowy siew rzepaku: poradnik dla rolników

Wybór odpowiedniej techniki siewu rzepaku jest kluczowy dla sukcesu uprawy i zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj gleby, posiadany park maszynowy, a nawet profil produkcji w gospodarstwie. Tradycyjne metody siewu gęstego czy rzędowego mają swoje ograniczenia, dlatego coraz większą popularność zdobywa siew punktowy, a także technologie takie jak strip-till. Nie istnieje jedna uniwersalna metoda, a każda z nich wymaga zwrócenia uwagi na specyficzne aspekty agrotechniki.

Termin siewu jest jednym z fundamentalnych elementów. W większości regionów Polski optymalne okno czasowe na siew rzepaku przypada między 15 a 25 sierpnia. Gęstość siewu również uległa zmianie - obecnie najczęściej stosuje się obsadę rzędu 40-50 sztuk roślin na metr kwadratowy.

Andrzej Skop z Dolnego Śląska dzieli się swoim doświadczeniem: „Rzepak w systemie strip-till siejemy od 3 lat. Do wejścia na tę drogę zachęciły nas opinie sąsiadów i z Internetu, konieczność małej ingerencji w glebę, a szczególnie prezentacja na naszych polach siewnika Horsch Focus”.

Przezbrojenie siewnika punktowego do siewu rzepaku

W związku z rosnącym zainteresowaniem rolników siewem punktowym rzepaku, wynikającym między innymi z atrakcyjnej ceny tego surowca, często pojawiają się zapytania dotyczące możliwości adaptacji siewników przeznaczonych do innych upraw, np. buraków cukrowych. Dotyczy to zwłaszcza popularnych modeli, takich jak Kleine Unicorn oraz jego następcy RAU Unicorn i Vicon Unicorn. Choć producenci tych maszyn zawarli w instrukcjach obsługi informacje na temat siewu rzepaku, rolnicy poszukują praktycznych wskazówek.

Poniżej przedstawiamy praktyczne aspekty przezbrojenia siewnika Unicorn z wyposażenia do siewu buraków w wyposażenie do siewu rzepaku, opierając się na doświadczeniach praktycznych oraz informacjach uzyskanych od rolników stosujących tę technologię. W celu uniknięcia niejasności, podajemy także oficjalne niemieckie nazwy części zamiennych.

Przygotowanie i bezpieczeństwo

Pierwszą czynnością powinno być podniesienie siewnika na odpowiednim wózku widłowym lub ładowarce teleskopowej. Umożliwi to wygodniejszą pracę, zwłaszcza w ciasnych przestrzeniach między sekcjami. Jeśli siewnik jest ustawiony na ziemi, praca staje się znacznie utrudniona. Należy bezwzględnie przestrzegać przepisów BHP, a widły podtrzymujące siewnik zabezpieczyć przed opadnięciem, np. poprzez podłożenie mocnych belek. Niektórzy rolnicy stawiają siewnik na kanale, co może ułatwić pracę, szczególnie w sekcjach przy kołach jezdnych.

Kolejność czynności związanych z przezbrojeniem siewnika

Proces przezbrojenia można podzielić na kilka etapów:

I. Zakup niezbędnych części zamiennych:

• Tarcze wysiewające (Zellenrad) z małymi otworami, dostosowane do wielkości nasion rzepaku. Zalecana waga 1000 nasion (MTZ) mieści się w zakresie 5,5 do 7,0 grama. Waga od 5 do 6 gram jest optymalna, ponieważ większe nasiona mogą się źle przemieszczać, a mniejsze klinować. Producent często oznacza takie tarcze symbolem 2428. Tarcze do rzepaku zazwyczaj posiadają 24 lub 16 otworów. Należy dobrać tarczę z odpowiednią liczbą otworów, uwzględniając typ skrzyni biegów siewnika (6-biegowa lub 3-biegowa) i możliwe odległości wysiewu. Niektóre siewniki Unicorn wyposażone są w dodatkową przekładnię odboczkową (Vorgelege), rozszerzającą zakres odległości.
• Półksiężyce do rzepaku (Abdeckring), które są szersze od półksiężyców do buraków cukrowych, aby zniwelować różnicę w średnicy nasion.
• Wyrzutniki do rzepaku (Auswerferstif), które zastąpią wyrzutniki do buraków (kołki sprężyste - Spannstift).
• Nowe blachy półksiężyców (Verschleiβblech), jeśli dotychczasowe są zużyte (widoczne ślady wyżłobionego rowka).

