Pojazdy ewakuacyjne i ratownictwa technicznego odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu mobilności i sprawności operacyjnej sił zbrojnych. W obliczu rosnących wymagań pola walki, armie poszukują rozwiązań, które łączą w sobie wysoką dzielność terenową, zdolności holownicze oraz ochronę załogi. Czeska firma Tatra, znana ze swoich wytrzymałych podwozi, oferuje szereg pojazdów spełniających te kryteria, zarówno w postaci dedykowanych maszyn ewakuacyjnych, jak i wielofunkcyjnych warsztatów polowych.
Wprowadzenie do Potrzeb Ewakuacyjnych w Siłach Zbrojnych
Inspektorat Uzbrojenia (IU) określał wymagania dla terenowych, ciężkich kołowych pojazdów ewakuacji i ratownictwa technicznego. Musiały one mieć możliwość podniesienia i holowania pojazdów ciężarowych, kołowych transporterów opancerzonych Rosomak lub innych maszyn, takich jak armatohaubica Dana, o masie całkowitej do 26 ton. Wymagany napęd na wszystkie koła (układ 8x8), kabina przystosowana do przewozu 4 osób, zapewniająca ochronę załogi na poziomie minimum 2 według normy STANAG 4569. Opancerzone musiały być także zbiorniki paliwa. Na podwoziu wymagano zainstalowania żurawia hydraulicznego o zasięgu minimum 7 m i udźwigu co najmniej 8 ton, co w istotny sposób różniło się od wcześniejszych Wymagań Taktyczno-Technicznych Szefa Sztabu Generalnego WP, gdzie żuraw miał zapewniać udźwig co najmniej 16,5 tony.
Termin realizacji zamówienia na 27 ciężkich kołowych pojazdów ewakuacji i ratownictwa technicznego przewidziano na lata 2014-2018. Równolegle, w ramach zakupu opancerzonych ciągników siodłowych, IU dążyło do pozyskania pojazdów z napędem na wszystkie koła w konfiguracji 8x8, przystosowanych do współpracy z naczepami NS 300W oraz NS 600W. Zestawy te miały tworzyć jednostki o dopuszczalnej masie całkowitej minimum 120 ton, przeznaczone do przewozu czołgów i ciężkiego sprzętu gąsienicowego w trudnych warunkach terenowych, zarówno w czasie działań bojowych, jak i w czasie pokoju. Realizacja tego zamówienia była planowana na lata 2014-2015.
Siły Zbrojne RP od lat mierzą się z wyzwaniami we wdrażaniu ciężkich kołowych terenowych samochodów naprawczo-ewakuacyjnych. Posiadane wozy naprawcze, w tym te oparte na Starach 266, często oferują jedynie ograniczone wsparcie i wykazują limitowane możliwości holowania uszkodzonego sprzętu.
Czeska Koncepcja: Tatra T815-7-D 8×8 jako Hybryda Warsztatowo-Ewakuacyjna
W odróżnieniu od polskiego podejścia, armia czeska (ACR) przyjęła roztropną strategię, wybierając 4-osiowe podwozie Tatry jako bazę zarówno dla typowych terenowych wozów ewakuacji i ratownictwa technicznego, jak i mobilnych warsztatów z zachowaniem możliwości holowania ciężkiego sprzętu kołowego w warunkach polowych.
Specyfikacja i Modyfikacje
Pod koniec 2017 roku Vojenský technický ústav, s. p. (VUT) przekazał ACR pięć samochodów Tatra T815-7-D 8×8 ze specjalistycznymi nadwoziami, pełniącymi rolę ciężkich mobilnych wozów warsztatowych i obsługi technicznej. Pojazdy te występują w dwóch modyfikacjach, zależnie od poziomu wsparcia serwisowo-naprawczego:
- Trzy mobilne pojazdowe warsztaty w odmianie T815-7-D 8×8 V, przeznaczone do udzielania pomocy technicznej, obsługi i napraw wozów bojowych z rodziny Pandur na poziomie pierwszym.
- Dwa pozostałe, w wariancie T815-7-D 8×8, zabezpieczają bardziej rozbudowany poziom drugi wsparcia.
