Ciągnik jednoosiowy Dzik to ikona polskiej mechanizacji rolnictwa, która wraz z modelem Ursus C308 wypełniła niszę najmniejszych maszyn pociągowych. Powstanie tej serii było odpowiedzią na potrzeby powojennej Polski, w szczególności na dynamiczny rozwój gospodarstw leśnych i rolnych, gdzie w latach 50. XX wieku koń wciąż pozostawał główną siłą pociągową.
Geneza i pierwsze kroki konstrukcyjne
Prace nad uniwersalnym ciągnikiem rozpoczęto w 1957 roku. Do zagospodarowania tej niszy przystąpiły równocześnie Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Maszynowego Leśnictwa we Wrocławiu oraz Zakłady Mechaniczne Ursus. Głównymi projektantami pierwotnego modelu byli inżynierowie Tomasz Pacyński i Stanisław Goriaczko.
Produkcja seryjna ruszyła w 1958 roku w Gorzowskim Zakładzie Przemysłu Maszynowego Leśnictwa (GZPML). Pierwszy model, oznaczony jako Dzik-1, ważył 400 kg i był wyposażony w dwusuwowy, gaźnikowy silnik S-82 o mocy 8 KM, produkowany przez Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego w Bielsku-Białej. W ciągu pierwszego roku na rynek trafiło ponad 300 egzemplarzy tej maszyny.
Ewolucja modelu: Dzik-2 i Dzik-21
Po zebraniu doświadczeń z eksploatacji pierwszej wersji, w 1960 roku wprowadzono do produkcji zmodernizowany model Dzik-2. Konstrukcja została gruntownie przebudowana w celu usunięcia usterek i poprawy ergonomii.
- Silnik: Zastosowano jednostkę S-261C o pojemności 372 cm³ i mocy 8,5 KM, która była trwalsza i bardziej ekonomiczna.
- Ergonomia: Wprowadzono otwieraną pokrywę silnika oraz nóżkę podporową, która składała się automatycznie w chwili ruszenia.
- Obsługa: Uproszczono system przełączania biegów i blokad, umożliwiając obsługę maszyny osobom bez specjalistycznych kwalifikacji.
Na początku lat 70. zadebiutowała kolejna wersja - Dzik-21. Głównym wyróżnikiem był silnik WSM typ 160 o mocy 11 KM. W drugiej połowie lat 70. produkcję przeniesiono do Wytwórni Urządzeń Komunalnych (WUKO) w Stąporkowie, gdzie ciągnik przeszedł ostatnią modernizację, obejmującą m.in. adaptację maski z ciągnika Ursus C-330.
Wszechstronność i osprzęt
Dzik był maszyną niezwykle uniwersalną. Dzięki regulowanemu ramieniu kierownicy, operator mógł prowadzić ciągnik, idąc obok maszyny. Do pracy z większym osprzętem stworzono wózek MWZ-2 „Lis”, który zapewniał siedzenie dla traktorzysty i zwiększał komfort pracy.
| Parametr | Dzik-1 | Dzik-2 |
|---|---|---|
| Masa | 400 kg | 502 kg |
| Silnik | S-82 (8 KM) | S-261C (8,5 KM) |
| Skrzynia biegów | 3 przód / 1 tył | Zmodernizowana, wzmocniona |
Maszyna współpracowała z szerokim wachlarzem narzędzi: od kosiarki listwowej i bijakowej, po przyczepę transportową PM-5, która pozwalała na przewóz ładunków o masie do 1000 kg. W 1970 roku „Informator Agromy” podawał cenę nowego Dzika 2 na poziomie 23,3 tys. zł, co stanowiło istotną inwestycję dla ówczesnego rolnika.
dzik 2
Historia polskiego ciągnika jednoosiowego zakończyła się na przełomie lat 70. i 80., jednak do dziś Dzik pozostaje cenionym obiektem wśród pasjonatów techniki rolniczej, stanowiąc symbol inżynierskiej pomysłowości tamtych lat.
tags: #traktorek #dzi #dolnoslaski