II. Demontaż analogicznych części do buraków:

1. Demontaż tarczy wysiewającej do buraków: Po zdjęciu zawleczki zabezpieczającej i sprężyny dociskowej, należy zdjąć tarczę. Czasami jest to trudne, ponieważ tarcze mogą się zaklinować, szczególnie jeśli siewnik nie był regularnie czyszczony. Można spróbować delikatnie pokręcać tarczą i jednocześnie ją wyciągać lub wspomóc się ściągaczem. W starszych modelach siewników Unicorn 3, w aluminiowych korpusach (Abdeckung) znajdują się otwory po czujnikach systemu Uni-Check. Jeśli czujniki nie były zamontowane, otwór można zaślepić plastikowym korkiem. Wybijając korek, można przez ten otwór, używając drewnianego wałeczka, delikatnie uderzać w tarczę, aby ją uwolnić. Po zakończeniu pracy należy pamiętać o ponownym zamontowaniu korka.
2. Demontaż półksiężyców i blach: Należy odkręcić cztery śruby krzyżakowe M5x16 mocujące półksiężyce i blachy do korpusu. Śruby te często zapiekają się. W celu ich wykręcenia zaleca się użycie bitu PH2, delikatne wbicie go młotkiem w nacięcie krzyżakowe, a następnie mocne dociskanie i wykręcanie śrub za pomocą nasadki. Przydatny jest wykrętak typu „T” lub „L”. W ciasnych miejscach, np. przy kołach jezdnych, konieczne może być użycie krótkiego wykrętaka. W przypadku uszkodzenia łba śruby, można go rozwiercić lub użyć specjalnych wykrętaków do urwanych śrub.
3. Wybicie wyrzutnika do buraków (Spannstift) za pomocą odpowiedniego wybijaka.

III. Montaż zestawu do rzepaku:

1. Sprawdzenie i ewentualna wymiana blach półksiężyców.
2. Przykręcenie półksiężyców: Można użyć wkrętarki akumulatorowej lub krótkiego śrubokręta/wykrętaka. Często stożkowe śruby krzyżakowe zastępuje się odpowiednimi śrubami imbusowymi.
3. Wbicie stożkowego wyrzutnika do rzepaku: Należy go wbić do momentu, aż wysunięta część będzie nachodziła na otwory tarczy wysiewającej, jednocześnie pilnując, aby nie ocierał się o tarczę podczas jej obrotu.
4. Montaż tarczy wysiewającej: Zabezpieczyć ją sprężyną i zawleczką.
5. Ustawienie wysokości wyrzutnika wewnętrznego („L-ki”): Ten wyrzutnik, przykręcany od zewnętrznej strony korpusu śrubą na klucz 10, jest regulowany w górę i w dół. Jego zadaniem jest usuwanie przyklejonych nasion. Należy go ustawić możliwie blisko tarczy, ale tak, aby nie ocierał się o nią. Zalecana szczelina to 0,2-0,25 mm. Zbyt ciasne ustawienie może uszkodzić cienką tarczę do rzepaku.

IV. Ustawienie przełożenia skrzyni biegów:

Należy ustawić odpowiednie przełożenie, aby uzyskać pożądaną odległość między nasionami, zazwyczaj 5-5,5 cm. Ponieważ tabele wysiewu dla rzepaku nie są powszechnie dostępne, można posiłkować się tabelami dla buraków cukrowych. Przykładowo, jeśli dla buraków z tarczą 6-otworową uzyskujemy odległość 20 cm, to przy tarczy 24-otworowej odległość wyniesie około 5 cm (20 cm / 4, gdyż mamy 4 razy więcej otworów).