W roli nośnika tych wozów naprawczych i wsparcia technicznego, z pewnymi funkcjami ewakuacyjnymi, wykorzystano w pełni terenowe, 4-osiowe podwozia. Są one wyposażone w 408-konny silnik, wyłącznie pojedyncze ogumienie oraz integralnie opancerzoną, obniżoną, wydłużoną, czterodrzwiową, pięcioosobową kabinę-kapsułę, pochodzącą z izraelskiego przedsiębiorstwa Plasan. Całość charakteryzuje się bardzo wysoką dzielnością terenową, mobilnością taktyczną, dobrą manewrowością oraz zapewnia załodze wystarczające bezpieczeństwo balistyczne i przeciwminowe.
Funkcje i Możliwości Holowania
Pojazd warsztatowy jest przeznaczony do wykonywania obsługi technicznej i napraw bieżących (pokojowych i wojennych) średnich kołowych pojazdów opancerzonych w różnych warunkach klimatycznych i terenowych. Zapewnia szybki transport załogi w kabinie z ochroną balistyczną i przeciwminową, umożliwiając prowadzenie ognia z działa zamontowanego z włazu dachowego. Jest również w stanie holować uszkodzone wozy KBV i KOT za pomocą specjalnego zaczepu oraz holu sztywnego lub wózka, w warunkach polowych, po drogach leśnych i gruntowych wszystkich klas na dystansie do 30 km. Tym samym, w pewnym zakresie, pojazdy te mogą subsydiować znacznie droższe klasyczne wozy ewakuacji i ratownictwa technicznego, stanowiąc rozsądną alternatywę kosztową i użytkową. Masa holowanych pojazdów na drogach utwardzonych może dochodzić do 70 000 kg, a zestawy mogą osiągać dopuszczalną masę całkowitą nawet 90 000 kg.
Czeskie mobilne warsztaty wykazują pewien dualizm zastosowaniowo-użytkowy - są eksploatacyjnymi hybrydami. Poza funkcją wozu naprawczo-przeglądowego mogą pełnić określone zadania ciężkiego wozu ewakuacji i ratownictwa technicznego. Załogi T815-7-D 8×8 V i T815-7-D 8×8 są w stanie wykonywać zadania takie jak czyszczenie podzespołów, sprawdzanie stanu technicznego, usuwanie awarii operacyjnych i małych uszkodzeń, zapewnianie wsparcia technicznego na poziomach 1 i 2, a także wykonywanie napraw pośrednich podwozi i systemów uzbrojenia wozów KBV i KOT.
Uzasadnienie Czeskiego Wyboru
Czesi tłumaczą swój wybór trzema głównymi czynnikami:
Wszechstronne możliwości holowania: Taki wóz wsparcia techniczno-obsługowego może samodzielnie holować każdy pojazd kołowy, jeśli nie doszło do uszkodzenia układu jezdnego czy napędowego. W warunkach terenowych jest to masa do 35-40 ton, a w warunkach drogowych do 60 ton. Oznacza to zdolność do holowania wszystkich pojazdów kołowych armii, zwiększając elastyczność i ograniczając wydatki, gdyż do uszkodzonej jednostki wysyła się tylko jeden, wielofunkcyjny pojazd.
Zwiększone bezpieczeństwo i efektywność: Wysyłanie jednego pojazdu zamiast dwóch (warsztatowego i holownika) w rejon zagrożony atakami zmniejsza liczbę narażonych osób. Ponadto obniża koszty szkolenia załóg i minimalizuje ryzyko strat wysoko wykwalifikowanych specjalistów.
Oszczędności ekonomiczne: Użycie wozu obsługi technicznej w roli holownika jest tańsze niż wykorzystanie dedykowanego Ciężkiego Kołowego Pojazdu Ewakuacji oraz Ratownictwa. Z tego powodu wskazana jest maksymalna unifikacja takiego wozu z dotychczas użytkowanymi przez wojsko wieloosiowymi podwoziami terenowymi, najlepiej w układzie napędowym 8×8. Unifikacja ta dotyczy przede wszystkim modułowej bazy komponentowej, co upraszcza naprawy i gospodarkę częściami zamiennymi, redukując koszty w tym obszarze.
Rozwój i Innowacje w Rodzinie Tatra Force
Tatra planuje istotne zmiany w układach napędowych ciężarówek rodziny Force, wprowadzając układy hybrydowe i nowe silniki wysokoprężne, zarówno własne (V12), jak i importowane (Caterpillar).
