Traktorek Dzik i jego ewolucja – od leśnictwa po gospodarstwa domowe

Traktorek "Dzik" to polski jednoosiowy ciągnik, który zyskał uznanie dzięki swojej wszechstronności i niezawodności w pracach leśnych, sadowniczych i rolniczych. Jego historia sięga lat 50. XX wieku, kiedy to zauważono potrzebę dostarczenia do gospodarstw leśnych maszyn ułatwiających pracę i zwiększających wydajność.

Historia i rozwój ciągników "Dzik"

Początki - "Dzik-1"

Zlecenie opracowania konstrukcji uniwersalnego ciągnika do pracy w terenie leśnym przekazano do Wrocławskiego Biura Konstrukcyjnego Przemysłu Maszynowego Leśnictwa w 1957 roku. Główni projektanci, inż. Tomasz Pacyński i inż. Stanisław Goriaczko, oparli projekt na dwusuwowym silniku spalinowym S-82 z Wytwórni Sprzętu Mechanicznego „Polmo” w Bielsku-Białej.

• Silnik: Andrychowska Wytwórnia S-82, dwusuwowy, gaźnikowy, chłodzony powietrzem, o pojemności skokowej 343 cm³ i mocy około 8 KM. Zasilany był mieszanką benzyny samochodowej i oleju silnikowego w stosunku 1:20.
• Skrzynia biegów: Nowatorska konstrukcja z trzema biegami do przodu (2,6; 4,1 i 14 km/h) oraz jednym wstecznym (3 km/h). Zmiana biegów odbywała się za pomocą sprzęgieł przesuwanych krzywkami. Koła zębate skrzyni były starannie obrobione i utwardzone przez cyjanowanie.
• Uniwersalność: Obroty wałka przekaźnika mocy były regulowane w granicach od 200 do 1000 obr./min, co pozwalało na wykorzystanie ciągnika do napędu maszyn stacyjnych.
• Koła: Osadzone na półosiach ułożyskowanych w korpusie skrzyni biegów i mechanizmu różnicowego. Rozstaw kół był regulowany w zakresie 580 - 950 mm. Z oponami o wymiarze 700 x 16, prześwit podwozia wynosił 300 mm. Na kołach i zderzaku przednim umieszczano dociążniki o łącznej masie 100 kg.
• Obsługa: Kierowanie odbywało się przez osobę idącą za lub obok ciągnika. Rura wydechowa o zmienianym kierunku wydalania spalin była umieszczona z przodu. Instalacja świetlna i sygnał dźwiękowy były zasilane od prądnico-iskrownika. Zbiornik paliwa miał pojemność 12 l.

Konstrukcja ta została uznana za udaną i nowoczesną. Na początku 1958 roku wykonano serię prototypową 3 sztuk ciągników, którym nadano nazwę "Dzik". Po testach i usunięciu usterek, w lutym 1959 roku ciągnik "Dzik" dopuszczono do seryjnej produkcji. W ciągu roku seryjnej produkcji wypuszczono na rynek ponad 300 sztuk ciągników „Dzik 1". Niestety, już w tym samym roku produkcję tej wersji wstrzymano.

Modernizacja - "Dzik-2"

Ciągnik jednoosiowy "Dzik-2" był całkowicie zmodernizowaną wersją "Dzik-1", produkowaną przez Gorzowski Zakład Przemysłu Maszynowego Leśnictwa w latach 1958-1959. Celem modernizacji było usunięcie usterek konstrukcyjnych, uproszczenie systemu przełączania biegów i blokad, aby obsługa była możliwa bez specjalnych kwalifikacji.

• Silnik: Zastosowano nowy i trwały silnik WSM typ S-261C o mocy 8,5 KM.
• Zmiany konstrukcyjne: Nowa, uproszczona i odmykana maska pozwalała na łatwy dostęp do silnika. Zmodernizowana nóżka zamykała się automatycznie z chwilą ruszenia ciągnika do przodu. Te zmiany miały na celu polepszenie parametrów eksploatacyjnych ciągnika.

Wersja ta weszła do produkcji w 1960 roku, będąc konstrukcją o prostszej i bardziej ekonomicznej budowie względem wcześniejszej.

Ewolucja - "Dzik-21"

Na początku lat 70. XX wieku wprowadzono kolejną wersję ciągnika o oznaczeniu "Dzik-21". Wprowadzone zmiany nie były tak znaczące jak pomiędzy poprzednimi typami, skupiając się głównie na skrzyni biegów.

• Silnik: Zastosowano silnik WSM typ 160 o mocy 11 KM, opracowany na podstawie doświadczeń zebranych podczas wieloletniej produkcji i eksploatacji silników gaźnikowych typu S-261.