V. Próba kręcona:

1. Przy podniesionym siewniku nasypać nasiona rzepaku do wszystkich sekcji. Zgodnie z instrukcją, nasiona rzepaku powinny być wymieszane z talkiem, aby zapobiec ich klejeniu.
2. Pod każdą sekcję podłożyć pojemniki. Kręcąc kołem napędowym, wypełnić tarcze wysiewające i wykonać próbny wysiew. Po kilku obrotach sprawdzić stan nasion. Jeśli nie są rozkruszone, oznacza to prawidłowy dobór wielkości nasion i ustawienie wyrzutników.
3. Nasiona z pojemników wsypać z powrotem do zbiorników. Ponownie ustawić pojemniki pod redlicami i zaznaczyć kredą punkt startowy na kole napędowym.
4. Wykonać określoną liczbę obrotów koła (np. 5 razy) i policzyć ilość nasion w każdym pojemniku. Obwód koła typowego siewnika Unicorn wynosi 200 cm, więc 5 obrotów to teoretyczna odległość 1000 cm. Dzieląc 1000 cm przez liczbę nasion, uzyskamy przybliżoną odległość wysiewu. Należy sprawdzić, czy wszystkie sekcje wysiewają podobną ilość nasion.

Uwaga: Przed siewem w polu ciśnienie w kołach jezdnych powinno wynosić 1,5 bara, aby odległości teoretyczne były zbliżone do rzeczywistych.

Dodatkowe uwagi dotyczące siewu punktowego rzepaku

Przygotowując się do siewu punktowego rzepaku, należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:

• Jakość nasion: Nasiona rzepaku powinny być wyrównane i mieć okrągłą otoczkę. Mniejsze nasiona mogą być pobierane podwójnie, a zróżnicowane utrudniają regulację wyrzutnika „L-ki”, co może prowadzić do podwójnego siewu.
• Stan osi napędzającej tarczę: Należy sprawdzić, czy ośka napędzająca tarczę wysiewającą (Welle Z-16) nie ma luzu. Ewentualny luz można wyeliminować za pomocą podkładek ustalających. Dotyczy to również siewu buraków cukrowych.
• Stan i kształt redlic: Redlice powinny być ostre i mieć kształt litery „V”, a nie „U”.
• Głębokość siewu: Należy ją ustawić w zależności od warunków glebowych.
• Prędkość siewu: Zalecana prędkość to około 6-7 km/h.

Podstawowe zalety siewu punktowego rzepaku

• Przewiewność łanu: Mniejsza podatność na choroby grzybowe.
• Rozkrzewianie roślin: Rzepak wysiewany w szerokich międzyrzędziach (najczęściej 45 cm) dobrze się rozkrzewia i wytwarza zwiększoną liczbę pędów bocznych.
• Warunki wschodowe: Rośliny mają korzystniejsze warunki do szybkiego i równomiernego wschodzenia.
• Rozwój rozety przed zimą: Ułatwiony rozwój, ale należy pamiętać o zastosowaniu jesienią regulatora wzrostu, aby zapobiec nadmiernemu wynoszeniu stożka wzrostu i zwiększyć szanse na przezimowanie.
• Ograniczone zachwaszczenie: Łan pozostaje niezachwaszczony do zbioru, mimo szerokich rzędów.
• Odporność na wjazd opryskiwacza: Plantacja z mocną łodygą główną i silnymi rozgałęzieniami bocznymi dobrze znosi wjazd opryskiwacza.

Doświadczenia rolników i wyniki badań

Rolnicy stosujący technologię siewu punktowego rzepaku siewnikami typu Unicorn podkreślają wymierne korzyści w postaci większej wydajności plonów i oszczędności nasion. Średnia obsada wynosi około 50-55 sztuk na metr kwadratowy, co przekłada się na zużycie około 2-2,5 kg nasion na hektar. Termin agrotechniczny to zazwyczaj 15-30 sierpnia.