Napęd Hybrydowy
Pierwszy z nich, czteroosiowy pojazd w układzie napędowym 8×8, ma otrzymać napęd hybrydowy. Układ ten będzie składał się z 8-cylindrowego, widlastego, chłodzonego powietrzem, 12,667-litrowego silnika wysokoprężnego Tatry Euro 3 o mocy 300 kW/408 KM i maksymalnym momencie obrotowym 2100 Nm, połączonego poprzez sprzęgło z silnikiem elektrycznym o mocy również 300 kW. Będzie to układ równoległy, umożliwiający jazdę wyłącznie przy użyciu silnika spalinowego, elektrycznego lub obydwu jednocześnie. Tryb pracy obydwu jednostek będzie uruchamiany automatycznie w sytuacjach większego zapotrzebowania na siłę napędową, takich jak gwałtowne przyspieszanie, podjeżdżanie na wzniesienie czy ruszanie z ciężkim ładunkiem. Jest to tzw. elektryczny napęd wspomagający, który sprawdzi się w ciężkich transporterach logistycznych, ciągnikach siodłowo-balastowych oraz odmianach warsztatowo-ewakuacyjnych i ratowniczo-ewakuacyjnych.
Tryb w pełni elektryczny, nazywany "cichym", jest bezemisyjny i charakteryzuje się zredukowaną sygnaturą termalną, co jest wyjątkowo wskazane w operacjach blisko linii frontu lub wroga. Jak wskazują Czesi, analiza wojny na Ukrainie potwierdza, że taki tryb jazdy jest istotny nie tylko dla lżejszych aut zwiadowczych, ale także dla ciężkich transporterów logistycznych i nośników systemów uzbrojenia. Pojemność pokładowego systemu akumulatorów wynosi 70 kWh, co powinno wystarczyć na pokonanie w trybie cichym od 15 do 25 km, w zależności od warunków drogowych i masy pojazdu.
Nowe Silniki Wysokoprężne
Tatra wprowadza również 19-litrowy, 12-cylindrowy, widlasty silnik, który jest powrotem do wcześniejszych rozwiązań. Ma on spełniać normę czystości spalin Euro 3, a w trybie militarnym (bez spełniania Euro 3) osiągać maksymalnie 440 kW/597 KM i 3000 Nm momentu obrotowego. Dodatkowo, od lat 2024-2025, Tatra planuje zastąpić militarne silniki Cummins o mocy 324 kW/440 KM militarnymi silnikami Caterpillar z serii C9 (C9.3 ACERT Defence). Są to silniki 6-cylindrowe, rzędowe, o pojemności 8,8 litra, uzyskujące w wydaniu militarnym moc maksymalną nawet 386 kW/525 KM (przy niespełnianiu norm czystości spalin). Koncepcja budowy Tatry umożliwia montaż zarówno własnych silników chłodzonych powietrzem (z przodu kabiny), jak i zewnętrznych dostawców chłodzonych cieczą (bardziej cofnięte).
Tatra Bison: Trzyosiowy Pojazd Ewakuacji i Ratownictwa Technicznego
Podczas targów IDET 2021 firma Tatra Trucks zaprezentowała ciężki terenowy samochód ewakuacji i ratownictwa technicznego Bison, opracowany we współpracy z austriacką firmą EMPL Fahrzeugwerk. Ten wspólny produkt bazuje na trzyosiowym podwoziu z cywilno-wojskowej serii Force - typ T 815-7 6×6.1R. Podwozie to, ze względu na rodzaj zabudowy, charakteryzuje się zwiększonym rozstawem osi 1 i 2 oraz skróconym zwisem tylnym, co pozwala na lepsze dopasowanie do specjalistycznych nadwozi. Należy jednak zaznaczyć, że w kategorii ciężkich terenowych wozów ewakuacji i ratownictwa technicznego, wersja ta jest klasyfikowana jako lżejsza ze względu na ograniczenia dopuszczalnej masy całkowitej podwozia trzyosiowego w porównaniu do odmian czteroosiowych.
