Historia i charakterystyka ciągnika jednoosiowego Dzik z wyciągarką

Ciągnik jednoosiowy, potocznie nazywany „jednoosiówką” lub „dzikiem”, to maszyna rolnicza i leśna, która odegrała znaczącą rolę w polskim przemyśle. Ten artykuł przedstawia historię rozwoju, dane techniczne oraz ewolucję modeli ciągników Dzik, a także omawia nowoczesne alternatywy, takie jak traktor jednoosiowy z glebogryzarką Mastercut MC370G.

Geneza i rozwój pierwszego "Dzika" (Dzik-1)

W latach 50. XX wieku, w związku ze znacznym rozwojem gospodarstw leśnych, dostrzeżono potrzebę wprowadzenia maszyn, które ułatwiłyby pracę i zwiększyły wydajność. Zlecenie na opracowanie konstrukcji uniwersalnego ciągnika do pracy w terenie leśnym otrzymało Wrocławskie Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Maszynowego Leśnictwa. Projekt opracowano w roku 1957, a jego autorami byli inż. Tomasz Pacyński i inż. Stanisław Goriaczko.

Charakterystyka techniczna Dzik-1

• Napęd stanowił dwusuwowy silnik spalinowy S-82 z Andrychowskiej Wytwórni, o mocy około 8 KM, konstrukcji Fryderyka Bluemkego.
• Był to silnik gaźnikowy, dwusuwowy, chłodzony powietrzem, o pojemności skokowej 343 cm³. Pojazd był zasilany mieszanką benzyny samochodowej i oleju silnikowego w stosunku 1:20.
• Nowością była skrzynia biegów z trzema prędkościami do przodu (2,6; 4,1 i 14 km/h) oraz jedną wsteczną (3 km/h). Zmiana biegów odbywała się za pomocą sprzęgieł przesuwanych krzywkami. Koła zębate skrzynki były starannie obrobione metodą wiórkowania i utwardzone przez cyjanowanie.
• Uniwersalność ciągnika podkreślała możliwość regulacji obrotów wałka przekaźnika mocy w granicach od 200 do 1000 obr./min, co pozwalało na wykorzystanie go do napędu maszyn stacyjnych, np. pomp.
• Koła bieżne ciągnika osadzone były na półosiach ułożyskowanych w korpusie skrzyni biegów i mechanizmu różnicowego. Rozstaw kół można było łatwo nastawić na dowolną wielkość w granicach 580-950 mm. Z oponami o wymiarze 700 x 16, prześwit podwozia wynosił 300 mm.
• Dociążniki o łącznym ciężarze 100 kg umieszczano na kołach oraz na zderzaku przednim.
• Kierowanie ciągnikiem odbywało się poprzez pchanie go pieszo za lub obok. Rura wydechowa o zmienianym kierunku wydalania spalin umieszczona była z przodu ciągnika.
• Instalacja świetlna i sygnał dźwiękowy zasilane były od prądnico-iskrownika. Zbiornik paliwa o pojemności 12 litrów umieszczony był u góry.

Konstrukcję uniwersalnego ciągnika uważano za udaną i na wskroś nowoczesną. Na początku 1958 roku wykonana została seria prototypowa 3 sztuk ciągników, którym nadano nazwę "Dzik". Po testach eksploatacyjnych i wyeliminowaniu usterek, w lutym 1959 roku ciągnik "Dzik" dopuszczono do seryjnej produkcji. Przeznaczeniem jednoosiowego ciągnika "Dzik" była praca w leśnictwie, sadownictwie oraz gospodarstwach rolnych. W ciągu roku seryjnej produkcji wypuszczono na rynek ponad 300 sztuk ciągników "Dzik 1".

Ciągnik Dzik-2: modernizacja i ulepszenia

Ciągnik jednoosiowy "Dzik-2" był całkowicie zmodernizowaną wersją "Dzik-1", produkowaną przez Gorzowski Zakład Przemysłu Maszynowego Leśnictwa w latach 1958-1959. Głównym celem modernizacji było usunięcie usterek konstrukcyjnych z "Dzik-1", uproszczenie systemu przełączania biegów i blokad, tak aby każdy posiadacz ciągnika mógł go obsługiwać bez specjalnych kwalifikacji.

Kluczowe zmiany w Dzik-2

• Zastosowano nowy, trwalszy silnik WSM typ S-261C o mocy 8,5 KM.
• Nowa, uproszczona i odmykana maska pozwalała na łatwy dostęp do silnika.
• Zmodernizowana nóżka zamykała się automatycznie z chwilą ruszenia ciągnika do przodu, co polepszało parametry eksploatacyjne.
• Ciągnik Dzik 2 był przeznaczony do prac w leśnictwie, rolnictwie, do transportu oraz do napędu wciągarek linowych.