Podczas zbioru rzepaku sianego punktowo wymagane jest wyższe prowadzenie hederu, aby nie obciążać kombajnu. Grubsze łodygi rzepaku sianego punktowo zawierają więcej wilgoci, co może zwiększyć wilgotność wymłóconych nasion. W celu zaradzenia temu, rolnicy stosują glifosat na 3 tygodnie przed zbiorem.

W latach 2010 i 2011 przeprowadzono doświadczenia polowe z siewem rzepaku siewnikiem punktowym Unicorn w gospodarstwie rolnym w Gurczu koło Kwidzyna. Rzepak wysiano w rozstawie rzędów 45 cm i odległości między nasionami 6 cm. Porównano siew punktowy (ok. 1,4 kg/ha) z tradycyjną metodą siewu (2,5 kg/ha).

Doświadczenia wykazały, że polowa zdolność wschodów przy siewie punktowym osiągnęła ponad 90%, podczas gdy przy tradycyjnej technice siewu wahała się między 60 a 80%. Wysoką zdolność wschodów uzyskano dzięki precyzyjnemu umieszczeniu nasion na idealną głębokość. Zastosowanie przednich i tylnych kółek dociskowych w siewniku Kverneland Unicorn pozwoliło na wytworzenie właściwego mikroklimatu dla wschodów nawet w warunkach suchych. Rośliny nie konkurowały między sobą, co ograniczało skłonność do wybujałości, szczególnie podczas łagodnej jesieni.

Sezon wegetacyjny 2011 był trudny dla rzepaku ozimego z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych. Mimo to, plony rzepaku sianego punktowo i tradycyjnie kształtowały się na podobnym poziomie. Główne zalety siewu punktowego to oszczędność nasion (około 1 kg/ha) i mniejsza podatność na wyleganie.

Znaczenie agrotechniki w uprawie rzepaku

Rzepak jest uprawą wymagającą, a sukces w jej prowadzeniu zależy od poprawnie wykonanej agrotechniki w odpowiednim terminie. Kluczowym zabiegiem jest siew, który determinuje wzrost i pokrój roślin przed zimą oraz wpływa na efektywność pozostałych czynników plonotwórczych. Rzepak ozimy ma wysokie wymagania pokarmowe, pobierając znaczne ilości azotu, fosforu i potasu już jesienią. Fosfor i potas zwiększają mrozoodporność, a mikroelementy są również niezbędne.

Stanowisko pod uprawę powinno być zasobne w makroelementy, a pH gleby powinno wynosić powyżej 6. Najlepsze gleby to kompleks pszenny bardzo dobrego i dobrego, żytni bardzo dobry oraz pszenny górski. Dobór materiału siewnego i właściwy termin siewu (połowa do końca sierpnia) są niezwykle ważne. Rośliny potrzebują dobrego uwilgotnienia gleby od samego początku. Istotna jest także suma temperatur jesienią (700-850°C), która gwarantuje dobre przygotowanie się do okresu spoczynku zimowego.

Dla szybkiego i wyrównanego startu rośliny muszą być zaopatrzone w łatwo dostępne składniki pokarmowe już od wczesnej fazy rozwojowej. Należy zadbać o rozwój systemu korzeniowego, zwarty pokrój i nisko osadzony pąk wierzchołkowy, co zwiększa szanse na dobre przezimowanie. Silnie ukorzenione rośliny lepiej regenerują się po uszkodzeniach.

Innowacje w nawożeniu i siewie

Zapewnienie równomiernego wysiewu nawozów było dotychczas osiągane dzięki precyzyjnym rozsiewaczom i wysokiej jakości nawozom. Jednak nie gwarantowało to podania składnika w bezpośredniej bliskości kiełkujących nasion. Rozwiązaniem jest aplikacja nawozu wspólnie z nasionami w redlicy nasiennej, co jest możliwe przy siewie punktowym w „szerokie rzędy” (45 cm).