Około roku 1980 wyprodukowano ostatnią serię ciągników "Dzik-21", prawdopodobnie widząc kres świetności ciągników jednoosiowych. Tym razem produkcją zajęła się Wytwórnia Urządzeń Komunalnych "WUKO" w Stąporkowie. Jednostkę napędową nadal stanowił silnik WSM typ 160.

• Nowa maska: Zamiast oryginalnej, charakterystycznej maski z jednym centralnym reflektorem, zastosowano odpowiednio dopasowaną maskę stosowaną w ciągnikach "Ursus C-330", posiadającą dwa boczne reflektory. Zmieniono również profil przedniego zderzaka. Taka maska niekorzystnie wpłynęła na gabaryty ciągnika i łatwość omijania przeszkód, zwłaszcza przy pracy w sadzie.
• Transport: Ciągnik dostępny był z przeznaczonym do współpracy z nim urządzeniem transportowym, rolniczym PM-5, również produkcji "WUKO" w Stąporkowie. Dzięki metalowej konstrukcji z dołączanymi burtami dodatkowymi, osadzonej na przedłużonej, kompletnej tylnej osi samochodu "Syrena", można było nim przewieźć ładunki o masie do 1000 kg. Pojazd był przystosowany do wymogów kodeksu drogowego.

Na modelu "Dzik-21" kończy się historia polskiego ciągnika jednoosiowego "Dzik". Jednocylindrowe silniki "Dzików" miały pojemność 350 cm³, były chłodzone powietrzem i miały moc około 8 KM. Maksymalna prędkość pojazdu wynosiła około 14 km/h, a jego masa - 502 kg ("Dzik 1" - 400 kg). Ciągnik kierowany był przy pomocy kierownicy teleskopowej typu motocyklowego, dzięki której kierowca siedzący na specjalnym siodełku (zamontowanym do przyczepki lub maszyny) mógł skręcać pojazdem, skręcając całą osią, na której zainstalowany był silnik ciągnika. Ciągnik miał możliwość blokowania obu kół lub jednego (prawego albo lewego).

Silniki zdemontowane z "Dzików" często wykorzystywane były w gospodarstwach rolnych do napędu innych maszyn, dlatego niewiele z tych pojazdów zachowało się do czasów współczesnych w stanie nadającym się do użytku.

Współczesne zastosowania i dostępność traktorków

Współcześnie traktorki, w tym również modele "Dzik", są nadal cenionymi maszynami w gospodarstwach domowych, ogrodach i mniejszych gospodarstwach rolnych. Rynek oferuje szeroki wybór maszyn, zarówno nowych, jak i używanych, często modyfikowanych i dostosowanych do indywidualnych potrzeb. W regionie Krosna Odrzańskiego i okolic dostępne są różne typy traktorków, od prostych modeli SAM po zaawansowane mini traktorki japońskie.

Przykłady dostępnych traktorków i ich charakterystyka

Traktorki typu "SAM"

Traktorki "SAM" to często konstrukcje budowane na bazie dostępnych podzespołów, co pozwala na ich elastyczne dostosowanie do potrzeb użytkownika. Są to maszyny cenione za swoją prostotę i siłę.

• Traktorek SAM z osprzętem: Dwa biegi do przodu, w pełni sprawny, cena do negocjacji.
• Traktorek SAM z silnikiem od Fiata 126p: Bardzo silny, działa świetnie, idealny do odśnieżania i drobnych prac, radzi sobie również z ciężkimi zadaniami, lasy i nieprzejezdne drogi mu niestraszne. Solidna rama, możliwość zamontowania większego silnika. Dostępne jazdy próbne.
• Traktorek SAM Esiak 9: Posiada podnośnik hydrauliczny, nieużywany od kilku lat.
• Traktor ogrodowy SAM z silnikiem diesla: Przywieziony z Niemiec, wymaga przeglądu po długim postoju.

Modyfikowane traktorki "Dzik"

Wiele egzemplarzy "Dzików" zostało poddanych modyfikacjom, aby zwiększyć ich funkcjonalność i komfort użytkowania.

• Traktorek Dzik-21: Moc 11 KM. Zmodyfikowany z jednoosiowego na dwuosiowy. Przednia oś i kierownica od "Malucha". Skrzynia biegów oryginalna, "dzikowska". Sprzęgło i hamulec sterowane pedałami od "Malucha". Drążek zmiany biegów pod siedzeniem. W pełni sprawny, z nowym filtrem i przewodami paliwowymi, wymienionym płynem hamulcowym. Gaźnik od WSK 4 zapewnia mniejsze spalanie i brak wycieków. Odpalany tradycyjnie (dźwignia), gaszenie na przycisk. Posiada zaczep i podnośnik z tyłu.

Traktorki japońskie i innych marek

Rynek oferuje również wiele importowanych mini traktorków, cenionych za swoją niezawodność, oszczędność i zaawansowane rozwiązania techniczne.