Według "Informatora Agromy" z 1970 roku, ciągnik jednoosiowy Dzik 2 kosztował 23,3 tys. zł. Dla porównania, Ursus C330 bez dodatkowego wyposażenia kosztował 77 tys. zł. Masa ciągnika Dzik-2 wynosiła 502 kg, a jego maksymalna prędkość to około 14 km/h.

Dzik-21: ostatnia odsłona historycznego ciągnika

Na początku lat 70. XX wieku wprowadzono kolejną wersję ciągnika pod oznaczeniem "Dzik-21". Zmiany nie były tak znaczące jak te między poprzednimi typami, jednak wprowadzono silnik WSM typ 160.03 o mocy 11 KM, opracowany na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261.

Około roku 1980, zapewne widząc kres świetności ciągników jednoosiowych, wyprodukowano ostatnią serię ciągników "Dzik-21". Produkcją zajęła się Wytwórnia Urządzeń Komunalnych "WUKO" w Stąporkowie. Jednostkę napędową nadal stanowił silnik WSM typ 160. Zamiast oryginalnej, charakterystycznej maski z jednym centralnym reflektorem, zastosowano odpowiednio dopasowaną maskę stosowaną w ciągnikach "Ursus C-330", posiadającą dwa boczne reflektory. To rozwiązanie, choć zapewniało unifikację, niekorzystnie wpłynęło na gabaryty ciągnika i łatwość omijania przeszkód, zwłaszcza przy pracy w sadzie.

Ciągnik Dzik-21 był dostępny z przeznaczonym do współpracy z nim urządzeniem transportowym, rolniczym PM-5, również produkcji "WUKO" w Stąporkowie. Dzięki metalowej konstrukcji, z dołączanymi burtami dodatkowymi, osadzonej na przedłużonej, kompletnej tylnej osi samochodu "Syrena", można było nim przewozić ładunki o masie do 1000 kg.

Na tym modelu kończy się historia polskiego ciągnika jednoosiowego "Dzik". Silniki zdemontowane z „Dzików” często wykorzystywano w gospodarstwach rolnych do napędu innych maszyn, dlatego niewiele z tych pojazdów zachowało się w stanie nadającym się do użytku.

Nowoczesne alternatywy: traktor jednoosiowy Mastercut MC370G z glebogryzarką

Współczesny rynek oferuje zaawansowane traktory jednoosiowe, takie jak MASTERCUT MC370G, które łączą historyczną ideę uniwersalności z nowoczesną technologią. Jest to profesjonalny traktor jednoosiowy z silnikiem o mocy 15 KM, wyposażony w glebogryzarkę o szerokości 80 cm, stworzony do intensywnych prac ogrodniczych, rolniczych i komunalnych.

Cechy i możliwości Mastercut MC370G

• Silnik Loncin G420FD o mocy 15 KM i maksymalnym momencie obrotowym 26,5 Nm zapewnia efektywną pracę nawet w trudnych warunkach.
• Napęd z 3 biegami do przodu i 2 do tyłu oraz blokada mechanizmu różnicowego gwarantują wysoką trakcję, pełną kontrolę i bezpieczeństwo w każdym terenie.
• Pojemny zbiornik paliwa (6,5 l) i misa olejowa (1,1 l) zapewniają długi czas pracy. Silnik wyposażony jest w podwójny system rozruchu: ręczny szarpak i elektryczny rozrusznik na kluczyk.
• Standardową przystawką jest glebogryzarka o szerokości roboczej 80 cm z 24 nożami, optymalna do spulchniania, napowietrzania i usuwania chwastów.
• Konstrukcja ramy i przekładni pozwala na szybki montaż dodatkowych narzędzi, takich jak kosiarki (listwowe i bijakowe), spych do śniegu, zamiatarki, pługi obrotowe, przyczepki transportowe czy wirniki śnieżne.
• Regulowane uchwyty oraz wygodnie rozmieszczone dźwignie i manetki zapewniają precyzyjne sterowanie i łatwość obsługi.
• Urządzenie jest odporne na przeciążenia i wstrząsy dzięki masywnej ramie, przekładni na kołach zębatych i wysokiej jakości stali.

Wybór odpowiedniego ciągnika jednoosiowego powinien być uzależniony od indywidualnych potrzeb. Ważne jest, aby zwrócić uwagę na moc silnika, możliwość montażu dyferencjału (mechanizmu różnicowego), który ułatwia skręcanie ciężkim maszynom, oraz dostępność różnorodnych przystawek roboczych.

tags: #traktorek #dzik #z #wyciagarka