Metoda ta zyskuje zwolenników ze względu na:

• Bardzo dobre wschody: Lepsze podsiąkanie wody glebowej (klinowa redlica + kółko dociskowe).
• Równomierny rozwój roślin: Lepsze przezimowanie (brak bezpośredniej konkurencji) i stabilny, pewny plon.

Doświadczenia polowe potwierdzają, że zdolność wschodów przy siewie punktowym jest znacznie wyższa (ponad 90%) niż przy tradycyjnych metodach, co średnio zwiększa polową zdolność wschodów o 15-20%. Wysoką efektywność gwarantuje precyzyjne umieszczenie nasion na idealną głębokość.

Stosowanie nawozów mikrogranulowanych w uprawie rzepaku możliwe jest przy użyciu siewników fabrycznie wyposażonych w przystawkę lub po doposażeniu w aplikatory. Nawóz jest dostarczany bezpośrednio do redlicy nasiennej. Uniwersalna przystawka mocowana jest na siewniku, a nawóz jest pneumatycznie transportowany w bezpośrednie sąsiedztwo nasion.

Jeśli rolnik posiada siewnik do buraków cukrowych, istnieje możliwość jego adaptacji do siewu punktowego rzepaku poprzez wymianę tarcz wysiewających i instalację aplikatora. Następnie należy dobrać odpowiedni nawóz startowy zawierający azot, fosfor, siarkę, wapń oraz substancję biostymulującą (kompleks Physio+).

Podsumowanie korzyści z siewu punktowego rzepaku

Zasiewanie plantacji rzepaku metodą punktową wiąże się z niższymi kosztami materiału siewnego i ułatwia późniejszą pielęgnację. Termin siewu, będący elementem całkowicie bezkosztowym, ma kluczowe znaczenie. Szybkie i równomierne wschody zapewniają równe warunki rozwoju dla wszystkich roślin, co przekłada się na ich dobre przygotowanie do zimy i równomierne plonowanie.

Optymalna obsada to zasada „lepiej mieć na plantacji mniej mocnych, dobrze zbudowanych roślin niż wiele słabych, z cienkimi łodygami”. Siew rzepaku powinien być wykonany najwyższej jakości siewnikiem, a siewniki punktowe (pneumatyczne i mechaniczne) gwarantują najwyższą jakość siewu.

Rzepak wysiewany punktowo najczęściej w rzędach co 45 cm (jak buraki cukrowe) i co 6-9 cm w rzędzie, osiąga obsadę między 25 a 35 roślin na m². Dzięki silnej zdolności do rozgałęziania, rzepak efektywnie wykorzystuje dostępną przestrzeń.

Precyzyjne umieszczenie wszystkich nasion na jednakowej głębokości (około 2 cm) zapewnia jednoczesne kiełkowanie i wschody. Mniejsza norma wysiewu nasion pozwala na oszczędności, które można przeznaczyć na zakup lepszej odmiany lub nawozu mikrogranulowanego, zapewniającego lepsze odżywienie roślin przed zimą.

Precyzyjna głębokość siewu i kółko dogniatające sprawiają, że wschody są znacznie szybsze i bardziej wyrównane niż przy siewie tradycyjnymi siewnikami zbożowymi. Wyrównane wschody i rozwój plantacji ułatwiają dalszą pielęgnację. Równomierne rozmieszczenie nasion zapewnia każdej roślinie jednakową przestrzeń do wzrostu. Rozety liści pozostają nisko przy ziemi, a korzenie są mocne. Brak nierównej konkurencji między roślinami pozwala na prawidłowy wzrost i przygotowanie do zimy.

Plantacje siane punktowo wchodzą w zimę w dobrej kondycji. Wiosną łan jest lepiej przewietrzony, co przekłada się na łatwiejsze utrzymanie zdrowej plantacji. Łan rzepaku sianego punktowo charakteryzuje się mocnymi łodygami i mniejszą podatnością na wyleganie.

tags: #tani #siewnik #punktowy #do #rzepaku