• Japoński traktorek Iseki (napęd 2WD): 9+3 biegi, prędkość wałka 4. Sprowadzony z Francji. Dobry stan, wszystko sprawne oprócz jednego przedniego klosza. Możliwość dokupienia przyczepki pod mauser 1000 l.
• Japoński traktorek Iseki TU-1400: W cenie nowy tur, 3-tłokowy diesel, napęd 4x4, 830 Mtg. Zamontowano zawieszenie 3- i 4-punktowe, wykonano zaczep do przyczepki, przystawkę do rzymskiej śruby. Tur wykonany na euro ramce, z możliwością zamontowania widlaka i paleciaka, pług do śniegu. Opony: Przód 4-12, tył 8-18. Możliwość transportu.
• Mini traktor Iseki TM-17: Niezawodny, japońskiej produkcji, tylko 420 Mtg. 3-tłokowy diesel, napęd 4x4. Bez wycieków, opony niepopękane. W cenie nowy tur (ładowacz czołowy) plus łyżka na euro ramce. Garażowany, wszystko sprawne, napędy, podnośniki. Silnik pali na dotyk, nie kopci. Zamontowano zawieszenie 3-punktowe (ramiona podnośnika), mocowanie rzymskiej śruby, zaczep do przyczepki.
• Traktorek Goldoni Universal 226: Moc 26 KM, w pełni sprawny, pali "od strzała".
• Traktorek Kubota (typu "Dzik"): W bardzo dobrym stanie, z nowym silnikiem, przyczepką i pługiem. Trzycylindrowy diesel 16 KM, 6 biegów do przodu, 2 do tyłu, napęd 4x4, blokada tylnego mostu, reduktor, silnik chłodzony cieczą, trzy prędkości wałka, nowy akumulator.
• Traktorek ogrodowy Kubota B 5000: Napęd na cztery koła. Silnik diesel o mocy 9 koni mechanicznych. Posiada wałek WOM oraz podnośnik. W bardzo dobrym stanie technicznym.
• Traktorek ogrodniczy Kubota B7001: Na chodzie. Posiada napęd na cztery koła. 6 biegów do przodu i 2 do tyłu. Podnośnik hydrauliczny oraz wałek WOM są sprawne.
• Traktorek Murray Yard King: Po dłuższym postoju, wymaga przeglądu. Przystosowany pod rozrusznik i pompę. Do zestawu felgi i błotniki po malowaniu proszkowym oraz przednie opony.
• Traktorek Xingtai: W bardzo dobrym stanie technicznym, nigdy nie sprawiał problemów. Silnik jednocylindrowy diesel o mocy 12 KM, odpala bez problemu i ma swoją moc. Hydraulika działa, posiada biegi wolne i szybkie.
• Traktorek Bolens model 2136: Mocny silnik Briggs 12 KM.
• Traktorek Mitsubishi Mt180d: Silnik 3 cylindry diesel, 18 KM, dołączany napęd 4x4, blokada tylnego mostu, grzana kabina. Sprawny, gotowy do pracy.
• Traktorek dwukołowy produkcji ukraińskiej: Wraz z osprzętem, tj. glebogryzarką, pługiem, obsypnikiem dwurzędowym.
• Traktorek produkcji niemieckiej Gutbord model 2600 D: Silnik Kubota (japoński, 2-tłokowy). Traktorek wymaga drobnego odrestaurowania, ale silnik pali, napędy sprawne. Posiada bardzo wydajną pompę hydrauliczną z wyjściami na wywrotkę przyczepki oraz wyjście na przedni TUZ. W cenie pług na siłowniku hydraulicznym (oryginalny). Dodatkowo 3 WOM z możliwością podłączenia maszyn (kosiarki itp.) w części czołowej, wstecznej oraz pod traktorkiem w części środkowej. 8-biegowa manualna skrzynia, wolne-szybkie. Chłodzony cieczą. Możliwość transportu (do 100 km gratis). Garażowany. Stan oryginalny.
• Mini traktorek sadowniczy Pasquali Lombardini (1968r.): Po remoncie, jedynie do pomalowania. Oryginalny, odpalany na szarpak bez akumulatora. Do traktorka są koła z łańcuchami i odśnieżacz podnoszony na linkę. Sprawny technicznie. Posiada wałek WOM oraz podnośnik hydrauliczny. Napęd na cztery koła. Silnik diesel.

Wiele z tych maszyn oferuje możliwość transportu do klienta po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym, co jest dużym udogodnieniem. Dostępne są również ogłoszenia z miast takich jak Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski, Sulechów, Międzyrzecz, Sulęcin, Kożuchów, Żary, Żagań, Szprotawa, Lipinki Łużyckie, Babimost, Cigacice, Małomice, Brzezie k. Sulechowa, Lubsko, Wojcieszyce, Lubniewice, Świebodzin.

tags: #traktorek #dzikkrosno #odrzanskie