Kabina pojazdu jest długa, typu militarnego, bazowo bez opancerzenia, standardowo stosowana w linii Force. Wyróżnia ją zredukowana wysokość, płaskie ściany oraz potężny, stalowy zderzak. Do napędu wykorzystano silnik Cummins chłodzony cieczą. W celu zagwarantowania ponadprzeciętnych zdolności terenowych, na wszystkich kołach założono pojedyncze ogumienie, dodatkowo wyposażone w układ centralnego pompowania kół. Koło zapasowe ulokowano w module zakabinowym i podnosi się je za pomocą specjalnego żurawika.
Specjalistyczna zabudowa ewakuacyjna wykonana przez firmę EMPL Fahrzeugwerk GmbH obejmuje boczne moduły sprzętowe, z każdej strony zawierające po cztery zamykane skrzynie na sprzęt i wyposażenie. Tak skompletowany pojazd ratowniczo-ewakuacyjny może być wykorzystany do holowania i usuwania unieruchomionych aut osobowych, ciężarowych, autobusów, ciągników z naczepami oraz innych pojazdów specjalnych. Tatra Bison pomyślnie przeszedł testy u klienta ze Środkowego Wschodu, w warunkach pustynnych, przy temperaturach dochodzących do 52°C.
Wkład Firmy Szczęśniak PS w Rozwiązania Ewakuacyjne
Polska firma Szczęśniak PS z Bielska-Białej posiada bogate doświadczenie w budowie ciężkich cywilnych samochodów ratownictwa drogowego oraz wojskowych ciężkich terenowych wozów ewakuacji i ratownictwa technicznego, w tym z opancerzoną kabiną. Ich działania w tej materii rozpoczęły się w drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku, co zaowocowało przygotowaniem funkcjonalnego prototypu Kołowego Wozu Zabezpieczenia Technicznego 1 (KWZT 1). Pojazd ten, ujawniony na targach Eurosatory w 2010 roku, bazował na 4-osiowym podwoziu Tatra z serii Force - T815-7 i charakteryzował się parametrami zaliczającymi go do jednych z najlepszych na świecie, co potwierdziły liczne testy.
Mimo że pierwotny wyrób polskiego MON padł na konkurencyjną propozycję, Szczęśniak PS kontynuował rozwój, tworząc warianty KWZT-2 i KWZT-3, również na 4-osiowych podwoziach Tatra z linii Force. Oba te pojazdy odniosły umiarkowany sukces komercyjny, trafiając do armii Zjednoczonych Emiratów Arabskich i czeskiej.
Charakterystyka Pojazdu Szczęśniak PS na Podwoziu Astra 8×8
W późniejszym okresie firma Szczęśniak PS wykorzystała podwozie Astra - IVECO/Astra ze wzmocnionego specjalizowanego typoszeregu HD9 - typ Astra 8×8 HD9 88.48 do skompletowania kolejnego pojazdu tego rodzaju, podyktowanego wymaganiami klienta. Przygotowany przez Szczęśniak PS ciężki kołowy pojazd ewakuacji i ratownictwa technicznego na podwoziu ASTRA 8×8 to wysoce mobilny pojazd specjalistyczny, przeznaczony do wsparcia technicznego, działań ratowniczych oraz ewakuacji ciężkich pojazdów bojowych i transportowych w warunkach pola walki oraz na drogach.
Zabudowa pojazdu ma charakter modułowy, co pozwala na dobór poszczególnych składowych, takich jak żuraw czy wciągarki, w zależności od wymogów konkretnego odbiorcy. Modułowość ta umożliwia również posadowienie zabudowy na wybranym przez klienta podwoziu o określonej nośności i wielkości powierzchni do załadunku. Pojazd ten, wyposażony w wyłącznie pojedyncze ogumienie, jest w stanie holować po bezdrożach pojazdy kołowe o masie do 28-32 ton, a na drogach publicznych tworzyć zestawy o masie całkowitej do 90-100 ton, co oznacza zdolność do holowania kołowych zestawów drogowych o masie do około 70 ton. Jedną z głównych składowych tego nadwozia stanowi zaawansowany technologicznie żuraw hydrauliczny ROTATOR model 3000.2 Z, o udźwigu roboczym 40 000 kg przy kącie ramienia 50°.
tags: #tatra #ciagnik #ewakuacyjny